Skal seie tida flyg fort av garde. Snart eit halvår sidan sist det vart skrive her på bloggen. Ein sommar er over, og no er hausten her. Eg har ikkje tenkt å gi noko referat frå heile sommaren, men han fortener litt omtale likevel. Store delar av sommaren har eg tilbrakt i Nord-Noreg, som var årets vêrvinnar. Her i vest har det vore så som så. Men slik stoda er mange stader i verda no, med hetebølgjer, skogbrannar, katastrofale flaumar, krigar osv. skal vi vere varsame med å klage. Sjølv om også vi har fått vårt her til lands. Delar av Austlandet fekk smake på det som det truleg blir meir av i tida framover, flaum og store materielle skadar. Sjølv klimaskeptikarane må no vel etter kvart godta at det er noko i det som vitskapsfolk på feltet lenge har åtvara mot.
Lokalvalet vi nyss har vore gjennom skal eg ikkje seie så mykje om. I Bergen er det som vanleg liv og røre i politikken. Det hadde vore greit om skillelinjene mellom partia etter kvart kunne dreie seg om andre ting enn denne Bybanen.
Så no trur eg berre eg rett og slett legg ut nokre bilete frå den sommaren som har vore. Og då må eg vere selektiv og streng i utvalet, for eg har faktisk vore mange stader rundt i landet. I vår til og med utanlands, til Toscana og Umbria, utan at eg tok meg tid til å heidre turen med eige blogginnlegg. Det var ein rett fin tur til historiske byar og landskap som er noko av det beste vår verdsdel har å by på, men det fører for langt å attgje det her. For dei som er mine vener på Facebook har det vore mogleg å sjå mange bilete derifrå.
Forsommar i Troms
11. juni i Tromsø, på veg heim frå jubileum for Tromsørussen 1968
Eg har vore nordpå i to omgangar, første gongen i juni og så på seinsommaren. Etter den varme sommaren forsvann alt av snø og is frå Tromsdalstinden.
Også juniutgåva av Istinden i Bardu skil seg frå augustutgåva
Bergen
I Bergen testa vi den nye spektakulære 3 km lange sykkeltunnelen til Fyllingsdalen.
Midt i sykkeltunnelen
Juni i Bergen var i det heile ikkje så verst. Tørt og god temperatur, det gav høve til måltid ute.
Reker og hvitvin i kveldssol på nordbalkongenNygårdsparken byr på fred og ro om det blir for mye trengsel i sentrum
Austlandet
Det vart høve til ein liten visitt til Austlandet, nærare bestemt Tønsberg og deretter Hønefoss, der Kistefos museum ikkje er langt unna.
På hamna i Tønsberg kan ein sjå på vikingskipSkulpturar i «the Twist» på Kistefos museum
På seinsommaren var det tid for årets andre tur i retning nord. Denne gongen via Toten, Gausdal og Gudbrandsdalen. På Aulestad og i Ringebu kan ein tilbringe mange interessante timar. Og frå desse traktene kom også ein av mine forfedre som slo seg ned i Målselv på slutten av 1700-talet.
Skrivestova til Bjørnstjerne Bjørnson på AulestadRingebu stavkyrkje, landets nest eldsteUtstilling i «låven» på Ringebu prestegardBjørnstad i Musdalen, her budde min tipptippoldefar før han flytta nordover
Nord i landet på seinsommaren
På vegen mot nord var det overnatting i Mo i Rana og morgentur på den nye strandpromenaden. Havmannen står støtt ute i sjøen, han andre har lagt seg halvflat.
Sjøfronten i Mo i RanaMed forventing om fine padleturar kryssar vi Tysfjorden på veg mot nordOg fine turar vart det, her på Sør-SenjaPause etter den obligatoriske jakta på molterNysnekra kjellardørFjellfroskvatnet i Øverbygd På veg tilbake frå padletur Aursfjord – Malangen i 27 plussgrader På Holmvassfjellet, Balsfjord med utsyn mot LyngsalpanPå «Kalottspel» – den årlege folkemusikkfestivalen i MålselvVed Altevatn i Bardu med orienteringsløper i aksjonReinsdyr på SundlifjelletMajestetiske Istind i kveldssol speiler seg i Myrvangnessan
Med desse glimta for ein forgangen sommar takkar eg for denne gongen. No nærmar seg forøvrig tida for lansering av boka eg har snakka om tidlegare. Meir informasjon kjem her på sida når ho er klar for sal.
Som eg har annonsert tidlegare førebur vi oss på flytting. No står fotografering og visning for døra, og vi har fått instruksar frå meklar om korleis vi skal gjere hus og innbu mest mogleg freistande for potensielle kjøparar. Mykje må reinskast ut. Det er greit med det som er på overflatane. Det meste der skal ikkje kastast, berre stuvast vekk og det vert såleis ikkje så mykje å ta stilling til.
Men. I kjellarstova sto ein bokreol. I skuffeseksjonen der låg brev og mykje anna frå mi fortid på 70- og 80-talet, dette følgde med frå forrige flytting som fann stad ved inngangen til 90-talet. Her vart det gjensyn med store delar av mi historie, frå det smått turbulente 70-talet, til 80-talet då det også var mykje som skjedde, og fram til neste tiår då mykje hadde falle på plass. For vi skreiv brev til kvarandre den gongen, lange brev. Største bunken frå mor mi, som auste av si omsorg, sjeldan på under 10 tettskrivne sider. Så ein bra bunke frå nokre veninner, som eg enno har kontakt med og treffer når høvet byr seg. Utanom dette brev og kort frå folk som ei tid var innom livet mitt, og som sette meir eller mindre avtrykk. Nokre av dei heldt eg kontakten med nokre år, men så sklei det ut. No måtte eg vurdere kva av dette rikhaldige materialet som kunne gøymast for ettertida og kva som skulle kastast. Julekort med god jul og godt nyttår gjekk i bosset. Slike kort var det mange av, på den tida var tante- og onkelflokken så godt som intakt, og vi utveksla julekort. Det var kjekt, men eg hugsar dei alle saman godt sjølv om eg ikkje tar vare på julekorta. Eg heldt att nokre kort frå tanta mi som budde i Tyskland og trufast skreiv sine små årsrapportar. No har eg ingen att frå denne generasjonen, og eg er den eldste på mor si slektsgrein.
Nokre eksempel på ikkje-arkivverdig materiale.
Eg har ikkje tatt meg tid til å lese gjennom alle breva eg hadde samla på, det vart nokre stikkprøver. Men eg leste nok til å kunne slå fast at det tar tid å finne fotfeste i livet. Dette var ei tid der mykje skjedde både på det personlege og det politiske plan, og mange brev er sterkt prega av dette. Dei første breva er heilt frå tida eg kom til Bergen i 1969, direkte frå eit opphald i Vest-Tyskland, det skulle ta enno 20 år før landet vart sameint. To dagar vart eg sitjande i kjellarstova på mi tidsreise. Det tok litt tid før eg klarte å lande i notida att. Eg vart sett tilbake til ei tid der vi skreiv til kvarandre om studier, kjæraster, tvil, politisk engasjement, eksistensielle spørsmål, kultur, brot, etter kvart ekteskap, ungar, tidsklemme, jobbjakt, flyttingar, nye forhold etc. etc. Det skulle vore interessant å lest att breva eg har skrive, eg tippar det hadde bydd på overraskingar. For det er òg mykje som er gløymt eller fortrengt av alt ein har vore borti på den tidlege delen av livsvegen.
Og no er vi vel pensjonistar heile hurven, alle som eg høyrte frå og skreiv til på den tida. Mange veit eg ikkje av lenger, nokre er også gått bort. Eg er elles ikkje av typen som har for vane å fortape meg i fortida, har helst sett framover. Men underleg var dette møtet med dagane som forlengst er gått, og vemodig. Så må eg òg tenke: Korleis vil dagens generasjon kunne sjå tilbake på si fortid? I ei tid der kontakt skjer på sosiale media og e-post, kva blir att? FB, Instagram og Snapchat er flyktige media. Eit brev er noko heilt anna, ikkje berre fordi det er varig, men også fordi tankar kjem til uttrykk gjennom ord på ein heilt annan måte. Likevel ser eg ikkje bort frå at dei fleire siders skildringane eg fekk i eit brev frå ei reise i Latin-Amerika hadde eigna seg vel så godt i ein nymotens blogg.
