Før ein veit ordet av det er ein eit godt stykke ut i siste sommermånaden i denne koronatida, som ikkje ser ut til å ta slutt med det første. Smittetala er aukande og kan hende blir ikkje dette den einaste unntakssommaren. Tida vil vise.
Heimlege gleder
I Bergen by har det vore meir kvile å få enn til vanleg. Hordane med utanlandske cruisepassasjerer har vore fråverande, i staden har gatene vore fylt med ferierande norske familiar. Når sydlige strender og storbyar ikkje lenger var eit val, kunne ein jo like gjerne ta turen til Vestlandets hovudstad og tilliggjande herlegheiter.
Å late seg på heimleg terrasse med avis og kaffe utan å stresse har vore kjekt. Innimellom regnbygene har det vore muleg.På oppdagingsferd i eigen by. På Nygårdshøyden er Sydnesplass ein triveleg stad.Den botaniske hagen ved museet på Nygårdshøyden er alltid ein fryd for auget.Og kva fann eg ikkje i Steinkjellergaten? Indie-bokhandelen Heim! Flott alternativ til bokhandlerkjedene.I tidlegare Os kommune, no Bjørnafjorden, ligg ruinane etter Lysekloster. Det står dessverre mykje att før dette blir den innbydende attraksjonen dette unike fortidsminnet fortener.
På tur i heimlandet
Dette har vore sommaren der folk har feriert i sitt heimlege land. Fleire har for første gong tatt fatt på den lange turen til vår nordlige landsdel. Om næringslivet elles slit i desse tider, så har i alle fall bubilbransjen hatt blømande tider. Mange har lagt ut på tur i bubil, truleg er her ein god del debutantar som har møtt på utfordringar på smale vegar og i lange ferjekøer. Lofoten har vore den store magneten, ved sida av andre spektakulære reisemål i nord som Senja og Sommarøya med fleire. Frå mitt utkikkspunkt her ved E6 i Troms, der eg for tida oppheld meg, observerer eg ein evig straum av norskregistrerte bubilar, truleg på heimveg no når kvardagen nærmar seg. Det står visst ikkje så dårleg til med økonomien til Norges befolkning – det er stive prisar på denne rullande farkosten.
Med permanent fritidsbustad i nord og lang erfaring med sommerferiar nordpå har eg vore på mange av dei stadene som i år har hatt storinnrykk. Eg har derfor ikkje hatt behov for å menge meg med flokkane. Det er mange andre stader å ta av, fine stader der få framande set sin fot. Sjølv har eg fått meg nokre nye opplevingar i relativt nære område i Midt-Troms. Innlandet i Bardu er vel og bra, men på varme dagar blir ein dregen mot sjøen. Og sjøen ligg innanfor rekkevidde, innan ein knapp times køyring.
Rossfjordstraumen – merkeleg nok har eg ikkje vore her før.
Rossfjorden passerte vi på veg ut mot Aglapsvika (eigentleg tre viker der den sørlegaste – Sørvika – er tilrettelagt som friluftsområde) ein av dei verkeleg varme og fine dagane. Området ligg i den nye Senja kommune (tidlegare Lenvik) nokre mil frå regionsentret Finnsnes, på fastlandet på ei halvøy ut mot den vide Malangen-fjorden. Etter gammalt markerer Malangen nordgrensa for korndyrking. Ikkje rart at kornhausten var utrygg for nybyggjarane som kom sørfrå for over 200 år sidan og slo seg ned i Målselv og Bardu. Målselva renn ut i Malangen etter å ha tatt opp i seg Barduelva og krøkt seg nedover den breie Målselvdalen.
Utsikt mot Aglapsvika på veg opp mot Aglappen. Sørvika lengst bak.
Det er merka og lettgått tursti opp til Aglappen, ein liten topp med flott utsikt mot Senja og Kvaløya. Her har Midt-Troms Friluftsråd gjort jobben. Dette er også eit litterært turmål «for heile familien» – her skal ein visst lokkast til å lese seg opp om dinosaurar.
Naturlegvis måtte turen avsluttast i den praktfulle Sørvika, med kvit strand og frisk dukkert i krystallklårt hav. Her var folksomt og stemninga sydlandsk, eg fekk straks kjensla av å vere på ei gresk øy.
Syden i Sørvika
Ein padletur på Aursfjorden har høyrt til på vårt program i fleire år. Dette er ein fjordarm til Malangen. Starten på turen går frå staden der det vart etablert oppgangssag allereie i 1796. Området, som også inkluderer eit bygg som har vore skulehus flytta frå ein annan stad i bygda, høyrer inn under Midt-Troms museum. Saga var open og i drift, her skjer dei tømmer som blir nytta til utbetringar på andre museumsbygg i distriktet.
Aursfjord med gamal oppgangssagKongeleg bevilling for etablering av AursfjordsagaFrå Aursfjord har vi padla ut i Malangen og kan sjå ut mot Malangshalvøya på andre sida.
Det kom fleire fine dagar. No vart det gjensyn med Tranøy som ligg i leia på den blide sørsida av Senja. Kontrasten til den ville yttersida er stor. Ja, mange meiner Senja er eit Norge i miniatyr. Vi gjorde strandhogg på ein holme utanfor sjølve Tranøya.
Forbi TranøyStrandhogg utanfor Tranøy – med dukkert
No skal vi ikkje heilt gløyme innlandet. Vi har hatt ein padletur på vakre Barduelva og det vart ein tur til Målselvfossen med ein søring som ikkje hadde fått denne attraksjonen med seg enno. Dessverre er her lite tilrettelagt for besøkande. Den tidlegare kafeen ved fossen er ikkje i drift og området er prega av forfall. I si tid vart fossen kåra til Norges nasjonalfoss, sikkert takket vere lokale stemmer. Her har oppfølginga vore dårleg.
Målselvfossen
Vi er ikkje ferdige med Nord-Norge enno. Det er ei god stund til vi vender nesen heimover mot Vestland. Uthuset – sjåen – som slike bygg heiter på desse kantar, skal få seg ein omgang maling. Sjåen har vore vanskjøtta i fleire årtier, men no skal han stasast opp med fargen «Herregårdsgrønt». Dessverre er det meldt regn og kjøleg framover, så dette kan ta si tid. Graset veks utstanseleg og må klippast. Moltene er i hus etter ein tur på vårt lokale fjell, men blåbæra treng litt meir tid. Så blir det ein bytur neste veke, der kjem vi bl.a. til å møte barnebarnet politistudenten som skal ha sitt praksisår i Nord-Troms. Besøk har vi hatt av slekt og vener, i dag kom til og med Per, ein tidligare god kollega frå Hordaland fylkeskommune innom på tur nordover saman med sin ektemake. Det vart ein hyggeleg drøs med kaffe og vaflar.
Nei, det har ikkje vore mykje å klage over denne sommaren, som vart så annleis for mange. Vi er privilegerte som kan feriere eit land som kan by på eit mangfald av opplevingar, store og små. Kanskje kan reiselivet ta ei ny retning og at ikkje pengemakta blir viktigare enn folk si helse. Ein kan håpe, men ting kan tyde på det motsette. Korleis koronatida blir i fortsetjinga blir i alle fall spennande å sjå.
I går var det St. Hans-aften, eller jonsok som eg som nynorskskrivar helst burde kalle denne markøren av at vi no atter går mot mørkare tider. Også denne gongen måtte eg finne på noko på eiga hand, sambueren er på padletur med kompisane som vanleg på denne tida. Det vart til at eg på ettermiddagen sette meg på bussen til byen, der eg steig av ved bystasjonen for så å sette kurs gjennom Strømgaten mot Nygårdsparken, denne perla av ein park, formgjeven i si tid etter engelsk mønster.
Nygårdsparken
Eg har ein god del minne frå denne parken, mange av dei er slett ikkje gode. Gjennom fleire tiår var Nygårdsparken tilhaldsstad for rusbrukarar og det var sjølvsagt ikkje så kjekt for andre som ikkje låg under for slike laster. Men Bergen kommune tok grep, vekk skulle dei uønska individa og deira lyssky aktivitetar, no skulle parken bli ein triveleg stad for alle. Desse individa måtte no finne seg andre plassar, det vart ny samlingsplass i fotgjengarundergangen på Laksevågsida, då vart det skikkeleg ille. For å få dei vekk derfrå laga kommunen ein ny «park» for målgruppa, nær Strax-huset. Der vart det heller ikkje nokon idyll, viste det seg snart.
Tilbake til Nygårdsparken. Etter år med oppgradering av parken må ein seie at ein har lukkast med det. Det er tilrettelagt for leik og opphald, det er komen ein kafè der det tidlegare var diverse handel av illegale stoff, og på haugen der dei mest utslåtte heldt til er det blitt riktig flott, bl.a. med klatretunnel, truleg helst berekna for born, eg er neppe i målgruppa. Elles er parken seg sjølv lik når en kjem lenger ned, ved fontena, dammen og bruene. Det er forresten interessant å merke seg kven som er brukarane av parken. I går var dei fleste der familiar med andre tungemål. Folk frå andre nasjonalitetar har truleg andre preferansar når det gjeld friluftsliv, det kjenner seg nok meir heime i byparkar enn ute i skog og hei. (Bileta under er tekne tidlegare, på den tida studentane på Nygårdshøyden gjerne ser sitt snitt til å lufte seg i parken).
