No har eg vore vekke frå bloggen ei stund. Det er ikkje så lett å samle tankane på denne årstida og skriving skjer helst stykkevis og delt. Mykje kan skje plutseleg og uventa. Dette innlegget ber preg av nettopp det.

Sidan siste blogginnlegg har det vore påske. Nok ein gong har eg vore nordpå i ei snørik og stort sett fin påske vêrmessig. Eg spanderer eit bilete frå ein av skiturane, må skryte litt av yndlingskiterrenget mitt.

Det har vore ein sein og kald vår, men no er den fine bergensvåren her for fullt. Også i nord er våren komen no.

Våren er ei årstid med forandringer frå dag til dag, med helger og fridagar så det held og alt som høyrer til. Mykje skal gjerast – og ganske sikkert også kjøpast. Mange tema kan vere aktuelle no om våren. Men er det mogleg å få ein slags fellesnemnar når eg skal skrive om dette? Kva med alt det vi bruker pengar på? Kan for eksempel gjenbruk og resirkulering vere ei vinkling?

Hagen

Eg startar med hagen. Kanskje ikkje det mest opplagte tema for gjenbruk? Ved nærare ettertanke er det kanskje nettopp det. Sjølv er eg ikkje medlem av noko hagelag, men dei finst landet over. Mitt næraste hagelag er Eidsvåg hagelag, som mellom anna arrangerer planteloppemarked. Det er altså ikkje naudsynt å tråle hagesentra kvar vår for å skaffe seg plantar.

Vår hage er ikkje stor, men krev innsats kvart år. Og god rygg og mjuke kne. Dei fleste vekster her vest har gode vekstvilkår. Særleg ugras og mose, men også busker og staudar, som etter ei tid tar overhand om dei ikkje vert bremsa undervegs. I år var turen komen for eit grundig oppgjer med dei alt for vekstvillege og til dels invaderande plantane på vårt beskjedne hageareal. Eføyen på utsida av muren vart brutalt skoren ned til grunnen. Om ei stund kjem han nok krypende oppover igjen. Mispel og rododendronbusker vart også kraftig kutta, sjølv om det riv i hjertet. For augneblinken er dei ingen pryd. Dei har mista fasongen, og må nok kuttast meir for å få skapeleg fasong. Dei skal no få lov å blomstre i år på dei stakkars greinene som står att. Andre busker fekk også kutt.

I staudebedet var det enkelte som breia seg på kostnad av dei andre. No hadde saxifragaen nesten overtatt heile bedet, og sitrontimianen, humlene sin favoritt, sto i fare for å bli utkonkurrert. Også nelliken var på retrett. Her måtte takast radikale grep. Heile bedet er no spadd opp, planterøtene delt og planta på ny. Eg er spent på om det held med gjenbruk, eller om eg må skaffe nye plantar. Førebels ser det ikkje veldig lovande ut, det må nok meir sol og varme til for å sette fart i gjenveksten. Denne våren har vore sein og kald, i motsetnad til for eksempel i 2013, noko biletet under illustrerer.

Kanskje det er slik at alt må tøylast eller til og med pinast litt for å kunne utvikle seg best? Kanskje for mykje stell, næring og fridom ikkje alltid er av det gode? Men vi skal no vere varsam med å lage analogiar om plantar og folk. Her gjeld det å finne rette balansen. Elles har eg allereie knerta ein del avskyelege brunsneglar. Her viser eg ingen nåde.

Det blir mykje avfall etter slik ryddesjau. Ja, sjølv etter beskjeden ny/-omplanting i krukker på terrassen blir det fort fleire sekkar. Tidlegare dreiv vi med heimekompostering, men vi fann etter kvart ut at vi hadde for lite areal å spreie komposten på. Kva gjer ein når ein ikkje har plass til å kompostere og det er for mykje til å gå i restavfallet? Då må det leverast til avfallsmottak for gjenvinning. Litt synd at ein her i Bergen må betale for dette. Mange hageeigarar vert dessverre frista til å dumpe avfallet sitt på friluftsområde, har eg sett.

Klede

Om våren har ein gjerne lyst til å fornye seg litt i klesvegen. Som Bergensbuar kan eg då ta vegen til sentrum eller til eit av kjøpesentra i ein av bydelane. Altså: eg legg jo helst turen til sentrum. Her har vi dei gamle tradisjonsrike handelshusa som Sundt og Kløverhuset, og den staselege Torgallmenningen og Strandgaten er jo midt i det tradisjonelle shoppingstrøket.

Varehuset Sundt har ei stolt historie, ikkje minst arkitektonisk, som eit klassisk funkisbygg på hjørnet Torgallmenningen/Ole Bulls plass. Her må det vel vere mogleg for modne damer å finne seg nokre nye klesplagg? På nettet omtaler Sundt seg som ein stad der ein kan finne mote for alle aldre. Det stemmer ikkje.

I tidlegare tider hadde dette varehuset eit variert utval tilpassa fleire aldersgrupper, også vaksne folk. Eg hugsar også med lengsel den rikhaldige stoffavdelinga frå tida då heimesaum var vanleg. Det er no forlengst historie. No for tida må ein reise nesten heilt til Salhus, til Stoff og Stil, for å finne eit bra utval i metervarer og mønster. Sundt er no, med eit par små unntak, heilt tilpassa kundekretsen under 30, og helst dei mellom 15 og 25.