Mykje skal pakkast vekk.
Men har eg berre vore på tidreise i det siste? Slett ikkje. Det vart ein tur til min andre heimstad i Bardu i midten av januar, der vi fekk møte med vinteren slik han er i år, med veksling mellom sprengkulde, snøkov og mildvêr. Det var også besøk til familie og gode vener i Tromsø, som også er representert i den før omtalte brevsamlinga mi. Utan deltaking på TIFF, Tromsø internasjonale filmfestival denne gongen. Det var riktignok arrangert festival, men nedskalert, og det var ikkje like mykje liv i byen og på utestadene som tidlegare. Det er til å leve med, faktisk, det er ein del ting som ikkje freistar like mykje som før.
Sjåtaket må måkast.Storgata i Tromsø, januar 2022.
No takkar eg for meg denne gongen. Mykje å gjere og mykje og tenke på. Kan bli ei stund til neste gong. No snør det forresten i Bergen òg. Lenge til våren.
Då var hausten her og vi er tilbake i Bergen. Det vart eit lengre opphald i den andre heimen i nord enn planlagt. Mi kjære, alltid blide og positive tante Solveig gjekk bort 18. august og då måtte sjølvsagt heimreisa utsetjast ei veke slik at vi kunne følgje ho til grava i Målselv kyrkje. For sjølv om ho hadde vore bufast i Tromsø by det meste av livet, var det i heimbygda Målselv både ho og ektemannen kjende seg heime og der begge no er gravlagt. Gravferda fann stad ein vakker og solfylt dag, heilt i tante si ånd. Og for meg vart det gjensyn med slektningar som eg ikkje hadde sett på årtier, no er det på dette viset ein treff dei. Eg møtte også ei frå den tida vi begge gjekk på Tromsø gymnas og som no var inngifta i familien.
Tante Solveig var den siste av mine biologiske tanter, både på mors- og farssida. Alle onklane er også gått bort. Det betyr at eg no er den eldste av etterkomarane til mine besteforeldre Otilie og Gabriel Pedersen Solli. For døden har også gjort innhogg i søskenbarnflokken. Tante var mi mor si syster, i barneflokken på fem var dei fire systre som alle passerte nitti med god margin. Tre av dei var berre tre år unna dei hundre. Slektar eg på morssida kan eg sjå fram til eit par tiår til, riktignok med fare for noko demens på slutten. Inntil vidare får ein vel ta seg i vare som best ein kan. Men erkjenninga av at tida går og at dagen nærmar seg då ein ikkje lenger er blant dei levande, trenger seg på.
Tre av tantene på muntert møte i Oslo i 2005. Frå venstre Torunn, mor mi Pauline (eldst) og Solveig (yngst).
Det vart altså ei ekstra veke, vêret var kaldt og surt og lite freistande for friluftsliv. Tromsøturen var unnagjort, der var det første barnebarnet, ein månad gammal, det sjølvsagte midtpunktet i min bror sin familie. Der fekk eg også treffe alle mine tanteungar, som no er godt vaksne blitt. Og sidan min bror hadde fullt hus fekk vi losji hos mi veninne frå gamle dagar, alltid triveleg hos dei. Så kva skulle vi finne på, no når også sjåen var ferdig reparert? Det vart ny tur til fargehandelen på Andselv, der vi no er å rekne som faste kundar. Den lenge påtenkte oppussinga av eit soverom vart realisert, og vi var såre nøgd med resultatet – og oss sjølv. Og så vart det nokre fine dagar på slutten, med tur til Sørhusfjellet som ligg ved grensa mellom kommunane Sørreisa, Målselv og Bardu. Fjellet er lett tilgjengeleg og har vid utsikt både mot sivilisasjon og villmark.
Sørhusfjellet, med utsyn til flystripa på Bardufoss, fjellandsbyen, Blåtind og Mauken
Studenten som vi hadde avtale om å møte i Bodø hadde fått andre dose av covid-vaksine (Moderna) dagen i forvegen og det hadde slått han såpass mykje ut at det berre vart ein kort visitt til hybelen på Mørkved. Vi kunne konstatere at han hadde fabelaktig utsikt til Børvasstindan og at det elles sto bra til. Siden vi hadde tatt avstikkaren frå E6 til Bodø valgte vi å reise vidare via Saltstraumen og Misvær. Det er ofte omvegane som er best. Så vart det overnatting i Mosjøen og Trondheim og så Sognefjellet og Tindevegen ned til Årdal, i strålande vêr. 16 varmegrader på Sognefjellet!
Bodø veks i høgda, det rivast og byggjastValkamp i Bodø by med raud markering.Ved Saltstraumen
Ny vri på rasteplass i Grong
Her i Sel rastar vi ofte før vi tar fatt på Sognefjellet
På Tindevegen over Sognefjell
Etter tre dagar på vegen nådde vi fram til vår bopel i Bergen. Eg er av dei som har ein fot på landsbygda og ein i storbyen. No kjentes det godt å stø seg på byfoten. Ikkje visste eg kor mykje eg hadde sakna byen før eg igjen kunne rusle rundt i gatene å sjå på hus og folkeliv. Altså, Bergen er ein fabelaktig by, og no var det også godt og tørt vêr!
Ja, Bergen har hatt den tørraste sommaren på aldri så lang tid. Eg frykta for plantane etter vårt lange fråver, sjølv om studenten nok hadde gjort ein innsats for å berge dei. Mirakuløst nok hadde dei aller fleste plantane både ute og inne klart seg. Rosene står fint og blomstrar for andre gong. I morgon, 13. september er det stortingsval. Eg har unngått køane for å førehandsstemme og har tenkt å møte opp i vårt vallokale på Hellen skole på sjølve dagen. Då er det berre å ønske godt val og velje riktig farge!
Før ein veit ordet av det er ein eit godt stykke ut i siste sommermånaden i denne koronatida, som ikkje ser ut til å ta slutt med det første. Smittetala er aukande og kan hende blir ikkje dette den einaste unntakssommaren. Tida vil vise.
Heimlege gleder
I Bergen by har det vore meir kvile å få enn til vanleg. Hordane med utanlandske cruisepassasjerer har vore fråverande, i staden har gatene vore fylt med ferierande norske familiar. Når sydlige strender og storbyar ikkje lenger var eit val, kunne ein jo like gjerne ta turen til Vestlandets hovudstad og tilliggjande herlegheiter.
Å late seg på heimleg terrasse med avis og kaffe utan å stresse har vore kjekt. Innimellom regnbygene har det vore muleg.
På oppdagingsferd i eigen by. På Nygårdshøyden er Sydnesplass ein triveleg stad.
Den botaniske hagen ved museet på Nygårdshøyden er alltid ein fryd for auget.
Og kva fann eg ikkje i Steinkjellergaten? Indie-bokhandelen Heim! Flott alternativ til bokhandlerkjedene.
I tidlegare Os kommune, no Bjørnafjorden, ligg ruinane etter Lysekloster. Det står dessverre mykje att før dette blir den innbydende attraksjonen dette unike fortidsminnet fortener.
På tur i heimlandet
Dette har vore sommaren der folk har feriert i sitt heimlege land. Fleire har for første gong tatt fatt på den lange turen til vår nordlige landsdel. Om næringslivet elles slit i desse tider, så har i alle fall bubilbransjen hatt blømande tider. Mange har lagt ut på tur i bubil, truleg er her ein god del debutantar som har møtt på utfordringar på smale vegar og i lange ferjekøer. Lofoten har vore den store magneten, ved sida av andre spektakulære reisemål i nord som Senja og Sommarøya med fleire. Frå mitt utkikkspunkt her ved E6 i Troms, der eg for tida oppheld meg, observerer eg ein evig straum av norskregistrerte bubilar, truleg på heimveg no når kvardagen nærmar seg. Det står visst ikkje så dårleg til med økonomien til Norges befolkning – det er stive prisar på denne rullande farkosten.