Kafé i øvre del av NygårdsparkenI nedre del av Nygårdsparken kan ein slange seg i graset
Møhlenpris
Men eg skulle vidare, eg hadde tenkt meg ein visitt til Møhlenpris, bydelen ein kjem til når en går ut av Nygårdsparken i retning Puddefjorden og Laksevåg. Møhlenpris er den mest reinspikka urbane bydelen i Bergen, med ein aura av urbant byliv. På eit nokså konsentrert område finn ein Cornerteatret med vinbar og uteservering, Bergen kaffebrenneri, bystrand, idrettsplass med meir. Institusjonar som BI og Vilvitesentret ligg like ved, for å nemne noko. Og sjølvsagt idrettsplassen som har gitt namn til teatret, plassen har nemleg fått kappa av eit hjørne slik at det er problem med å sette cornerskot. Den nye gang- og sykkelbrua «Småpudden» til Damsgård og Laksevågsida har trekt bydelane på begge sider av Damsgårdsundet saman. Ei storstilt bustadbygging på andre sida har vore med på å skape liv også på gamle Møhlenpris.
Eg unte meg eit glas kvitvin på plassen utafor Cornerteatret, der eg kunne sitje ei stund og studere folkelivet. Det er nok blitt det ein gjerne kallar ein plass for hipsterar, her er mykje fullskjegg, unge familiar og barnevogner. Få på min alder. Litt som Bergens svar på Grünerløkka kanskje. Det såg ut til at det skulle brennast bål her seinare på kvelden, det var plassert ei bålpanne der som truleg skulle takast i bruk. Folk var det også som nytta badestranda.
Eit glas Chablis ved Cornerteatret
Badestranda ved Damsgårdsundet. Frå andre sida av sundet kjem folk gåande og syklande over brua «Småpudden».
Dei vanskelege namna
Som eit ekko frå «Black lives matter» og opptøyer i samband med markeringar mot rasisme og tidlegare slaveri, har det også her i Bergen reist seg røyster som vil ha fjerna stadnamn som har fått namn etter folk som hadde tilknyting til slavehandel. Møhlenpris (opphavleg Vestre Sydnes) har sitt namn etter forretningsmannen og gründaren Jørgen Thormøhlen. Thormøhlen var blant mykje anna hovedeigar i fartøyet Cornelia, som i 1673 seilte til Vest-Afrika med brennevin og kramvarer og som det første dansk-norske skip førte slavar – 103 i talet – over til St. Thomas i Karibia.
No er det vel ikkje slik at folk flest i dag assosierer bydelen Møhlenpris med rasisme og slaveri. «Møllaren» har tvertimot tatt mål av seg til å vere ein inkluderande bydel, blant anna har sportsklubben Djerv bidrege til dette. Det går an å ta avstand frå tidlegare tiders misgjerningar utan å rive ned noverande navneskilt og minnesmerke. Historia er no ein gong slik den er. Ein skapar ikkje meir kunnskap og betre haldningar av å fråta ein bydel eit innarbeidd namn. Omdøyping av gater kan likevel vere gode løysingar der ein ønskjer å heidre andre som har gjort seg fortent til det. Det er for eksempel alt for få kvinner som har fått gater oppkalla etter seg.
Thormøhlens gate – oppkalla etter eigar av slaveskip,
Så reiste eg heim med bussen som faktisk har eit stopp her på Møhlenpris, ved Puddefjordsbrua. Så om ein ønskjer seg vekk frå Lønborg der urbant byliv dessverre er mangelvare, er Møhlenpris berre ei bussreise unna.
Og resten av St. Hanskvelden? Då sat eg ute på terrassen med noko godt i glaset og skua ut over hagen, Helleneset og Byfjorden. Ikkje eit bål å sjå over på andre sida, på Askøy. St. hans-feiringa er ikkje slik den var. I mi første tid her i Bergen var det til og med offentleg St.Hans-feiring på Helleneset, ikkje at eg saknar det akkurat.
No på tampen av siste vårmånaden må eg å få ned nokre ord slik at eg ikke forsømmer denne vanlegvis så fine månaden. Det har vore ein underleg vår. Koronatiltaka sette ein stoppar for 17. mai-feiringa, gater og plassar var tomme. Vêret var heller ikkje til å kjenne igjen, med kulde og til og med frostnatt i midten av mai.
Hagen om morgonen 12. mai
Denne underlege og stilleståande tida har likevel gått fort, slik det gjerne kjenst når lite og ingenting skjer. Den eine dagen er den andre lik.
Substituttet for levande kultur har vore, og er, framleis framsyning på nett. Sosiale medium flaumar tidvis over av tilbod, eg mistar oversikten og har sikkert gått glipp av mykje sjå- og høyreverdig. Når det gjeld koronatiltaka er det den siste tida slakka litt på taumane, og når det i tillegg kom kjempevêr no i pinsehelga så vrimlar det av folk ute, ja, det er som når buskapen slepp ut på beite etter ein lang vinter på båsen.
Musea slit med økonomien etter lang nedstenging. No nyleg har kunstmusea i Bergen opna, eg fekk endeleg sjå den unike utstillinga av Edward Burne-Jones i KODE 1.
17. mai med tom festplass og nysnø på Ulriken
Tidlegare vårar har vi reist til hytta på Reksteren i Tysnes kommune. Den har vi no gitt frå oss, men vi hadde ærend dit likevel for eit par veker sidan. Vi fekk testa den nye elektriske ferja over Bjørnefjorden frå Halhjem til Våge. Her var det koronatid og godt om plass.
God plass på den nye el-ferja til Tysnes
Som om ikkje det var nok med koronainnskrenkingar, har min aksjonsradius snevra seg dramatisk inn denne tida. Mens eg i forrige innlegg nemnde forstuva ankel, har eg no fått eit problematisk kne som har sett meg ut av spel, forhåpentlegvis midlertidlig. Det er skikkeleg ergerleg. Turar i skog og mark på denne tida, med nytt og angande lauv og fuglekvitter er noko av det eg sett aller mest pris på her i verda. I den seinare tid har beina stort sett berre blitt brukt til å hente post i postkassen og til å trakke rundt i den ikkje akkurat enorme hageflekken. Eg set min lit til at helsevesenet kan ordne opp, med kirurgi om det må til, slik som med det andre kneet for nokre år sidan. Det er alderen, eg veit.
Pandemiar før og no
Det siste året har eg fordjupa meg i slekta mi si historie (alderen, eg veit) tidleg på 1800-talet. Mellom den tids helsevesen og vår tid er det ein avgrunn. Folk bukka under for epidemiar, særleg kritisk var det i nauds- og krigsåra 1807-1814 då Danmark-Norge hadde stilt seg på Napoleon si side og fått England mot seg. Blokaden som hindra tilførsel av korn og andre varer skapte matmangel og hungersnød. Dette var forsterka av uår, med 1812 som verste uåret i manns minne. Folketalet gjekk ned, det var fleire døde enn fødde. Eg har sett på dødstala i Troms desse åra, særleg 1811 utmerkte seg med mange dødsfall. Eg har ikkje klart å finne ut kva for ein sott som hadde hovudskulda, men både tyfus, tyfoidfeber (tidlegare kalla nervefeber) og kolera var nok inne i biletet og råka eit folk som hadde fått motstandskrafta svekka gjennom barkebrødsåra. Dette var før tuberkulosen og over hundre år før spanskesjuka. Pandemiar har det vore til alle tider, det er prisen å betale for kommunikasjon, handel og samkvem med andre, over lange avstandar. Dei har ofte hatt sitt opphav i Asia og er spreidd gjennom vertsdyr.
Så det gir litt perspektiv å tenke attende. Hadde eg i 1810 blitt belemra med meniskplager hadde eg vel berre måtte leve med det. Eller kanskje ikkje, folk på den tida låg gjerne i grava før dei hadde nådd min alder. Det verkar som om kne og andre ledd ikkje er konstruert for å halde tritt med den forlenga levealderen. Eit evolusjonsmessig etterslep.
Alternativt friluftsliv
Men det er ting ein kan gjere til tross for vonde kne. Padling går fint. Vi har lagt bak oss to kajakkturer denne våren. Ein til Smivågen på Tyssøy i godvêrsperioden i april, i beste ramslauksesong. I går, pinseaftan, tok vi turen til Nordhordland, med start frå kaien på Io på Holsnøy. Her kryssar vi sundet Det Naue til øyane aust for Herdla heilt nord på Askøy. Vi var også innom friluftsområdet på Io.