Eg meiner Sundt er verstingen i sentrum når det gjeld ungdomsdyrking, men heile Torgallmenningen er omkransa av kjedeklesbutikkar med masseproduserte ungdomsklede av varierande kvalitet. Sentrum har konkurranse frå kjøpesentra i bydelane, der ein finn eksakt dei same kjedebutikkene, paradoksalt nok med betre utval for andre enn dei heilt unge. På mine besøk til Vestkanten (Loddefjord) og Åsane har eg kunne konstatere dette. Som pensjonist kan eg tillate meg ekspedisjonar til byens utkantar midt på formiddagen.

Sentrum burde jo nettopp vere staden der ein finn godt utval av spesielle varer. Nokre butikkar fins riktignok, men på litt meir bortgøymde stader i byen. Nokre av desse er mynta på store damer som ragar også i høgda. For lubne små damer blir det som å kle seg i telt. I år er moten spesielt ugunstig for oss. Det skal helst vere storblomstra plagg. Eg synest ikkje noko om å gå kledd som ei blomstereng. Heller ikkje i kimono, som ser ut til å vere årets tema, jf biletet under.

Forretningsstand i utakt?

Eg reknar med at forretningsstanden har som mål størst mogleg omsetning og lønsemd, og at dei dermed analyserer kundegrunnlaget. Men i kor stor grad er demografi og inntektsfordeling faktorar som vert lagt til grunn? Marknadsanalyser er ikkje mitt fag, med eg er vant til å sjå på befolkningssamansetning når ein skal planlegge. Diagrammet under viser alderspyramiden for Norges befolkning for åra 1986 og 2018. (Kjelde Statistisk sentralbyrå).

I løpet av dei siste 30 åra har pyramiden fått tønnefasong. Det vil seie at andelen eldre i befolkninga er auka i høve til dei yngre aldersklassene. Det er i og for seg ikkje noko gunstig utvikling. Men no er det altså slik at det er hos dei litt opp i åra ein finn kjøpekrafta. I aldersklassen 50 og oppover finn ein fleire betalingsdyktige konsumentar enn i lenger nede i tønna.

Diagrammet over gir ein peikepinn om dette. Riktignok er vel tenåringane sponsa heimefrå, og om dei har inntekt bur dei gjerne billeg heime hos mor og far. Men likevel, eg er viss på at damer over 50 har pengar som dei gjerne vil bruke på skikkelege kvalitetsklede i tilpassa fasonger.

Klede som miljøproblem

No meiner eg ikkje at det er noko mål å auke konsumet av klede. Mange vil meine at min kritikk av klestilbodet for damer litt opp i åra er eit I-landsproblem. Jovisst. Men mengda av klede utgjer etter kvart også eit miljøproblem. Vi let oss friste til å kjøpe alt for mykje.  Ei slags trøyst har det vore at desse kan sendast til bruktbutikkar eller resirkulering. Og plastavfall kan jo nyttast til nye tekstiler, eller? No har ein erkjent at dette til slutt blir til mikroplast med fatale konsekvensar for livet i havet.  I ein tankevekkjande artikkel i Aftenposten er det peikt på at vi har ei naiv tru på resirkulering. Eg har forresten vore inne på dette temaet i ein tidlegare artikkel på bloggen: Kjole frå Kina (juni 2017).

Varehuset Sundt, som eg har nemnt tidlegare, har faktisk eige mottak av brukte klede som dei sender til resirkulering. Også Hennes & Mauritz har hatt liknande opplegg. Så bra, vil kanskje mange meine. Men er det ikkje også eit smart, for ikkje å seie sleipt triks for å lette samvitet hos kundane når dei er frista til å kjøpe nytt?

Eg tar av og til turen innom Fretex, som kan by på det meste.  Sjølv finn eg mellom anna material til mine eigne gjenbruksprosjekt, jf tidlegare blogginnlegg der eg viste matter eg hadde hekla av gamle dynetrekk. På Fretex kan ein utstyre seg med det meste til heimen. Her er mange godbitar.

Eit avbrot

Etter dei kritiske synspunkta eg har gitt uttrykk for ovanfor, hadde eg tenkt å skrive litt om året 1968, året som er blitt ståande i historia som symbol på opprør og krigsmotstand, blant anna. Dette var også året då eg var russ ved Tromsø gymnas, og det jubileet skal markerast om nokre veker. Men no vart det eit avbrot, bokstaveleg talt.

På ein liten tur til Sandviksbatteriet, eit av dei fine turmåla i mitt nærmiljø, sklei eg på grusen og fall på rumpa, med venstre armen under meg. Då eg kom meg på føtene kunne eg konstatere at handa var vridd i vinkel. Eg kom meg, etter ei pinefull ferd nedover svingane i Munkebotn, av garde til legevakta. Dei gipsa og prøvde å rette ut så godt dei kunne, men brotet var så stygt at eg vart sendt til Haukeland, der eg fekk høyre at sjansane for snarleg operasjon var størst om eg fekk dette gjort på Voss sjukehus. Så dagen etter var det av garde til Voss, der eg vart teken hand om på beste måte og reparert. Eg har fått operert inn ei lita plate, slepp gips og det er berre ein liten bandasje som er synleg. Alt tyder på at dette var vellukka. Så då kan eg vel slå meg laus i Tromsø likevel. Og armen kan gjenbrukast!