Med permanent fritidsbustad i nord og lang erfaring med sommerferiar nordpå har eg vore på mange av dei stadene som i år har hatt storinnrykk. Eg har derfor ikkje hatt behov for å menge meg med flokkane. Det er mange andre stader å ta av, fine stader der få framande set sin fot. Sjølv har eg fått meg nokre nye opplevingar i relativt nære område i Midt-Troms. Innlandet i Bardu er vel og bra, men på varme dagar blir ein dregen mot sjøen. Og sjøen ligg innanfor rekkevidde, innan ein knapp times køyring.
Rossfjordstraumen – merkeleg nok har eg ikkje vore her før.
Rossfjorden passerte vi på veg ut mot Aglapsvika (eigentleg tre viker der den sørlegaste – Sørvika – er tilrettelagt som friluftsområde) ein av dei verkeleg varme og fine dagane. Området ligg i den nye Senja kommune (tidlegare Lenvik) nokre mil frå regionsentret Finnsnes, på fastlandet på ei halvøy ut mot den vide Malangen-fjorden. Etter gammalt markerer Malangen nordgrensa for korndyrking. Ikkje rart at kornhausten var utrygg for nybyggjarane som kom sørfrå for over 200 år sidan og slo seg ned i Målselv og Bardu. Målselva renn ut i Malangen etter å ha tatt opp i seg Barduelva og krøkt seg nedover den breie Målselvdalen.
Utsikt mot Aglapsvika på veg opp mot Aglappen. Sørvika lengst bak.
Det er merka og lettgått tursti opp til Aglappen, ein liten topp med flott utsikt mot Senja og Kvaløya. Her har Midt-Troms Friluftsråd gjort jobben. Dette er også eit litterært turmål «for heile familien» – her skal ein visst lokkast til å lese seg opp om dinosaurar.
Naturlegvis måtte turen avsluttast i den praktfulle Sørvika, med kvit strand og frisk dukkert i krystallklårt hav. Her var folksomt og stemninga sydlandsk, eg fekk straks kjensla av å vere på ei gresk øy.
Syden i Sørvika
Ein padletur på Aursfjorden har høyrt til på vårt program i fleire år. Dette er ein fjordarm til Malangen. Starten på turen går frå staden der det vart etablert oppgangssag allereie i 1796. Området, som også inkluderer eit bygg som har vore skulehus flytta frå ein annan stad i bygda, høyrer inn under Midt-Troms museum. Saga var open og i drift, her skjer dei tømmer som blir nytta til utbetringar på andre museumsbygg i distriktet.
Aursfjord med gamal oppgangssag
Kongeleg bevilling for etablering av Aursfjordsaga
Frå Aursfjord har vi padla ut i Malangen og kan sjå ut mot Malangshalvøya på andre sida.
Det kom fleire fine dagar. No vart det gjensyn med Tranøy som ligg i leia på den blide sørsida av Senja. Kontrasten til den ville yttersida er stor. Ja, mange meiner Senja er eit Norge i miniatyr. Vi gjorde strandhogg på ein holme utanfor sjølve Tranøya.
Forbi Tranøy
Strandhogg utanfor Tranøy – med dukkert
No skal vi ikkje heilt gløyme innlandet. Vi har hatt ein padletur på vakre Barduelva og det vart ein tur til Målselvfossen med ein søring som ikkje hadde fått denne attraksjonen med seg enno. Dessverre er her lite tilrettelagt for besøkande. Den tidlegare kafeen ved fossen er ikkje i drift og området er prega av forfall. I si tid vart fossen kåra til Norges nasjonalfoss, sikkert takket vere lokale stemmer. Her har oppfølginga vore dårleg.
Målselvfossen
Vi er ikkje ferdige med Nord-Norge enno. Det er ei god stund til vi vender nesen heimover mot Vestland. Uthuset – sjåen – som slike bygg heiter på desse kantar, skal få seg ein omgang maling. Sjåen har vore vanskjøtta i fleire årtier, men no skal han stasast opp med fargen «Herregårdsgrønt». Dessverre er det meldt regn og kjøleg framover, så dette kan ta si tid. Graset veks utstanseleg og må klippast. Moltene er i hus etter ein tur på vårt lokale fjell, men blåbæra treng litt meir tid. Så blir det ein bytur neste veke, der kjem vi bl.a. til å møte barnebarnet politistudenten som skal ha sitt praksisår i Nord-Troms. Besøk har vi hatt av slekt og vener, i dag kom til og med Per, ein tidligare god kollega frå Hordaland fylkeskommune innom på tur nordover saman med sin ektemake. Det vart ein hyggeleg drøs med kaffe og vaflar.
Nei, det har ikkje vore mykje å klage over denne sommaren, som vart så annleis for mange. Vi er privilegerte som kan feriere eit land som kan by på eit mangfald av opplevingar, store og små. Kanskje kan reiselivet ta ei ny retning og at ikkje pengemakta blir viktigare enn folk si helse. Ein kan håpe, men ting kan tyde på det motsette. Korleis koronatida blir i fortsetjinga blir i alle fall spennande å sjå.
Vel tilbake i regntunge Bergen etter to vekers opptørk på Tenerife. Dette er den mangfaldige øya vi stadig vender tilbake til. Det er eit helsetiltak å bytte ut tranflaska som D-vitaminkjelde med solinnstråling for ei lita stund. Elles var vi heldige med tidspunkt, fly har dei siste dagane stått sandfaste både på Tenerife og Gran Canaria. Det er calimaen, sandstormen frå Sahara som har slått til, denne gongen den kraftigaste på 40 år. Vi merka eit snev av fenomenet dagen vi kom, det var kraftige søraustlege vindkast og vi måtte tørke utebord og stolar rein for sand.
Ein viss bismak er det sjølvsagt med Sydenturar i desse tider. Om eg bidreg til utslepp forsøker eg etter beste evne å kompensere på anna vis, eg kjem forresten tilbake til nokre betraktningar om turisme og klima til slutt.
Utsikt frå Degollada de la Mesa nedover Santiagodalen
Vi held oss unna dei verste turistmaurtuene på øya, det vil seie Las Americas og Los Cristianos heilt i sør. Dei to siste åra har vi halde til lenger nordvest, i Los Gigantes og Puerto Santiago, to samanhengande tettstader. Dei er utbygde og turistifiserte så det held, men i langt mindre omfang enn turiststadene lenger sør langs kysten. Området har framleis ein viss røff sjarm der det ligg nedst i Santiago-dalen, ved ein svart klippekyst der brenningane bryt inn frå Atlanterhavet.
Var det ikkje for at denne sida av øya er den mest sikre for solhungrige nordbuarar, er nordsida eit betre og meir interessant alternativ, jf tidlegare innlegg Ei veke på 28 grader nord. Fjorårets tur, der vi hadde opphald i Puerto Santiago, er skildra i Tenerife-turar. I år hamna vi heilt oppe i øvste hjørnet i Los Gigantes, på toppen av bakken, med storslått utsikt over byen, havet og naboøya La Gomera (i klårt vêr).
Solnedgang frå terrassen
Det er ei kjent sak at Kanariøyane har eit klima som tilsvarar ein god norsk sommar, heile året. Og når ein då kan bruke dagane til varierte fotturar er det ikkje tvil om at dette er bra for helsa. I tidlegare blogginnlegg har eg skrive om fotturar vi har hatt på ulike stader på øya. Det er etter kvart blitt ei utfordring å finne nye turar. Med veksande alder (synd, men sant) er ikkje alle turar like høvelege som før i tida. Lange og bratte nedstigingar og luftige traséar er ikkje ønskjelege, og helst bør det vere rundturar med grei tilkomst.