Smivågen på Tyssøy
Rikeleg med ramslauk
Kart med padleforslag frå Io
På Lamøyna sør for Herdla
Minnestein frå 1915
Minnestein frå 1915
Minnestein frå 1915
Ei av desse øyene, Skarvøy, er eit tidlegare militært område som no er blitt offentleg friluftsområde. Her var det ikkje heilt enkelt å kome seg i land med kajakk, så vi padla vidare på jakt etter ein høveleg stad å gå i land. Vi endte opp på Lamøyna rett søraust for Herdla. Der hadde vi ikkje vore før. I regi av Fylkesmannen vart all skog her hogd ned for eit par år sidan. No trer bautasteinane som var sett opp i samband med nøytralitetsvakta i 1915 tydeleg fram i landskapet (sjå bilete over). Av inskripsjonane på steinane går det fram at her har mellom anna Vestoplandske kompani og Hallingdals kompani halde til. Ei hole er også sprengt inn i fjellet, den har vel både vore skjul og gitt ly. Under 1. verdskrig vart store delar av det norske forsvaret mobilisert til nøytralitetsvakt, og var til dels under høg beredskap under heile krigen. Nøytralitetsvakta hadde front mot sjøen, som her på Lamøy. Dette øyområdet i farleia inn til Bergen har vore strategisk viktig til alle tider. Men desse minnesteinane hadde vi aldri høyrt om. Ei interessant overrasking.
Lamøyna har forresten vore i media tidlegare, men då i ein annan samanheng. Ein ryddeaksjon her i 2017 avdekka 1 tonn plast, sjå innlegg i Bergens Tidende.
I sommar, når det meir enn nokon gong før er aktuelt for dei fleste med Norgesferie, er det mykje å oppdage og oppleve om ein berre ser nøye etter. Ein treng ikkje reise så langt heller. For eigen del håpar eg på ein god sommar i Nord-Norge. Snøen er visst i skrivande stund i ferd med å forsvinne.
Bergen og eg har eit jubileum i år. Det er nemleg 50 år sidan eg kom til Bergen for første gang. Og så hadde eg sjølvsagt tenkt å skrive eit blogginnlegg om det. Fortelje om den lange reisa mot status som nesten ekte bergensar. Men så kom det noko i vegen. For no har eg igjen vore nordpå. I år er høgsesong for 70-årsfeiringar, og derfor gjekk turen til Tromsø for å feire ei god venninne eg har kjent frå hine dager på Tromsø gymnas. Deretter til Bardu for eit opphald i sekundærbustaden. Dette er ei årstid eg vanlegvis ikkje oppheld meg på dei kantar, faktisk var det nesten 50 år sidan sist. Så no trumfa denne turen altså det planlagte Bergensinnlegget, det vert utsett, om ikkje akkurat på ubestemt tid, så i alle fall til seinare.
Så her kjem igjen inntrykk frå ei anna reise, seinhaustvarianten av Nord-Norge. Som viste seg å bli ein vintervariant. Vi forlot Bergen på ein sjelden strålande og fargesprakande haustdag, og kom til ein landsdel der hausten var overstått og vinteren hadde gjort sitt inntog. Etter kvart fekk snøfresarane igjen kome seg ut og i sving etter sommardvalen, trivselen auka nok hos karane rundt omkring. Skikkeleg vinter vart det, med kulde og snøfall på dei stadig kortare og mørkare dagane.
I Tromsø vart det, utanom eit overmåte hyggelig bursdagsselskap, også besøk hos familie og ein søndagstur til universitetsområdet, der det broderte veggteppet til Britta Marrakatt Labba frå 2004 dekker veggflata i foajeen til fakultet for samfunnsvitenskap. Dette mesterverket består av motiv frå flyttsamanes årssyklus. Tre av desse er vist under.
I Bardu vart det rolege dagar med spaserturar i velkjent, vakkert og vinterleg landskap, vedfyring og latskap framfor ovnen. Geitene i Skoelvlia lét seg ikkje skremme av litt snø, berre dei har rikeleg å tygge på. Isen hadde ikkje lagt seg verken i Skoelva eller Barduelva.
I år har vi forsøkt alle moglege transportformer på våre i alt fem turar nordover. Fly, privatbil (hybrid), tog og buss, og no sit eg her og skriv på hurtigruta M/S Spitsbergen, som vi borda i Bodø. Transporten Bardu – Bodø gjekk med buss, først til Narvik med bussbytte, deretter nytt bussbytte når vi hadde passert ferja over Tysfjorden (Bognes – Skarberget). Første etappe i kvitt, eventyrleg vinterlandskap, så solnedgangen over Gratangen og Ofotfjorden. Etter Narvik var landskapet mørklagt.
Køyring i eit mørklagt Norge er noko anna enn køyring på same strekning midtsommars, slik vi gjorde sist. I den lysa årstida er det landskapet som har forrang når det gjeld opplevingar, menneska blir litt underordna. I den mørke tida er husa langs vegen det einaste vi ser, med lysande vindauge og glimt av interiør der folk lever og bur. Ein bør reise i Norge på alle årstider for å få med seg nyansane.
Gratangsbotn og Ofotfjorden
Utsikt frå Hålogalandsbrua
Sist vi var i Bodø besøkte vi det nye jektefartsmuseet, denne gongen tok vi eit sprang fram i tid og besøkte det enda meir imponerande og mangfaldige luftfartsmuseet med si rikhaldige utstilling både frå sivil og militær luftfart. Vi konsentrerte oss om den sivile delen. I dag, når flyskam er blitt eit begrep, bør vi ikkje gløyme at det er flyrutene som har bunde dette langstrakte landet saman. Som kjent er det smått med alternativ når ein kjem eit stykke nord for polarsirkelen. Interessant var det også å sjå at kvinnene har gjort seg gjeldande innan luftfart, Gidsken Jakobsen frå Narvik er legendarisk, men det er fleire.
Den første hurtigruta vart sett i drift i 1893 og avløyste meir saktegåande, utrygge og ukomfortable reisemåter til sjøs. I dag er hurtigruta ikkje akkurat hurtiggåande, men eit moderne og komfortabelt cruiseskip av moderat storleik, med overvekt av tyske og britiske passasjerar 60+. Dei er av den siviliserte og rolege sorten, og alle her i utsiktssalongen var samde i at bakgrunnsmusikken skulle stoppast. No er her fredeleg og fint. Eg meiner ingen cruiseskip burde vere større enn hurtigruteskipa, jmf monstra som ligg til kai i Bergen og norske fjordar. Ekstra stas er det at kaptein Bendiksen på M/S Spitsbergen er kvinne. Enda eit døme på kvinnelege pionerar innan samferdsle.
I skrivande stund er vi på veg frå Trondheim. Og snakk om å vere heldige med vêret. Strålande solskinn og stille hav. I går var det seilas gjennom kremen av Helgelandskysten, dei sju systrane med gull på toppane, Alstahaug, Vega for å nemne nokre høgdepunkt. I dag like fint ut Trondheimsfjorden. Men dagane er korte, og når vi kjem fram til Kristiansund på ettermiddagen er nok dagslyset på retur.
Dei sju systre
Alstahaug
Mot Brønnøysund, Torghatten bak til høgre
M/S Spitsbergen ved kai i Brønnøysund
Munkholmen
Det fine med slike langsame reiser er at ein uforstyrra kan sitte med ei bok eller berre la tankane fly. Eg hadde tatt med litt knapt med lesestoff heimefrå og dermed måtte eg leite i bokhylla i Sundlia for å finne noko å ta med på reisa. Der står mest bøker frå Bokklubben frå fleire tiår tilbake. Eg fann boka «Din stund på jorden» av Vilhelm Moberg, som for dei fleste er mest kjent for skildringa av utvandrarane til Amerika. Boka handlar om ein utvandrar frå ei bygd i Sverige, som etter å ha levd det meste av sitt liv i USA no fann seg sjølv som ein desillusjonert einsleg mann som kjente på at han nærma seg slutten på sitt liv, med dels smertefulle tilbakeblikk. På slutten av boka kjem han til ei slags forsoning med livet slik det blei. Ei gripande bok som eg anbefalar. Kanskje er ein ekstra mottakelig når ein har det meste av livet bak seg.
Reisa er ikkje slutt, verken på eine eller andre måten no. Men eg avsluttar med dette skrivinga, sjølv om vi ikkje er komne lenger enn til Hitra på styrbord side. I morgon seiler vi etter ruta inn på Byfjorden i Bergen litt før halv tre.
Sommaren er over og ein burde vel vere litt lei seg over det. I år kjenner eg ikkje på så mykje sorg. Litt samanheng har det med at eg har «ferie» heile året, alt står og fell ikkje på om sommarvêret kjem i den tilmålte ferien. Med tidleg sommarvarme i april og sein varme i september, samt mange varme dagar imellom har sommaren vart lenge nok. Årshjulet må gjerne trille vidare.
Vi rakk over ganske mykje. Ingen utanlandstur, om ein då ikkje reknar ein dags transportetappe gjennom Sveriges mest aude trakter og eit nattelosji i Östersund. Etter å ha avslutta hyttelivet – som skildra i forrige innlegg – vart det etter kvart tur austover til familietreff i Valdres og så til slutt den vanlege køyreturen nordover. Og no heldt eg på å gløyme snarturen til Kristiansand med retur gjennom Telemark tidleg i juli. Faktisk har vi vore mange stader i fedrelandet i sommar. Det har mykje å by på.
Vestlandssommar
Men før turen nordover var det varme dagar og mange fine turar i Bergen og omland. Mellom anna til Fedje – «landsbyen i havet» og fottur i Nordsjøløypa, samt kajakktur i 30 plussgrader på vestsida av Sotra og ditto i Os-skjergarden. Vi minnes også alle måltida ute og grilling på terrassen i kveldinga. Slikt skjer ikkje kvart år. I tillegg er det liv og røre i Bergen by om sommaren, kanskje i meste laget.
Innseiling til Fedje
Padletur frå Glesvær, Sotra
Padletur til Kuskjeret i Os-skjergarden
Cruisebyen Bergen
Tall Ships Races skaper liv og røre
Heimleg hygge
Seinsommaren i nord
Men no skal eg ikkje bruke meir plass på sommaren sørpå. Eit stykke ut i august gjekk turen nordover. Denne gongen med ein ekstra passasjer i bilen. Sonesonen, som skulle til Bodø for å studere, fekk skyss heilt til hybeldøra, og då kunne vi også nytte høvet til å sjå han vel installert der. Nokre år i Nord-Norge vil nok bli god ballast på livsvegen, det er eg sikker på.
Sidan eg held på med utforsking av haugianerslekta, var eg også innom Oppdal og slektsgarden Nesto på Mjøen, der vi helsa på dei noverande bebuarane, ekteparet Solfrid og Stein. Stein og eg har felles stamforeldre i Gullik og Gjertrud, foreldra til Marit Gulliksdatter som kom til Målselv etter Hans Nielsen Hauge si oppmoding. Garden ligg nedst i Drivdalen, under Allmannberget. På tilbaketuren var vi også oppom Oppdal kyrkje som ligg på Vang med vakker utsikt både mot Drivdalen og Dovre i sør og Gjevill mot vest.
Allmannberget ruvar over Mjøagardane
Gammalt stabbur på Nesto Mjøen
Oppdal kyrkje på Vang
Utsikt frå kyrkja. Mjøagardane nede heilt til venstre.
Men no Nordland. Det vart overnatting på ærverdige historiske fru Haugans hotell i Mosjøen og rusletur i verneverdige Sjøgata, før kryssing av Saltfjellet og Bodø. Studenten hadde fått seg hybel i bufellesskap i gangavstand frå studiestaden på Mørkved. Etter ein del turar til Jysk som ligg strategisk til for studentane (i mangel av IKEA) kom ein del tilskot frå oss på plass på den beskjedne, men heilt greie hybelen.
I Mosjøen, på veg for å vekse seg stor.
Kreativ dekorasjon i Sjøgata, Mosjøen.
Før turen gjekk vidare nordover nytta eg høvet til å dyrke mi veksande historiske interesse. Turen gjekk til det flunkande nye jektefartsmuseet som ligg vakkert til ved Bodøsjøen. Eg har fordjupa meg litt i innvandringshistoria til bygdene i indre Troms og då dukkar spørsmålet opp om korleis dei reiste nordover. Dei måtte sjølvsagt også nytte sjøvegen delar av den lange vegen. Rundt 1800 fanst verken rutebåtar eller dampskip. Løysinga var leilegheitsskyss med jekter som frakta fisk og andre varer. Ein kan jo prøve å førestille seg komforten ombord. Eit interessant og gjevande museumsbesøk var det (sjå bilete under).
Jekta Anna Karoline
Turar i skog og mark og by
Men turen stoppa ikkje i Bodø. Målet var som vanleg sekundærbustaden i Sundlia i Bardu. Der er mykje å ta seg til både ute og inne. Vi starta ute, engstelege for at vi ikkje skulle få ta del i moltehausten, men myrene i vårt vante fjell leverte likevel. Også i blåbærskogen var mykje å hente, og jamen rakk vi så vidt tyttebæra også. Ein kan meine mykje om landskapsinngrep og kraftliner gjennom dalføret i Nedre Bardu, men dei skaffar i alle fall meir lys og rom for tyttebæra. Så no er vi vel forsynte med bær. Og for ein fryd å plukke tyttebær på tørre og fine rabbar, mot det vi er vane med frå myrene rundt hytta på Reksteren, der bæra må gravast fram på høge grastuer mens ein snublar seg fram i djupe blauthol. Og så måtte plukke av seg flått når ein kom i hus!
I år var myra frå Sundlifjellet tørr å gå på
Blåbærlukke
Bru over Sagtindelva på tursti til Johaugen
Nokre «nye» fjellturar var det òg, til Matfjellet som ligg i nabokommunen Sørreisa, og til nærområdet Johaugen på austsida av Barduelva, der det er merka turløype i regi av Midt-Troms friluftsråd.
Toppen av Matfjellet
Matfjellet med utsyn mot Hjerttind
Ein kjapp Tromsøtur for å helse på familie og vener, og hyggeleg besøk i Sundlia frå utflytta studievener var stort sett einaste sosiale omgangen denne gongen. I Tromsø vart det museumsbesøk for å sjå på den flotte nye utstillinga «Tellus» om jordas historie. På veg til Tromsø kan ein passere «Olsborg stasjon» i Målselv. Her har jernbaneforkjemparen Hilde Sagland bygd seg ein stasjon i hagen. At Nord-Norge ikkje får ta del i infrastruktur som andre landsdelar tar som ein selvfølgje, er berre ein av grunnane til opprøret i nord, som ga seg utslag i valresultatet nyleg.
«Olsborg stasjon»
Utstillinga «Tellus» på Tromsø museum
Oppussing og rydding
No tok vi fatt på det som skulle bli eit meir omfattande prosjekt enn vi hadde tenkt oss på førehand. På eine soverommet – bror min sitt gamle rom – hadde vi registrert at malinga på enkelte stader losna i store flak. Noko måtte gjerast. Det var lettare sagt enn gjort. Først etter fleire forsøk fekk vi ny maling til å feste seg på underlaget. Det vart bra til slutt. Faktisk vart eg veldig nøgd. Mi gamle barneseng fekk plass i hjørnet, den gamle gyngestolen vart henta hit, eit gammalt bord malt. «Dallen» (trebutten) frå oldeforeldra i Sollia fekk plass. Ting som har plass både i mi og andre si historie, verdifulle i all si enkelheit.
Den gamle barnesenga
Gyngestolen fekk plass i hjørnet
På dette rommet sto det fleire kartongar med vekeblad, omlag tretti årgangar med «Familien», frå tidleg 80-tal til 2012, samt mange eksemplar av Norsk Ukeblad, Hjemmet og Allers. Det vil seie rundt rekna mellom 1500 og 2000 eksemplar. Det som kjenneteiknar bladet Familien (som i gamle dagar heitte Kristen ungdom), er – forutan det kristne grunnsynet – at kvart blad inneheld ei mengd oppskrifter, særleg på handarbeid av ulike slag. Mor mi var ikkje den som kasta slike skattar! Her er verkeleg utruleg mykje å hente for dei fingernemme. Men kva i alle dagar skal ein gjera? Eg har to hus med fulle skuffer og skap, og i staden for å bruke resten av mi levetid på hekling og strikking har eg valgt skriving som hobby. Vil eg ha eit handarbeid mellom hendene finn eg nok noko på nettet!
Eg tok meg tid til å skumme gjennom dei fleste årgangane for å sjå om her var gullkorn verd å gøyme på. Eg har lagt nokre blad til sides, resten gjekk den bokstaveleg talt tunge vegen til papirkonteinaren. No er det ikkje berre handarbeid som kan fange interessen i gamle vekeblad. Dei speglar tida og gjennom tre tiår er det ikkje lite som har endra seg når det gjeld synet på kvinna og hennar oppgåver i heim og samfunn. Sjølv i eit kristeleg blad som Familien er mykje endra i så måte. Alle desse årgangane kunne nok vore råstoff for avhandlingar, men no er det for seint. Ein kan jo ikkje påta seg for mykje arkivansvar, kva har ein Nasjonalbiblioteket og Arkivverket for?