I Teno landskapspark – frå Erjos til Cumbre de Bolico
Første fjellturen gjekk til landskapsparken i Teno, det geologisk eldste området på Tenerife. Det utmerkar seg ved å vere grønt og med ein rik og interessant flora. Her kan ein mellom anna få utsyn ned til Masca, eit av dei mest kjente og ikoniske stadene på øya. Vi kunne her skue ned på kystfjella frå fjorårets tur 1000 m lenger nede, toppane på 700 moh på Roque Abache verka no knøttsmå (nærare omtalt i tidlegare innlegg).
Start frå landsbyen Erjos som er utgangspunkt for mange turstiar i Teno landskapspark.
Dette er ein variert og fin tur, først gjennom kulturlandskap, så på grusveg i skog med utsikt nedover Santiagodalen, deretter på sti gjennom fjellpasset Degollada de la Mesa mellom Cruz de Gala (1347 moh) og La Mesa (1316 moh), før stien går langs ein fjellrygg med nydeleg utsikt fram til Cumbre Bolico. Her finn ein ein fint oppmurt era (gamal treskeplass) og overgrodde ruinar etter eit gardsbruk. Utsikten er formidabel på heile turen. Oppe i passet får ein til og med eit gløtt av fjellryggen La Fortaleza på nordsida av Teide, der vi var vi oppe ved vårt forrige besøk på øya. Vi snudde ved eraen, men ein kan fortsette ned til Masca, og eventuelt vidare derfrå ned mot sjøen. Eller ein kan gå nedover andre vegen til Las Portelas.
Vakker sti på veg til Cumbre Bolico, naboøya La Gomera i bakgrunnen.
Vatn er og har vore ein knapp ressurs. På stien til Cumbre Bolico er sett opp eit system for å samle opp fukt.
Storslått utsikt ned mot Masca frå La Mesa. Bakerst heilt til høgre er fjellryggen der vi gjekk tur i fjor.
Eraen i Cumbre Bolico. Passet Degollada de la Mesa mellom toppane i bakgrunnen.
I Teide nasjonalpark
Inga reise til Tenerife utan ein tur opp i området rundt Teide. No måtte vi finne på noko nytt og tok sikte på Montana del Cedro, heilt sørvest i nasjonalparken. Vi starta frå miradoren og parkeringsplassen ved hovudvegen. Herifrå ser vi rett mot Pico Viejo og krateret for utbrotet i 1798. Eg vart skeptisk då eg såg den bratte oppstiginga i byrjinga, men det gjekk bra, og ganske snart kom vi opp og fekk utsyn mot Teide frå enno ein ny vinkel. Vi klatra ikkje opp til toppen av Cedro, men gjekk langs fjellsida gjennom skogen og fann oss ein rasteplass der vi kunne sjå rett over på fjella som vi besøkte for eit par dagar sidan.
Starten av turen går på grusveg.
Pico Viejo med Teide bak. Fra krateret Narices del Teide midt på biletet strøymde det ut lava ved utbrotet i 1798.
Rast i fjellsida på Cedro-fjellet. Utsikt mot vest til Tenoområdet og fjella vi besøkte to dagar tidlegare.
Skogbrannar truar stadig i pinjeskogen. I området var ein stor skogbrann i 2012. Her ser vi brannvakttårnet.
Rundt Mt. Chinyero
Ein treng jo ikkje jakte på nye opplevingar heile tida. Det vart ein ny tur rundt vulkanen Mt. Chinyero, ein lettgått og triveleg tur. Området er naturreservat, men ligg utanfor sjølve nasjonalparken. Om ein tar ein avstikkar opp på den pinjekledde Mt. Estrecho, kan ein nyte nista på hella utanfor bygninga på toppen. Chinyero hadde utbrot i 1909 og lavastraumane har sett sine tydeleg spor i landskapet. Estrecho vart spart og ligg som ei grøn øy i alt det svarte.
Kjempestort pinjetre ved stien rundt Mt. Chinyero som vi ser i bakgrunnen.
Vulkanutbrotet i 1909 har sett sitt preg på landskapet.
På veg gjennom lavastraumen til den grøne Mt. Estrecho.
Rast på toppen av Mt. Estrecho
Kyststi og dyrepark
Nordkysten av Tenerife er utan tvil meir interessant enn den turistifiserte sørkysten. Vi hadde tenkt oss eit gjensyn med kyststien Rambla de Castro og at vi skulle spasere frå Los Realejos der vi var i 2017, til Puerto de la Cruz. Etter eit stykke viste det seg dessverre at siste strekninga fram til Puerto de la Cruz var stengt pga rasfare, så då vart det å snu og ta bilen i staden til dyreparken Loro Parque.
Kyststien Rambla de Castro er populær.
Besøk i dyreparken Loro Parque er blitt nedprioritert ved tidlegare besøk på Tenerife. No tenkte vi det var på tide å besøke denne attraksjonen. Ein kan meine mykje om dyreparkar, men det er god underhaldning. Parken er kåra til Europas beste og verdens nest beste, er biosfære-sertifisert og omtalar seg som miljøbevisst og opptatt av dyrevelferd og berekraftig turisme. Her er papegøyer i overveldande mengder, skvatringa er øyredøvande. Eit rikt utval av alle slags andre dyr var meir eller mindre villege til å vise seg fram. Den imponerande kvite tigeren kom skridande utan at eg fekk summa meg til å knipse bilete. Lemurane, ein av mine favorittar, var umuleg å få fotografert. Berre for å nemne nokon.
Parken var frå starten ein papegøyepark og mange ulike papegøyesortar pregar parken også i dag, Det er tilrettelagt slik at publikum kan klatre opp og kome nær dei.
Pingvinane står her, og kan vel ikkje anna.
Pretty flamingos!
Vilaflor
Tenerife har meir å by på enn natur og dyreparkar. Ein skal ikkje svært langt frå turiststadene før ein kjem til nokså fredelege og tilsynelatande upåverka landsbyar. Vilaflor ligg 1400 moh ved foten av Sombrero de Chasna og er den landsbyen som ligg høgast på heile øya. Den er eit naturleg utgangspunkt for turar til Teide-området. Området har tradisjonelt hatt bra tilgang på vatn. I landsbyen er det ei bedrift – Fuentealta – som produserer flaskevatn.
Den verneverdige, men i dag noko forfalne herregarden tilhøyrde i si tid den forhatte godseigarfamilien Soler. Eigaren vart tatt av dage i 1840.
Kulturminne i Vilaflor: vassleidning og mølle.
Eit av fleire alter i den rikt utsmykka kyrkja San Pedro i Vilaflor.
Solid tradisjonskost på Casa Pana i Vilaflor: geit, kanin, salat og kanariske poteter med tilhøyrande mojo-saus.
Mandeltre i bløming i Vilaflor.
Kaliforniavalmue veks i vegkanten i Vilaflor.
Nordlege Teno og Buenavista del Norte
På ytterste pynten på Tenohalvøya hadde vi ikkje vore. Rett nok var vi for fleire år sidan på tur oppe i Teno Alto der vi kunne sjå ned på fyret ute på pynten, men det var frå ein annan kant. No køyrde vi hårnålssvingane ned til Garachico og vidare vestover langs kysten. Det lyt seiast at når det gjeld vegar er det berre å vedgå at Tenerife faktisk overgår Norge når det gjeld vegbygging i vanskeleg terreng. Rasfarlege kan dei òg vere.
Bilvegen heilt ut til Punto Teno er stengt for anna trafikk enn buss og taxi. Vi lot bilen stå og spaserte eit par kilometer ut til utsiktspunktet ved tunnelen. Så vi kom oss ikkje heilt ut på pynten, men ein bra tur var det likevel. Vi skulle nok tatt bussen!
Vi drog etterpå til den vakre byen Buenavista del Norte der vi spiste tapas ved den hyggelige Plaza de los Remedios ved kyrkja. Dette er eit samlingspunkt i byen. Det er oppløftande å kome til stader som først og framst gir inntrykk av å vere tilrettelagt for dei fastbuande og ikkje berre for turistane. Ved plassen låg det også eit bibliotek som tydelegvis hadde fått eit nytt tilbygg. Her er elles mange velhaldne eldre hus av arkitektonisk verdi.