Eg nemnde over at eg har skap og skuffer fulle. I huset i Sundlia især er det heklebrikkar i hopetal. Mor mi produserte noko, men det meste er truleg gåver frå andre sine flittige hender, ja, sjølv eg har nok bidratt! Kor mange tankar er vel ikkje tenkt mens heklenåla gjekk! Handarbeid er utmerka meditasjon, når ein vel å merke er blitt førtruleg med teknikkane. I respekt for dei flittige hendene kom eg til at eg skulle hente fram noko av det som ligg gøymt i skuffene. Heime i Bergen er huset nokså strippa for slikt, men i Sundlia køyrer eg meir retro-stil. Så på det nyoppussa rommet har eg no plassert heklebrikkar på ulike stader, og putene som var overtallige og gøymt på roterommet fekk igjen vise seg fram. Slik blir det både gjenbruk og heider til dei som har stått for produksjonen.
Så bar det etter kvart sørover igjen, på E6 til Fauske med avstikkar til Bodø for å sjekke korleis det sto til med studenten. Han hadde funne seg godt til rette. Vi valgte å ta til Sverige før Saltfjellet, gjennom Lappland i haustfargar og vidare gjennom endelause folketomme strøk i Jämtland. Så meir folksamt etter kvart i Östersund og Åre og Storlien og Trondheim. Gjennom fagre Stryn, Sunnfjord og Sogn med plommer til sals i vegkanten, gjennom Nordhordland før framme i Bergen. Vestlandet viste seg frå si beste side i strålande sol. Vi rakk heim før valdagen. No ventar vi i spenning på kva konstellasjoner som blir resultatet av valet. Uansett er det hausten vi har framfor oss no.
Eg sit her på jonsokaftan, eller St. Hans som dei fleste kallar denne kvelden då sola snur (som den strengt tatt gjorde for eit par dagar sidan). Nei, det er ikke synd på meg sjølv om eg sit her åleine etter at min sambuar er reist til Sørlandet på sin årlege padletur med kompisane. Det er ham vel unt. Eg kosar meg likevel.
Som eit mirakel snudde vêret i løpet av dagen, frå regn og 13 grader tidlegare i dag til skyfri himmel, nydeleg kveldssol og nesten 20 grader no like før sola forsvinn frå terrassen. Frå her eg sit har eg utsyn mot Askøy (ei øy som har vore mykje i fokus den siste tida, av heilt andre årsaker). Tidlegare, rett nok for fleire år sidan, var det fleire bål å sjå der over på andre sida av Byfjorden.
Kor er det blitt av båla? Dei er blitt færre år for år. I dag har eg sett eitt bål, og det ser ut til å vere sløkt allereie. Så eg må berre spørje: kva her skjedd med St. Hans-feiringa? I min barndom var dette ein særs viktig kveld. Sjølv om veret ikkje var av det beste, bål skulle det vere, og folk skulle samlast. Oppe i lia i Sundlia, heimbygda mi. Ein av dei få dagane i året vi fekk brus. Hôl i korken på Solo-flaska for å tøye gleda lengst mogleg.
I mine første år her i Bergen det var det også feiring denne dagen. På Helleneset, rett nedanfor der eg no bur, var det bål og St. Hans-moro. Det er lenge sidan. Og frå her eg sit ser eg ikkje eit einaste bål. Korleis kan det ha seg at vi ikkje lenger held midtsommarfeiringa i hevd slik som før? Her i Bergen er så vidt eg veit er tønnebålet på Laksevåg einaste tradisjonen som blir halde i hevd.
Eg har ein teori. Dette er ein dag utan noko særleg kommersielt potensiale. For kva er det forretningsstanden kan selje til denne dagen? Kanskje litt pølser og grillmat, men elles er det ikkje behov for noko nytt til St. Hans. Riktignok er det allereie før skuleslutt «SALE» i butikkane, med «nattåpent», men det er jo for å kvitte seg med sommarvarene så snart som mogleg, slik at ein kan gi rom for haustvarene. Kvifor har Halloween fått fotfeste? Jau, her kan det seljast kostymer og snop. Og jula er sjølvsagt det heilt store handlegildet.
Eg skulle ønskje ein kunne ta betre vare på tradisjonen med å feire midtsommer. Dette har vore ein merkedag gjennom tusener av år, også i førkristen tid, før døyparen Johannes kom.
Hagen i midtsommarskrud. Humlene surrar.
Mens eg skriv dette, har sola forsvunne frå hagen min, men skin framleis ute på Byfjorden. I hagen blomstrar timian og andre blomar, humlene har funne fram dit, heldigvis. Fine humlene, dei fortener å få det beste.
Det vårast i landet. Dagane er blitt lange. Ut i april er vi komne, og sørpå har dei tatt på seg småsko og sit ute i sola og ser på påskeliljene mens dei leskar strupen. Den blide værmeldarmannen på NRK TV kan fortelje at det i år har vore mykje nedbør i Nord-Norge, meir enn vanleg. Han lyg ikkje. Og folk her lokalt har aldri sett maken til snøfall. Eg har forresten sjekka vêrstatistikken for Nord-Norge frå år 1900. Tendensen er meir nedbør vinter og vår, med høgare gjennomsnittstemperatur. Les gjerne klimaprofilen for Troms om kva vi har i vente.
Det kan vere keisamt å høyre vêrprat. På den andre sida er det knapt noko som er så kontaktskapande. Særleg når vêret er så utfordrande som i år her i nord. Og då dreier praten seg altså om snømengdene og den arbeidsinnsatsen som må til for ikkje å snø inne. Men eg skal ikkje tvære dette ut. Eg skal berre gi eit lite hint om korleis vi har det og har hatt det sidan vi forlot Bergen for to veker sidan, i håp om mange fine skiturar, slik det har brukt å vere tidlegare år. Fram til no har det blitt éin skitur på meg, til Kampenhytta, på ein dag med solgløtt og bra føre. Men det var før det verste snøfallet i manns minne i forrige veke.
Det vart etter kvart heilt surrealistisk. Då vi gløtta på ytterdøra laurdag kveld før vi skulle gå til ro, viste det seg at snøen låg oppetter døra og dei fire trappetrinna opp dit var forsvunne under snømassane. No har vi heldigvis naboar med maskinpark som kan handtere snøfall, det er berre å takke for at nabo Tor tar oppkøyrselen heilt ubeden! Det blir høge brøytekanter etter kvart. I tillegg kjem jo brøytarane på oppdrag frå Mesta og forsyner hagen med snø frå gang- og sykkelvegen. Og det er ikkje akkurat rein og kvit snø. Eg måtte ut og kjefte ein dag. Køyraren murra litt men gjekk etter kvart med på å lempe noko på andre sida av E6. Men det blir effektiv støyskjerming av slikt. No høyrer vi ikkje lenger tungtrafikken som elles dundrar forbi. Når folk passerer ser vi berre hovudplagga som glir forbi. Til våren, etter tininga, er det vel berre å plukke opp restane av buskene som for nokre år sidan vart planta som hekk mot vegen.
Kampenhytta – min einaste skitur så langt.
Alt dette snøfallet fører sjølvsagt til skredfare. Ein ung skuterkøyrar frå nabobygda omkom for nokre dagar sidan i ei område som av lokale folk ikkje har vore vurdert som farleg. Så ein lyt vere på vakt. I dag ventar eg tilbake sambuar og kompisane sørfrå som har vore på langtur i Dividalen, vonleg i god behald.
Vakkert blir det av all snøen.Søringar gler seg til skitur i Dividalen.
No, når opphaldet her nærmar seg slutten, ligg det an til godvêr. Sola skin på nysnøen som fall i natt. Det er utsikter for godvêr under Reistadløpet laurdag. Og deretter blir det Vestlandsvår.
No er vi ved vegs ende. Med sommaren altså. Vi har vore på vår årlege biltur nordover. Om lag 400 mil er tilbakelagt i dette lange landet. Litt for langt for dei som har interesser og tilhøyrsle både i nord og sør. Lange etappar langs delvis keisame E6, om ein då ikkje sørger for å ta avstikkarar undervegs.
Trøndelag
Indre Fosen
Det meste fèr vi fort forbi, men eit par stopp blir det jo. I år vart det Indre Fosen i Trøndelag som fekk ein visitt. Nærare bestemt Råkvåg, som har den lengste bryggerekka i Norge utanfor byar. Råkvåg ligg ved Stjørnfjorden, som ein gong var ein av landets beste sildefjordar. Dette skapte arbeidsplassar, ikkje minst for kvinnene. Det var også dei kvinnelege arbeidarane på hermetikkfabrikken som sto for den første streiken på Fosen-halvøya nokonsinne. Bakgrunnen for streiken var at dei fekk mykje mindre betalt enn mennene. Utstillinga på Kulturbrygga illustrerer historia. Det er mykje liv og røre i Råkvåg om sommaren, med sommergjestar som fyller overnattings- og serveringsstader. Sjølv inntok vi eit godt fiskball-måltid her.
Bryggerekka i Råkvåg
Kulturbrygge med utstillingar
Utstilling som vist kvinner i arbeid på hermetikkfabrikken
Vi stoppa også i Rissa, på staden for Rissa-raset i 1978. I løpet av 45 minutt raste 5–6 millionar kubikkmeter leire ut frå eit område på 330 mål og etterlot ein skredkant på 1,5 kilometer. Femten gårdsbruk, to bustadeigedomar, ei hytte og eit grendehus forsvann heilt eller delvis i leirmassane. Ein person omkom. Skredet førte også til store materielle skader på tettstaden Leira på motsett side av Botnen, då ein tre meter høg tsunami slo inn kort tid etter at hovudskredet gjekk.
Informasjonstavle om raset
Minnestein om Rissaraset
Noverande landskap der raset gjekk
Snåsa
Dette var ikkje einaste stoppet i Trøndelag. Vi overnatta på Snåsa hotell, som hadde sine glansdagar i tida då Joralf Gjerstad – «Snåsamannen» – praktiserte sine evner. Det spørs om ikkje botnlina for hotellet kjem til å sjå annleis ut no når han har gitt seg. Men Snåsa, som inngår i det sørsamiske området, er uansett verd eit besøk. Ved Snåsavatnet finn ein også «Bølareinen«, som er hovudmotiv i eit større helleristningsfelt som ligg nokre hundre meter ovanfor vatnet. Det er berre å forlate E6 og velje austsida av vatnet i staden.
Då Snåsamannen fylte hotellet
Bølabua – kafé og tilgang til helleristninger
Når det gjeld overnattingar på turen nordover, hoppar eg over Vågåmo og overnattinga på hotellet der. Dit nådde vi etter å ha lagt vegen over Fillefjell og Valdresflya, slik som i fjor. Frå Snåsa bar det strake vegen nordover, og før midnatt same dag kunne vi låse oss inn i min andre bustad i Sundlia i Bardu. Deretter var det som vanleg to-tre dagars innsats med grasklipparen. For her har grasproduksjonen vore normal, i motsetnad til sørpå der tørken har ført til fôrmangel og nødslakt. Eg skal ikkje no ta oppatt mine bekymringar om tilgroinga på bygdene, det har eg ytra meg om tidlegare. Kanskje ei løysing kunne vere å innføre geiter, slik som dei har gjort på byfjella i Bergen? Dei kunne nok hamle opp med gras, ugras og kratt på dei gamle ekrene, både i bratte bakkar og på flatene. Det er mykje ressursar som kunne vore nytta både til landskapspleie og matproduksjon.
Troms
Så gjekk no dagane, det vart stadig varmare inn mot månadsskiftet juli/august. Dag etter dag med temperatur på 30-talet, opp til 33 grader. Høge sommartemperaturar på desse kantar er no ikkje heilt uvanleg når høgtrykket ligg trygt plassert over Kolahalvøya. Men det vart litt spesielt i år. Eg kan forsikre om at vi aldri før har ete frukost ute i hagen, i skuggen. Kven saknar vel Syden då?
Barduelva på sitt beste. Istind i bakgrunnen.Barduelva i nedre del, før dammen ved Bardufoss, er flott til padling.
På heimlige trakter blir det helst gjensyn med kjente og kjære turmål. Barduelva, Nessan, Sundlifjellet og Kvilarsteinen, for å nemne noko. Og Målselvfossen saman med våre tyske gjester, som hadde med seg hunden Hoshi på ferie. Besøket vart dessverre litt avkorta på grunn av at Hoshi på grunn av ein sårinfeksjon hadde blitt operert hos dyrlege i Steinkjer, og no var det oppstått litt problem med dette.
Dieter og Martina med bandasjert Hoshi ved Målselvfossen.
Senja
Vi ville jo gjerne vise fram litt meir av landsdelen, og då var Senja eit opplagt val. Temperaturen var stigande. Første stopp på den nasjonale turistvegen på Senja var Ersfjordstranda, som denne dagen var fylt med folk som bada og kosa seg. Her finn vi også den berømte «Gulldassen».
Ungdomen leikar seg på beachen i Ersfjord
På den spektakulære rasteplassen Tungeneset tok vi farvel med våre tyske vener.
Kafferast med bollar på Tungeneset. «Djevelens tanngard» i bakgrunnen.
Ersfjordstranda er ei perle, men det spørs om ikkje ho vert slått av stranda i Bøvær like utanfor Skaland, der vi overnatta. Blikkstille på havet, perfekt for padletur til holmane utanfor Hamn. Ein dag vi ikkje gløymer. Og på tampen av dagen ein visitt til Kråkeslottet, der det i juli var kunstfestival.
Ut å padle frå Bøværsstranda. Kråkeslottet i bakgrunnen.
Strandhogg på holme, med dukkert i havet.
Utanfor kyrkja i Skaland står ein byste av Ingrid Bjerkås, Norges første kvinneleg prest, som etter mykje motstand fekk si første stilling som sokneprest i Berg og Torsken. På same plassen står også minnetavle med namn på dei som omkom då fiskebåten «Utvik Senior» forliste i 1978 etter å ha kollidert med eit ukjent fartøy. Det har i årevis vore debatt om kva som eigentleg hendte. Det er no på trappene ei teaterførestilling om hendinga.
Byste av Ingrid Bjerkås
Minnetavle over dei som omkom ved Utvik senior sitt forlis i 1978
Turen gjekk vidare, til Gryllefjord i Torsken for å ta sommerferja over til Andenes. Dette skal jo vere ei opplevingsreise, der ein kanskje til og med kan sjå kval dersom ein er heldig. Ferjestrekket inngår i praksis som del av den nasjonale turistvegen.
På ferjer i Norges land er det vanleg med serveringstilbod, i alle fall dersom turen er av ei viss varighet. Ikkje slik her. På denne 1 time og 40 minutters overfarten var dei fleste utanlandske turistar. Sjølv hadde vi utsett lunsjen denne dagen, i forventing om ein matbit (og svele!) på ferja. Blodsukkeret var derfor på lågt nivå då vi køyrde ombord. Og lunta tilsvarande kort. Eg vart rett og slett rasande og innstilt på betalingsnekt. Ikkje var det reint på toaletta heller.
Ferjeruta, der selskapet Torghatten for tida er konsesjonshavar, er først og framst retta mot turistar. Ein må punge ut ganske mykje for turen. Prisen for bil under 6 m og 1 voksen passasjer er 882 kr. Med billett kjøpt på Troms fylkestrafikk sin app kostar tilsvarande 662 kr. Det er sjølvsagt ingen turistar som har lasta ned appen. Forvirring var det også med betalinga. Det sto eit oppslag om å betale i ei luke som viste seg å vere stengt heilt til siste halvtime av turen. I det heile tatt, dette er dårleg reklame for turist-Norge.
Andøya
Men vi kom no vel fram til Andøya, med overnatting i Aurora gjestehus som held til i eit bygg i den nedlagte militærleiren i Skarsteindalen. Her er det ulike interessante former for etterbruk av bygningsmassen.
Dagen etter vart ein draumedag. 30 plussgrader på Andøya er ikkje kvardagskost. Vi dro til Bleik på vestsida, og la oss til på den fantastiske Bleikstranda. Opphavleg plan om å padle kajakk ut til Bleikøya vart skrinlagt på grunn av litt for mykje vind. Så vi gjekk glipp av nærkontakt med lundefugl og havørn.
Bleikstranda med Bleikøya bak.
Masse glasmanetar på stranda
Nydeleg kvit sand mellom tærne
Indre Troms
Vi hadde også planar om å utforske øyane utanfor Harstad, men også det vart skrinlagt og vi tok på heimveg. Tropevarmen viste seg å vare i enda fleire dagar. Det vart padletur på Aursfjorden, fjelltur på Myrefjell og strandtur til Fjellfroskvatnet, før det vart regn og torden og temperaturfall til behagelige 20 grader.
Aursfjorden – sidekarmer til Malangen
Rask dukkert
På rasteplassen
På Myrefjell, høgt over Målselv fjell-landsby.Fjellfroskvatnet
No vart det slutt på godvêret for ei stund, og det passa i grunnen bra, for då kunne vi omsider gå i gang med sommarens oppussingsprosjekt, maling av stua. Resultatet er vi vel nøgde med. Sekundærbustaden har no eit diskret retropreg med nokre meir moderne innslag. Min snekkerfar sine møblar er bevart, saman med eit utval av mor sine sofaputer samt familieportrett på veggen, i det vesentlege av besteforeldre- og oldeforeldregenerasjonen. Generasjonane kan også møtast i interiørsamanheng.
Stue etter oppussing
Kjøkken etter oppussing
Så kom nokre dagar med besøk og bærturar. Vêret tok seg opp til normal og behageleg turtemperatur. Det er ikkje tilfeldig at turane nordover blir lagt til tida då fjellets gull modnast. Ikkje beste moltehausten i år, men rikeleg med blåbær.