På plassen er det sett opp ein plakat med den tydelege meldinga «No es no!» (Nei er nei!) med sikte på å hindre seksuelle overgrep. Slikt kan vere utbreidd særleg i samband med fiestaene, og no når karnevalstida står for døra er dette særleg aktuelt. «Gata, nettene og fiestaene er også våre!» vert det proklamert. Bra!
Frå sentrum i byen går det tursti via ein historisk vaskeplass, forbi golfbanen langs kysten fram til ei lavastrand som er eit utfartssted utan at stranda bar preg av å vere eigna som badeplass.
Kystlandskapet vest for Buenavista del Norge, utsikt frå vegen.
Plaza de los Remedios i Buenavista del Norte.
Nei til seksuelle overgrep!
Vaskekummar frå gamle dagar.
Kyststien går forbi ein svær golfbane.
Slektning av vår heimlege kvann langs stranda.
Strandliv
Men har vi ikkje vore på stranda då? Denne gongen var det kraftige brenningar og raudt flagg på strendene. Vi dyppa oss så vidt på ein tur til Playa San Juan litt lenger sør på kysten, og væta oss til knea i strandkanten på Playa la Arena i Puerto Santiago, mens vakta passa på at ingen våga seg lenger ut. Elles betrakta vi det naturlege havbassenget i Los Gigantes ovanfrå, her var det friske bølgjer som slo inn over dei som våga seg uti.
Playa la Arena med svart sand og raudt flagg.
Friskt i havbassenget.
Litt malurt i begeret
No kan det eg har skrive kanskje tolkast som om eg prøver å lokke fleire folk til Tenerife. Det er ikkje tilfelle. Med sine knapt 900 000 innbyggjarar kjem det årleg om lag 5 millionar turistar til øya. For Kanariøyane til saman er talet om lag 15 millionar turistar. Turistnæringa er enormt viktig for sysselsetting og økonomi på Kanariøyane, men det er aukande fokus på berekraftig turisme. Paradoksalt er det også bekymring for kva som vil skje om det på bakgrunn av klimakrise og utfasing av fossil energi blir framtidig begrensing i flyreiser. Det er knapt alternative måtar for å kome seg til Kanariøyane.
Øygruppa er svært sårbar for klimaendringar. Temperaturen har stige, dette har særleg gitt utslag i aukande temperatur om natta og i høgfjellet. Studiar tyder på at det kan kome fleire heitebølgjer, meir flom og fleire tilfelle av sandstormar frå Sahara om vinteren. Tørke skapar problem for vassforsyninga og for jordbruket. Havnivået stig og faren for skogbrannar aukar. Øyane er avhengig av fossil energi og det er låg sjølvforsyningsgrad. Eg undra meg over at det ikkje var fleire solcellepanel å sjå, og berre nokre få område med vindmøller. Og til tross for godt busstilbod med grøne TITSA-bussar mest overalt, er personbiltrafikken overveldande.
Turistane står for ein stor del av vassforbruket. Vi som kjem frå område utan knappheit på vatn dusjar gjerne eit par gonger dagleg og forlanger reint vatn i bassenget. Naturlege vasskjelder minkar og avsalting av sjøvatn er energikrevjande.
Det kanariske parlamentet har nylig erklært klimakrise for heile regionen, og det er sett i gang arbeid med å utvikle ei ny lov som skal ta for seg 26 sektorområde. Det er sett i gang prosessar med lokal medverknad for å klårgjere utfordringar og føreslå framtidige løysingar med omsyn til klimatilpassing. Denne artikkelen i Environment Science & Policy gjer greie for dette.
Fullstendig tørt i våtmarksområdet Charco de Erjos.
For vår del syntes vi det såg ekstra tørt ut på øya denne gongen. Det var jo «pent» vêr for oss, men landskapet bar preg av langvarig tørke. Mange tre og buskar såg ganske livlause ut, også mandeltrea som blømer på denne tida såg stedvis pjuske ut. Vi «sakna» også skybeltet som vanlegvis ligg eit stykke opp i høgda og gjer at vi ikkje ser heilt til høgfjellet. Denne gongen kunne vi heile tida sjå heilt opp til Teide.
På turen vår med start frå Erjos passerte vi «Charco de Erjos» det som skulle vere eit våtmarksområde med rikt fugleliv. Her var ikkje ein einaste vasspytt eller ei einaste lita fuglefjør å sjå. Dette området er forresten opphavleg menneskeskapt, det er groper som i tidlegare tider vart utgravd som vassreservoar, men som seinare er omgjort til naturvernområde.
Det er planlagt klimaskatt for transport, turisme og industri, desse skal gå til å fremje berekraftig transport slik som tog og elektriske køyretøy, avfallshandtering, forbetring i vasskvalitetet og meir fornybar energi. Vi kan ikkje anna enn å ønskje lukke til i arbeidet med klimatilpassing, og kanskje også vi turistar bør sjå i augene at ting ikkje kan fortsette som før.
Bergen og eg har eit jubileum i år. Det er nemleg 50 år sidan eg kom til Bergen for første gang. Og så hadde eg sjølvsagt tenkt å skrive eit blogginnlegg om det. Fortelje om den lange reisa mot status som nesten ekte bergensar. Men så kom det noko i vegen. For no har eg igjen vore nordpå. I år er høgsesong for 70-årsfeiringar, og derfor gjekk turen til Tromsø for å feire ei god venninne eg har kjent frå hine dager på Tromsø gymnas. Deretter til Bardu for eit opphald i sekundærbustaden. Dette er ei årstid eg vanlegvis ikkje oppheld meg på dei kantar, faktisk var det nesten 50 år sidan sist. Så no trumfa denne turen altså det planlagte Bergensinnlegget, det vert utsett, om ikkje akkurat på ubestemt tid, så i alle fall til seinare.
Så her kjem igjen inntrykk frå ei anna reise, seinhaustvarianten av Nord-Norge. Som viste seg å bli ein vintervariant. Vi forlot Bergen på ein sjelden strålande og fargesprakande haustdag, og kom til ein landsdel der hausten var overstått og vinteren hadde gjort sitt inntog. Etter kvart fekk snøfresarane igjen kome seg ut og i sving etter sommardvalen, trivselen auka nok hos karane rundt omkring. Skikkeleg vinter vart det, med kulde og snøfall på dei stadig kortare og mørkare dagane.
I Tromsø vart det, utanom eit overmåte hyggelig bursdagsselskap, også besøk hos familie og ein søndagstur til universitetsområdet, der det broderte veggteppet til Britta Marrakatt Labba frå 2004 dekker veggflata i foajeen til fakultet for samfunnsvitenskap. Dette mesterverket består av motiv frå flyttsamanes årssyklus. Tre av desse er vist under.
I Bardu vart det rolege dagar med spaserturar i velkjent, vakkert og vinterleg landskap, vedfyring og latskap framfor ovnen. Geitene i Skoelvlia lét seg ikkje skremme av litt snø, berre dei har rikeleg å tygge på. Isen hadde ikkje lagt seg verken i Skoelva eller Barduelva.
I år har vi forsøkt alle moglege transportformer på våre i alt fem turar nordover. Fly, privatbil (hybrid), tog og buss, og no sit eg her og skriv på hurtigruta M/S Spitsbergen, som vi borda i Bodø. Transporten Bardu – Bodø gjekk med buss, først til Narvik med bussbytte, deretter nytt bussbytte når vi hadde passert ferja over Tysfjorden (Bognes – Skarberget). Første etappe i kvitt, eventyrleg vinterlandskap, så solnedgangen over Gratangen og Ofotfjorden. Etter Narvik var landskapet mørklagt.
Køyring i eit mørklagt Norge er noko anna enn køyring på same strekning midtsommars, slik vi gjorde sist. I den lysa årstida er det landskapet som har forrang når det gjeld opplevingar, menneska blir litt underordna. I den mørke tida er husa langs vegen det einaste vi ser, med lysande vindauge og glimt av interiør der folk lever og bur. Ein bør reise i Norge på alle årstider for å få med seg nyansane.