På Kvilarsteinen
Rast ved Steinvatnet på Sundlifjellet
På heimveg
Det vart etter kvart på tide å vende nesen sørover igjen. Det vil i år seie E6 utan anna stopp før Trondheim enn overnatting i Mo i Rana. Sjølv om strekningane her ikkje når heilt opp i konkurransen med Lofoten og andre spektakulære område langs Nordlandskysten, er det nok av landskap som kan nytast. Ingen andre stader i landet ser ein slike reinskurte og utsøkt modellerte fjellsider. Og frå ferja Bognes – Skarberget kan ein innover mot Tysfjord også sjå Stetind, kåra til Norges nasjonalfjell. Kråkmoberget er eit anna ikonisk fjell langs vegen.
Stetind dukkar opp i synsranda
Kråkmoberget
Trondheim
Den 17. august var vi inviterte til doktordisputas og påfølgjande middag i Trondheim for min nevø som har fått utdelt gode matematikkgener. For min sambuar vart det også gjensyn med tidlegare studiestad, for meg var det første besøk på Gløshaugen der Norges teknisk-vitenskapelege universitet NTNU held til. Prøveførelesinga med tema «Deep learning» (stikkord maskinlæring/kunstig intelligens) og disputasen om doktoravhandlinga med tittel «Discrete gradient methods in image processing and partial differential equations on moving meshes» gjekk sjølvsagt milevis over hovudet på dei fleste av oss familiemedlemene. Men vi fekk i det minste innblikk i korleis dette kan anvendast. Mellom anna kan metoden brukast til å fylle inn ufullstendige bilete. Eit konkret eksempel er korleis det litt sundrivne gamle biletet av min mors sitt yndlingssøskenbarn kunne reparerast!
Gjensyn med gamle trakter
Torbjørn presenterer doktoravhandlinga
I trappeoppgangen i elektrobygget der disputasen fann stad er det eit veggmaleri som nok illustrerer den historiske mannsdominansen ved denne institusjonen. Dette har betra seg, men i realfaga er kvinner framleis i mindretal.
Veggmaleri i elektrobygget på NTNU
Utsikt frå Gløshaugen, NTNU
Vi hadde eit ærend i Oslo og dermed vart det ein ny variant sørover, til Røros og vidare gjennom Østerdalen, der vi denne gongen ikkje stoppa på Tynset, der mykje av slekta stammar frå. Frå Oslo nøyer eg meg med eit bilete frå Akerselva, som også ser ut til å vere i bruk til kajakkpadling. Etter ein dag i Oslo var det rett heim til Bergen over Hardangervidda.
Røros
Med kajakk på Akerselva
Denne oppsummeringa av sommarens opplevingar inneheld hummer og kanari. Men slik er det no både med sommaren og livet forøvrig. Når eg no som pensjonist ikkje vender tilbake frå ferie til jobb slik som før, må eg nesten innrømme at eg får eit snev av limbo-kjensle. Men dagane er ikkje så vanskeleg å fylle likevel, heldigvis. Og når det no ikkje blir reiseblogg på ei stund, kjem eg nok til å snevre inn temaene.
Sommaren 2018 ligg an til å bli tidenes varme- og tørkesommar, førebels. Vi har alt gløymt den seine og kalde våren på Vestlandet og den elendige forsommaren i nord.
Trangen til å reise til varmare strøk i sør har vore merkbart mindre i år. Kvifor reise til middelhavslanda når ein har det fint og varmt her heime? Og ikkje er det vel særleg fristande med utsikter til godt over 40 grader på enkelte reisemål. Kanskje vil vi etter kvart få ein turiststraum motsatt veg for dei som treng avkjøling? På sikt også migrasjon dersom den globale oppvarminga held fram og det vert uleveleg i sør.
For den del treng ein ikkje ha konstant godvêr for å ha det kjekt. For vår del har vi hatt stor glede både av nære område heime, og undervegs på vår årlege tur mot nord. Vi lever i eit land som byr på rikeleg med opplevingar.
Når eg skriv dette er nok sommaren på hell. Eg har ikkje hatt nokon trang til å sette meg ned ved tastaturet i løpet av dei varme sommardagane. Så no blir det oppsummering – i to bolkar. Eg startar i vest.
Sommar i vest
Første varmebølge på Vestlandet kom alt i mai, noko som eg har skrive om tidlegare. Det har vore mange fine turar i nærområda. Supert å tære på eigne energilager utan hjelp av fossile kjelder. Beste verktøyet for å fremje folkehelsa er tilgang på natur i nærmiljøet, meiner eg. Og ein treng ikkje reise langt for å ha flotte naturopplevingar. Så no kjem nokre avsnitt der eg prisar Bergensregionen.
Fløyen
På Fløyen er det tjukt av turistar, samt eit titalls geiter. Geiter er selskapssjuke, nyfikne og ikkje så lite frekke. Dei trivst svært så godt midt i turiststraumen på dei mest befolka turvegane på Fløyen.
Byfjellsgeiter
Geitene er kashmirgeiter frå Radøy som no har fått ein karriére i Bybeiteprosjektet, som er eit samarbeid mellom Bergen kommune, Universitetet i Bergen, UNI Research og NoFence m.fl.. Målet er å hindre gjengroing. Geitene er utstyrte med GPS-halsbånd og er altså tilsette for å gjere ein jobb og ikkje berre vere mottakarar av kos og brødskalkar.
Fløyen er med sine talrike turvegar og stiar det mest befolka byfjellet, men storebror Ulriken byr på fjellterreng der ein kan innbille seg at ein er oppe i høgfjellet. Vi tok turen opp til høgaste punktet denne gongen, på Hauggjelsvarden. På klåre dagar kan ein sjå heilt til Folgefonna, og etterpå kan ein nyte ei forfriskning på restauranten.
Andre nærområde
Ein treng no elles ikkje dra heilt til fjells. Eg vil slå eit slag for dei turvegane vi har utanfor stovedøra. På biletet under passerer ein jobbsyklist Langevatnet, som ligg på vegen frå Munkebotn til Eidsvåg. Det er fleire som har oppdaga dette traséalternativet, som er spesielt veleigna for dei som har skaffa seg el-sykkel. På dei andre bileta ser vi utsikt frå Eidsvågfjellet, og frå Fjellhytten på Midtfjellet. Lett tilgjengelege område, på litt kuperte stiar.
Os
I nabokommunane er det også mykje å oppleva. Ein tur til Lysøen i Os, der ein forutan Ole Bull sin sommerresidens, no museum, også finn 13 km turstiar. Ein av favorittpadleturane våre er rundt Lysøen, med start frå Buena kai og strandhogg i Lysevågen.
Tyssøy, Sund
Sør for Bergen, via undersjøisk tunnel til Bjorøy og vidare på vegfylling kjem vi til Tyssøy. Dette er ei verkeleg perle, både med flott strandområde, kulturlandskap og kulturminne. Her var kongsgård i middelalderen, truleg også kultstad i oldtida.
Tysnes
Sør for Os, etter å ha kryssa Bjørnefjorden med ferje (+ kaffe og sveler!) kjem ein til Tysnes kommune, der folketalet doblar seg om sommaren. På Reksteren har vi arva ei hytte av beskjeden storleik. Vi har hatt mange fine padleturer i farvatnet rundt Vernøy. Men denne sommaren vart det av ulike årsaker ikkje padling her.
I byrjinga av juli går den årvisse Tysnesfest av stabelen, og då vert det liv og røre, med konsertar, marked og ulike arrangement. I år klaffa vêret og det var stor stemning. Det var åpent skip på Statraad Lehmkuhl og M/S Sunnhordland med sine stilige salongar. Her var òg eigen damesalong, greit å vere kvitt mannfolka av og til. Båten gjekk i rute mellom Bergen og Sunnhordland fram til midten av 60-talet.
I år tok vi turen opp til Håheim gård som vi har hørt så mykje positivt om. Ei verkeleg perle. Vi kunne nyte ein utmerkt lunsj i nydelige omgjevnader.
Bergen
Fleire vil kanskje lure på kvifor eg ikkje har skrive om sjølve byen Bergen. Har det ikkje vore fantastisk der no denne flotte sommaren? Joda, men saken er faktisk den at byen mister litt av sin sjarm i tettaste turisttida, når cruiseskipa ligg til kai. Desse kan romme over 3000 passasjerar, fleire enn dei 2800 fastbuande i Tysnes kommune.
Torget er om sommaren omgjort til overprisa fast-food etestader og utsal av diverse sjømat som blir fotografert mens ekspeditørane konverserer på ymse tungemål. Eg har høyrt rykter om at turistar og reisearrangører no har fått mistanke om at dette ikkje er autentisk. Det er riktig oppfatta. Etter kvart har det også reist seg røyster mot omfanget av cruiseturismen på grunn av negativ innverknad på miljø og trivsel. For min del kan eg ikkje begripe at nokon kan trivast ombord i desse gigantane. Etter mi meining bør ingen cruiseskip vere større enn dei nyaste hurtigrutene.
Dette var smakebitar på sommaropplevingar heime i og rundt Bergen. Men eg har jo også ein heim i Nord-Norge, 170 mil frå Bergen. Det kjem eg tilbake til i neste innlegg.
Nett som i fjor ved midtsommartid sit eg og stirer ut på eit grått og vått landskap. Den bergenske sommaren byrjar å likne på seg sjølv. Sommaren med sandaler og badeliv vart unnagjort i midten av juni. Og junidagene eg tilbrakte i nord, i håp om å få glimt av midnattsol og elles nyte naturen i det fri, vart ikkje slik eg hadde tenkt. Og då tenkjer eg ikkje berre på vêret, som denne gongen verkeleg var elendig.
Eg er ikkje imot overraskingar og at ting tar andre vendinger, men det vart litt mykje denne gongen. Eg introduserte problemet (tett kloakk og oversvømt kjeller) i forrige blogginnlegget. Etter mykje forgjeves telefonering til maskinentreprenørane rundt omkring i indre Troms fekk vi til slutt napp hos Dig Maskin i Bardu, med Hans-Marius som viste seg å vere ein sann virtuos med gravemaskina. Det måtte gravast djupt for å lokalisere det kritiske punktet, der det gamle og sundbrotne avløpsrøret låg. Av ein eller annan grunn hadde altså ikkje denne rørdelen blitt bytta ut og kopla skikkeleg til den kommunale ledninga i samband med tidlegare legging av nye rør.
Seint på sundagkvelden, etter ei vekes pumping av kjellaren med tre-timars intervaller, var problemet fiksa og holet fylt igjen. Det måtte gravast i offentleg gang- og sykkelveg, noko som blant anna skapte litt problem særleg for syklistane og dei som kom på rulleski.
Hans-Marius svingar grabben i avslutningsfasen
Sidan eg i den seinare tid har hatt erfaring med kirurgiske inngrep (broten venstrearm) vart eg inspirert til å sjå likskapen mellom desse to operasjonane. Graving og legging av rør og leidningar, særleg på stader der det ligg begravd anna viktig infrastruktur, er også ein slags kirurgi. Det eine er ikkje viktigare enn det andre. Eg nyttar altså også no høvet til å legge inn eit godt ord for fremjing og oppvurdering av yrkesfaga.
Då er det også nærliggjande å reflektere litt over kva som er nyttig arbeid. David Graeber (!), professor i sosialantropologi ved London School of Economics, har skrive om fenomenet «bullshit-jobber» . Han viser mellom anna til jobbar innan finans, telefonsal, selskapsrett, human relations, PR og talrike administrasjonsstillingar. Vi kunne arbeidd 15 timar i veka (jf. økonomen John Maynard Keynes (1883-1946)), men meiningslause jobbar stel tida vår og bryt oss ned psykisk, hevdar han. Dette har også vore tema på NRK.no.
Eg var nyleg invitert på den tradisjonelle sommaravslutninga på min gamle arbeidsplass i fylkeskommunen. No skal eg på ingen måte trekke parallellar mellom bullshit-arbeid og det samfunnsnyttige og meiningsfylte arbeidet som blir utført i fylkesadministrasjonen. Men no i desse regionreformtider skal fylka Hordaland og Sogn og Fjordane slåast saman til storfylket/regionen Vestland. Alt dette har medført, medfører og vil kome til å medføre tunge prosessar og mykje organiseringsarbeid i årevis framover. Same kor framoverlent og effektiv ein ønskjer å vere i dette arbeidet vil det gå med mykje tid og energi til slikt som lite har å gjere med kjerneoppgåvene til fylkeskommunen. Pr. i dag veit ein jo heller ikkje kva som kjem til å vere kjerneoppgåvene!
På toppen av det heile skal heile fylkesadministrasjonen flyttast ut av sentrum, til Sandsli, altså nesten til Flesland, for eit tidsrom på tre år frå 2020 mens det blir bygd nytt fylkeshus slik at ein er rigga for den nye tid. Eg tipper ein og annan undervegs kan kome til gjere seg tankar om kva som er meiningsfylt arbeid. Eg trur eg avslutta mitt arbeidsliv i rette tid.
No seier eg meg ferdig med graveprosjekt og sidesporet om meiningsfylte/ikkje-meiningsfylte jobbar, og går over til noko heilt anna. Eg har alt i tidlegare innlegg antyda at det var jubileum på gang. Ja, eg sørga jo for å vere russ i det magiske året 1968, i Tromsø. Så eg sette meg altså på bussen til ishavsbyen, og overlot utfordringane til sambuar og Dig Maskin mens eg feira. Då eg kom heim sundag kveld var problema så godt som fiksa. Godt å vite at ein ikkje er uunnverleg. Men det er eg som må ta den litt dryge rekninga.
Tromsørussen 1968
Eg gjekk altså ut av Tromsø Gymnas (som no heiter Kongsbakken vidaregåande skole) i 1968. Då hadde eg, som andre skoleflinke ungdommar frå bygda, budd på hybel i tre år for å ta artium, som det også heitte den gongen. Eg kunne nok ha gått på det gymnaset som låg noko nærare, på Finnsnes, men eg kjente ei dragning mot det urbane livet.
Jubileumsopning på Verdensteatret. Mi venninne Kirsti fortel om gymnastida som integreringsprosjekt Å få innpass i Tromsø-miljøet kunne vere ei utfordring. Tromsø har ord på seg for å vere ein inkluderande by, og vi som kom utanfrå vart jo ikkje haldne direkte utanfor. Men det var altså eit visst skilje mellom «byfolk og bona». Så vi fann jo gjerne saman vi då, som kom frå Bardu, Senja, Lyngen og Karasjok. Det gjekk seg til etter kvart, og i dag kan eg i alle fall konstatere at integreringsprosjektet er fullført.
I dag er integrering eit tilbod på skolen si oppslagstavle
For det var ikkje vanskeleg å finne att tonen etter alle desse åra. Merkeleg kor unge ein held seg i hovudet, sjølv om det ytre elles har endra seg ein smule. Eg hugsa til og med namna på dei eg ikkje kjente spesielt godt den gongen. I dag opplever eg jo stadig afasi når det gjeld namn.
Det var lagt opp til eit rikhaldig program. Eg sløyfa torsdagskvelden på Ølhallen, og starta heller fredagen 8. juni på Skarven, før turen gjekk til offisiell jubileumsopning på Verdensteatret, Nord-Europas nest eldste kino. Deretter omvising i den nesten ferdige nye hamneterminalen på Prostneset, som vart opna 22. juni.
Utsikt frå den nye hamneterminalen på Prostneset
Så vart det busstur ut til Tønsvikdalen, der det var rigga til måltid på middelaldertunet (sjå bileta under).
Laurdag morgon var det fotografering på trappa på Kongsbakken, nett slik som i 1968. Det vil seie, eg kom for seint til fotoseansen den gongen og er derfor ikkje med på biletet. Men eg høyrde altså til dei grønkledde. Blårussen hadde raude drakter, gutane var i stilige dressar. Det var ein litt annan stil på russen den gongen. Vi måtte forresten sjølve sørge for å få draktene sydd, det var ikkje snakk om ferdig konfeksjon, og dette var før nokon hadde oppdaga markedspotensialet knytta til russefeiringa.
Tromsørussen i 1968, minus underteikna
Så var det omvising i skolebygget, som no er kraftig opprusta i tråd med tidas krav. Det er blant anna nytt tilbygg og det er kome bibliotek og kantine i underetasjen.
Slik kantine kunne vi berre drøyme om i vår tid
Vidare utover dagen var det triveleg lunsj på restauranten på Fløya, etter ein frisk tur over Tromsøbrua for nokre av oss, og etter tur opp med den superraske nye fjellheisen. Dei som ville, kunne også gå den nye sherpatrappa. Det var ikkje særleg fristande i det trasige vêret, men nokre spreke valgte å gå nedover etterpå.
Til fots ned sherpatrappa frå Fløya
Etter nokre timars kvil (heilt naudsynt i vår alder) var det å ta seg ut på Sydspissen, der den store russefesten fann stad for 50 år sidan, og der vi også feira 40 års jubileumet (ja, dei fleste av oss hadde nok møttes etter 1968…). Utsøkt servering, ganske roleg underhaldning (bl.a. quiz med Kahoot, ein følgjer jo med i tida), samtalar og først etter kl 1 var det nokre få som tok seg ein roleg svingom på dansegolvet. Det er kanskje slik at ein med åra set meir og meir pris på den «gode samtalen»? Det er ein del ting ein er ferdig med, liksom.
Då var det førebels punktum for forsommaren sitt Nord-Norgesbesøk. Men vi kjem nok køyrande nordover på seinsommaren, håpar ikkje det heilt usannsynleg dårlege vêret hittil har øydelagt for moltehausten.
Etter at eg byrja på dette innlegget, er også sommaren komen tilbake til Bergen. Ikkje like heit som tidlegare, men ein kan i alle fall ta på seg sandalene igjen og legge frå seg paraplyen.
Livsløp 