Gratangsbotn og Ofotfjorden
Utsikt frå Hålogalandsbrua
Sist vi var i Bodø besøkte vi det nye jektefartsmuseet, denne gongen tok vi eit sprang fram i tid og besøkte det enda meir imponerande og mangfaldige luftfartsmuseet med si rikhaldige utstilling både frå sivil og militær luftfart. Vi konsentrerte oss om den sivile delen. I dag, når flyskam er blitt eit begrep, bør vi ikkje gløyme at det er flyrutene som har bunde dette langstrakte landet saman. Som kjent er det smått med alternativ når ein kjem eit stykke nord for polarsirkelen. Interessant var det også å sjå at kvinnene har gjort seg gjeldande innan luftfart, Gidsken Jakobsen frå Narvik er legendarisk, men det er fleire.
Den første hurtigruta vart sett i drift i 1893 og avløyste meir saktegåande, utrygge og ukomfortable reisemåter til sjøs. I dag er hurtigruta ikkje akkurat hurtiggåande, men eit moderne og komfortabelt cruiseskip av moderat storleik, med overvekt av tyske og britiske passasjerar 60+. Dei er av den siviliserte og rolege sorten, og alle her i utsiktssalongen var samde i at bakgrunnsmusikken skulle stoppast. No er her fredeleg og fint. Eg meiner ingen cruiseskip burde vere større enn hurtigruteskipa, jmf monstra som ligg til kai i Bergen og norske fjordar. Ekstra stas er det at kaptein Bendiksen på M/S Spitsbergen er kvinne. Enda eit døme på kvinnelege pionerar innan samferdsle.
I skrivande stund er vi på veg frå Trondheim. Og snakk om å vere heldige med vêret. Strålande solskinn og stille hav. I går var det seilas gjennom kremen av Helgelandskysten, dei sju systrane med gull på toppane, Alstahaug, Vega for å nemne nokre høgdepunkt. I dag like fint ut Trondheimsfjorden. Men dagane er korte, og når vi kjem fram til Kristiansund på ettermiddagen er nok dagslyset på retur.
Dei sju systre
Alstahaug
Mot Brønnøysund, Torghatten bak til høgre
M/S Spitsbergen ved kai i Brønnøysund
Munkholmen
Det fine med slike langsame reiser er at ein uforstyrra kan sitte med ei bok eller berre la tankane fly. Eg hadde tatt med litt knapt med lesestoff heimefrå og dermed måtte eg leite i bokhylla i Sundlia for å finne noko å ta med på reisa. Der står mest bøker frå Bokklubben frå fleire tiår tilbake. Eg fann boka «Din stund på jorden» av Vilhelm Moberg, som for dei fleste er mest kjent for skildringa av utvandrarane til Amerika. Boka handlar om ein utvandrar frå ei bygd i Sverige, som etter å ha levd det meste av sitt liv i USA no fann seg sjølv som ein desillusjonert einsleg mann som kjente på at han nærma seg slutten på sitt liv, med dels smertefulle tilbakeblikk. På slutten av boka kjem han til ei slags forsoning med livet slik det blei. Ei gripande bok som eg anbefalar. Kanskje er ein ekstra mottakelig når ein har det meste av livet bak seg.
Reisa er ikkje slutt, verken på eine eller andre måten no. Men eg avsluttar med dette skrivinga, sjølv om vi ikkje er komne lenger enn til Hitra på styrbord side. I morgon seiler vi etter ruta inn på Byfjorden i Bergen litt før halv tre.
Sommaren er over og ein burde vel vere litt lei seg over det. I år kjenner eg ikkje på så mykje sorg. Litt samanheng har det med at eg har «ferie» heile året, alt står og fell ikkje på om sommarvêret kjem i den tilmålte ferien. Med tidleg sommarvarme i april og sein varme i september, samt mange varme dagar imellom har sommaren vart lenge nok. Årshjulet må gjerne trille vidare.
Vi rakk over ganske mykje. Ingen utanlandstur, om ein då ikkje reknar ein dags transportetappe gjennom Sveriges mest aude trakter og eit nattelosji i Östersund. Etter å ha avslutta hyttelivet – som skildra i forrige innlegg – vart det etter kvart tur austover til familietreff i Valdres og så til slutt den vanlege køyreturen nordover. Og no heldt eg på å gløyme snarturen til Kristiansand med retur gjennom Telemark tidleg i juli. Faktisk har vi vore mange stader i fedrelandet i sommar. Det har mykje å by på.
Vestlandssommar
Men før turen nordover var det varme dagar og mange fine turar i Bergen og omland. Mellom anna til Fedje – «landsbyen i havet» og fottur i Nordsjøløypa, samt kajakktur i 30 plussgrader på vestsida av Sotra og ditto i Os-skjergarden. Vi minnes også alle måltida ute og grilling på terrassen i kveldinga. Slikt skjer ikkje kvart år. I tillegg er det liv og røre i Bergen by om sommaren, kanskje i meste laget.
Innseiling til Fedje
Padletur frå Glesvær, Sotra
Padletur til Kuskjeret i Os-skjergarden
Cruisebyen Bergen
Tall Ships Races skaper liv og røre
Heimleg hygge
Seinsommaren i nord
Men no skal eg ikkje bruke meir plass på sommaren sørpå. Eit stykke ut i august gjekk turen nordover. Denne gongen med ein ekstra passasjer i bilen. Sonesonen, som skulle til Bodø for å studere, fekk skyss heilt til hybeldøra, og då kunne vi også nytte høvet til å sjå han vel installert der. Nokre år i Nord-Norge vil nok bli god ballast på livsvegen, det er eg sikker på.
Sidan eg held på med utforsking av haugianerslekta, var eg også innom Oppdal og slektsgarden Nesto på Mjøen, der vi helsa på dei noverande bebuarane, ekteparet Solfrid og Stein. Stein og eg har felles stamforeldre i Gullik og Gjertrud, foreldra til Marit Gulliksdatter som kom til Målselv etter Hans Nielsen Hauge si oppmoding. Garden ligg nedst i Drivdalen, under Allmannberget. På tilbaketuren var vi også oppom Oppdal kyrkje som ligg på Vang med vakker utsikt både mot Drivdalen og Dovre i sør og Gjevill mot vest.
Allmannberget ruvar over Mjøagardane
Gammalt stabbur på Nesto Mjøen
Oppdal kyrkje på Vang
Utsikt frå kyrkja. Mjøagardane nede heilt til venstre.
Men no Nordland. Det vart overnatting på ærverdige historiske fru Haugans hotell i Mosjøen og rusletur i verneverdige Sjøgata, før kryssing av Saltfjellet og Bodø. Studenten hadde fått seg hybel i bufellesskap i gangavstand frå studiestaden på Mørkved. Etter ein del turar til Jysk som ligg strategisk til for studentane (i mangel av IKEA) kom ein del tilskot frå oss på plass på den beskjedne, men heilt greie hybelen.
I Mosjøen, på veg for å vekse seg stor.
Kreativ dekorasjon i Sjøgata, Mosjøen.
Før turen gjekk vidare nordover nytta eg høvet til å dyrke mi veksande historiske interesse. Turen gjekk til det flunkande nye jektefartsmuseet som ligg vakkert til ved Bodøsjøen. Eg har fordjupa meg litt i innvandringshistoria til bygdene i indre Troms og då dukkar spørsmålet opp om korleis dei reiste nordover. Dei måtte sjølvsagt også nytte sjøvegen delar av den lange vegen. Rundt 1800 fanst verken rutebåtar eller dampskip. Løysinga var leilegheitsskyss med jekter som frakta fisk og andre varer. Ein kan jo prøve å førestille seg komforten ombord. Eit interessant og gjevande museumsbesøk var det (sjå bilete under).
Jekta Anna Karoline
Turar i skog og mark og by
Men turen stoppa ikkje i Bodø. Målet var som vanleg sekundærbustaden i Sundlia i Bardu. Der er mykje å ta seg til både ute og inne. Vi starta ute, engstelege for at vi ikkje skulle få ta del i moltehausten, men myrene i vårt vante fjell leverte likevel. Også i blåbærskogen var mykje å hente, og jamen rakk vi så vidt tyttebæra også. Ein kan meine mykje om landskapsinngrep og kraftliner gjennom dalføret i Nedre Bardu, men dei skaffar i alle fall meir lys og rom for tyttebæra. Så no er vi vel forsynte med bær. Og for ein fryd å plukke tyttebær på tørre og fine rabbar, mot det vi er vane med frå myrene rundt hytta på Reksteren, der bæra må gravast fram på høge grastuer mens ein snublar seg fram i djupe blauthol. Og så måtte plukke av seg flått når ein kom i hus!
I år var myra frå Sundlifjellet tørr å gå på
Blåbærlukke
Bru over Sagtindelva på tursti til Johaugen
Nokre «nye» fjellturar var det òg, til Matfjellet som ligg i nabokommunen Sørreisa, og til nærområdet Johaugen på austsida av Barduelva, der det er merka turløype i regi av Midt-Troms friluftsråd.
Toppen av Matfjellet
Matfjellet med utsyn mot Hjerttind
Ein kjapp Tromsøtur for å helse på familie og vener, og hyggeleg besøk i Sundlia frå utflytta studievener var stort sett einaste sosiale omgangen denne gongen. I Tromsø vart det museumsbesøk for å sjå på den flotte nye utstillinga «Tellus» om jordas historie. På veg til Tromsø kan ein passere «Olsborg stasjon» i Målselv. Her har jernbaneforkjemparen Hilde Sagland bygd seg ein stasjon i hagen. At Nord-Norge ikkje får ta del i infrastruktur som andre landsdelar tar som ein selvfølgje, er berre ein av grunnane til opprøret i nord, som ga seg utslag i valresultatet nyleg.
«Olsborg stasjon»
Utstillinga «Tellus» på Tromsø museum
Oppussing og rydding
No tok vi fatt på det som skulle bli eit meir omfattande prosjekt enn vi hadde tenkt oss på førehand. På eine soverommet – bror min sitt gamle rom – hadde vi registrert at malinga på enkelte stader losna i store flak. Noko måtte gjerast. Det var lettare sagt enn gjort. Først etter fleire forsøk fekk vi ny maling til å feste seg på underlaget. Det vart bra til slutt. Faktisk vart eg veldig nøgd. Mi gamle barneseng fekk plass i hjørnet, den gamle gyngestolen vart henta hit, eit gammalt bord malt. «Dallen» (trebutten) frå oldeforeldra i Sollia fekk plass. Ting som har plass både i mi og andre si historie, verdifulle i all si enkelheit.
Den gamle barnesenga
Gyngestolen fekk plass i hjørnet
På dette rommet sto det fleire kartongar med vekeblad, omlag tretti årgangar med «Familien», frå tidleg 80-tal til 2012, samt mange eksemplar av Norsk Ukeblad, Hjemmet og Allers. Det vil seie rundt rekna mellom 1500 og 2000 eksemplar. Det som kjenneteiknar bladet Familien (som i gamle dagar heitte Kristen ungdom), er – forutan det kristne grunnsynet – at kvart blad inneheld ei mengd oppskrifter, særleg på handarbeid av ulike slag. Mor mi var ikkje den som kasta slike skattar! Her er verkeleg utruleg mykje å hente for dei fingernemme. Men kva i alle dagar skal ein gjera? Eg har to hus med fulle skuffer og skap, og i staden for å bruke resten av mi levetid på hekling og strikking har eg valgt skriving som hobby. Vil eg ha eit handarbeid mellom hendene finn eg nok noko på nettet!
Eg tok meg tid til å skumme gjennom dei fleste årgangane for å sjå om her var gullkorn verd å gøyme på. Eg har lagt nokre blad til sides, resten gjekk den bokstaveleg talt tunge vegen til papirkonteinaren. No er det ikkje berre handarbeid som kan fange interessen i gamle vekeblad. Dei speglar tida og gjennom tre tiår er det ikkje lite som har endra seg når det gjeld synet på kvinna og hennar oppgåver i heim og samfunn. Sjølv i eit kristeleg blad som Familien er mykje endra i så måte. Alle desse årgangane kunne nok vore råstoff for avhandlingar, men no er det for seint. Ein kan jo ikkje påta seg for mykje arkivansvar, kva har ein Nasjonalbiblioteket og Arkivverket for?
Eg nemnde over at eg har skap og skuffer fulle. I huset i Sundlia især er det heklebrikkar i hopetal. Mor mi produserte noko, men det meste er truleg gåver frå andre sine flittige hender, ja, sjølv eg har nok bidratt! Kor mange tankar er vel ikkje tenkt mens heklenåla gjekk! Handarbeid er utmerka meditasjon, når ein vel å merke er blitt førtruleg med teknikkane. I respekt for dei flittige hendene kom eg til at eg skulle hente fram noko av det som ligg gøymt i skuffene. Heime i Bergen er huset nokså strippa for slikt, men i Sundlia køyrer eg meir retro-stil. Så på det nyoppussa rommet har eg no plassert heklebrikkar på ulike stader, og putene som var overtallige og gøymt på roterommet fekk igjen vise seg fram. Slik blir det både gjenbruk og heider til dei som har stått for produksjonen.
Så bar det etter kvart sørover igjen, på E6 til Fauske med avstikkar til Bodø for å sjekke korleis det sto til med studenten. Han hadde funne seg godt til rette. Vi valgte å ta til Sverige før Saltfjellet, gjennom Lappland i haustfargar og vidare gjennom endelause folketomme strøk i Jämtland. Så meir folksamt etter kvart i Östersund og Åre og Storlien og Trondheim. Gjennom fagre Stryn, Sunnfjord og Sogn med plommer til sals i vegkanten, gjennom Nordhordland før framme i Bergen. Vestlandet viste seg frå si beste side i strålande sol. Vi rakk heim før valdagen. No ventar vi i spenning på kva konstellasjoner som blir resultatet av valet. Uansett er det hausten vi har framfor oss no.
Av ulike grunnar har det vore mykje fokus på tog den seinare tida. I Norge har namnebytet frå NSB til Vy vekt mykje forarging. Eg er blant dei forarga, men utviklinga innan togtransport dreier seg jo om mykje meir enn eit teit namn. Oppsplitting i ulike selskap i samferdslesektoren og anbodskonkurransar er resultat av ein politikk som har fått konsekvensar for fleire samfunnsområde. I dag fekk vi vite at norske Vy tapte konkurransen mot Sveriges Järnvägar (SJ). No er det altså eit svensk selskap som skal drifte tog i Midt- og Nord-Norge. Ein smule komisk at eit svensk statleg selskap skal overta for eit tilsvarande norsk. Men slik er det blitt. Så får vi sjå om dette er til gagn for passasjerane.
Ser ein bort frå den heimlege diskusjonen om organisering av togtransporten, er det sjølvsagt klimaomsynet som har, og bør ha, innverknad på folk sitt val av transportform. «Flyskam» er eit begrep som er komen i kjølvatnet av arbeidet for å redde kloden frå kollaps grunna klimaendringar. Applaus til unge og eldre som engasjerer seg i dette. Endringar i reisevaner er ein del av den omlegginga som må til for å redusere utslepp. Flytrafikken kan ikkje halde fram i same omfang som i dag dersom ein skal nå klimamåla. Akkurat no høyrer eg i radioen at Grønn Ungdom vil ha eit kvotesystem på flyreiser – med ei tur-retur-reise per person per år, og moglegheit for kvotekjøp om det er behov for fleire. Eg saknar litt meir geografikunnskap hos dei som engasjerer seg.
På togtur
Sjølv er eg eigentleg ikkje så hardt angripen av flyskam. Skal ein til dei nordlege delar av Nord-Norge har ein få alternativ til fly, og eg avstår som regel frå helgeturar til storbyane i tide og utide. Fordi eg bur i ein storby med godt kollektivtilbod er det heller sjeldan eg sjølv set meg bak rattet. Men no skulle vi ut på den årlege forsommarturen nordover, med tiltrengt våronn for tomta til sekundærbustaden. Eg går ikkje av vegen for å skaffe meg nokre nye erfaringar. Så korleis finne alternativ transport, altså utan fly og privatbil? Kanskje tog?
Min sambuar og eg liker å reise med tog. Forutan klimafordelen slepp ein enerverande trasking og keisame opphald på flyplassar, samt transport til og frå. Vi bestemte oss for å prøve tog denne gongen. Den opphavlege planen var å legge turen via Sverige – ein snartur innom Stockholm verka fristande – og så vidare med SJ via Kiruna med Ofotbanen til Narvik. Då er vi berre halvannan time frå Bardufoss. Men på grunn av mangelfull togflyt frå Oslo (buss for tog) vart planen skrinlagt. Det går heller ikkje lenger direktetog mellom Oslo og Stockholm. Det vart Nordlandsbanen i staden. Det vil seie Bergensbanen og morgontoget Bergen – Oslo, ettermiddagstoget med Dovrebanen Oslo – Trondheim og nattoget Trondheim – Fauske. Då er det slutt på skinnene (bortsett frå at toget også går dei få milene Fauske – Bodø). Til slutt må det skøytast på med Nord-Norgesbussen.
Starten er altså frå landets staselegaste jernbanestasjon. Bergen jernbanestasjon sto ferdig i 1913 og er eit framifrå eksempel på tidas Art Nouveau-stil. Arkitekten var Jens Zetlitz Monrad Kielland.
Start frå jernbanehallen i Bergen
Ein tidleg laurdags morgon i juni sette vi oss på Bergenstoget. Saman med oss steig det på ein flokk utlendingar, dei fleste asiatar. Dei steig av på Voss og skulle truleg vere med på klassikaren Norway in a Nutshell slik at dei fekk fjordane og Flåmsbana med i same slengen. Vêret var ikkje det beste denne dagen. Grått på Hardangervidda, ikkje så mykje å sjå, og tunnelane er mange og lange. Eg fekk ikkje samla meg til å knipse bilete frå vintervåren i høgfjellet, så dette er eit lånt bilete.
Finsevatnet (foto: Togbloggen)
Det hadde seg slik denne helga at vi var invitert til 70-års-feiring i Asker, så då vart det avstiging der med overnatting før reisa gjekk vidare søndag ettermiddag. Kjem ein frå Vestlandet og Nord-Norge til f.eks. Asker stasjon vert forskjellane landsdelane imellom særs påfallande. Her suser toga forbi i begge retningar utan opphald. Det nyttar vel ikkje å vere avundsjuk på prioriteringa av samferdselsmilliardane. Intercitytog er nok ikkje for alle. Hovudstadsregion er då hovudstadsregion?
Med Comfort på Trondheimstoget
Søndag ettermiddag var det tid for tog til Trondheim. Då vi bestilte, var det berre ledig på det som kallast Comfort – det vil seie at for ein hundrelapp ekstra får ein avis og kaffe på kjøpet. Sidan det var søndag vart det ingen avis, og det frista heller ikkje med vandring framover i vogna for å hente kaffe, med fare for vakling og søl. Ei ulempe med dette toget var den knappe bagasjeplassen. Passasjerar med litt storleik på koffertane fekk rett og slett ikkje plassert bagasjen. Og dette var jo eit tog med langvegsfarande, ikkje noko pendlartog. På Bergenstoget var det betre plass for bagasje.
Snute mot snute på Lillehammer
Elles gjekk reisa greitt. Som det framgår av mitt forrige blogginnlegg, har eg for tida spesiell interesse for visse delar av Gudbrandsdalen og Sør-Trøndelag. Toget går dels på vestsida av Lågen, oppe i liene her ligg gardane der mine stamforeldre kom frå. Og toget stryk også gjennom Mjøen i Oppdal, der mi tipp-tippoldemor kjem frå. Her skal eg gi meg betre tid ved neste høve.
I Trondheim var det å stige inn på nattoget og førebu seg på natta. Litt tungvint å få henta seg nøkkelkort til sovekupéen. Eg har eigentleg dårleg søvnerfaring på nattog, og betre vart det ikkje denne gongen. Litt for mykje slingring og støy. Sov-i-ro hjalp ikkje. Men prinsippet er jo fint, sove seg gjennom natta og komme fram ein tidleg morgon. Eg sto opp då vi passerte Saltfjellet.
Saltfjellet i morgonsol
Buss for tog
Så var ikkje vegen lang til vår endestasjon Fauske der bussen venta. Turen opp gjennom Nordland vart ei flott oppleving. Strålande sol, nyutsprunge lauv, blå himmel, blå fjordar og kvite fjell. Kor elles i landet finn ein slike fantastiske fjellskulpturar? På dei høgaste partiane på vegen hadde vinteren ikkje heilt slept taket, men i låglandet var det grønt og frodig.
Slutt på skinner, over på veg
Vinteren slepp taket
Idyll på Innhavet
Etter bussbytte på Storjord er det ferje Bognes – Skarberget med kaffe og svele. Her ser ein inn over Tysfjord, med glimt av Stetind, Norges nasjonalfjell. Til slutt kjem vi fram til Narvik der det er bussbytte og tid til lunsj. Det viser seg at Troms fylkestrafikk sin buss byr på meir komfort enn Nordland sin.
Narvik med fjellet «Den sovende dronning» og hotellet som på folkemunne vert kalla «vannkokaren»
Vi passerer for første gong den nye Hålogalandsbrua, opna i desember 2018. Med denne brua er vegen korta inn med 18 km. I halvsekstida på ettermiddagen er vi framme i Sundlia i Bardu. Det vil seie at netto reisetid med tog og buss frå Bergen til Bardufoss tar ein og ein halv dag med dei togavgangane vi nytta. Det er eigentleg slett ikkje så verst. Raskare enn med bil. Altså eit brukbart alternativ, om ein ikkje har det for travelt. Kanskje får ein meir utbytte og utsikt – «Vy» – om ein veljer å reise med Nordlandsbanen på dagtid. Så må eg bekjenne at vi tok fly tilbake frå Bardufoss, og for å komme til Bergen slepp vi ikkje unna Gardermoen. Frå vi gjekk ut døra til vi var heime i Bergen tok det sju og ein halv time, då med kollektivtransport heile vegen.
Veg for bane
Våronn ved E6 i eit bilfritt sekund.
Etter adkomst Sundlia var det å ta fatt på våronna, med E6 som næraste nabo. Her dundrar all tungtransport mellom nord og sør forbi, til alle døgnets tider. Person- og militærtrafikk i tillegg. Var det nokon som snakka om tog?
I det siste har eg vore mykje på reisefot. Det har vore greit med litt avstand både i tid og rom i etterkant av den – i dobbel forstand – mørke tida vi var inne i midtvinters.
Eg har vore både i nord og sør. Men denne gongen blir det ingen rapport frå Tromsø by og frå TIFF – Tromsø internasjonale filmfestival, der årleg besøk er blitt ein tradisjon. Det blir i staden reiseblogg frå Tenerife. Av Kanariøyene er det helst denne øya som er blitt favoritten, ut frå mangfaldet og ikkje minst høvet til fotturar og naturopplevingar.
Vi har prøvd ut fleire område på øya. Sist hadde vi tilhald på nordsida (sjå Ei veke på 28 grader nord) og tidlegare har vi hatt turistområda i sør som utgangspunkt. Men denne gongen vart det vestkysten, det vil seie Puerto Santiago, opphavleg ein fiskarlandsby som i dag har vokse saman med i turistsamanheng litt meir kjente Los Gigantes. Om historien ikkje er særleg synleg i dag, er det i Puerto Santiago i det minste eit lite fiskerimuseum som er verd eit besøk.
Puerto Santiago
Ein halv times spasertur er det mellom dei to byane, anten langs røff lavastrand der havet bryt, eller over ei høgd der dei grøne lokalbussane (eller «guagua’ene) må smyge seg fram tett inntil husveggane i den smale og svingate gata. Busstilbodet er elles imponerande, med hyppige avgangar, men etter det vi kunne sjå ofte med tomme sete. Det er dessverre bilane som dominerer trafikkbiletet.
Dei to byane er utbygde så det held, likevel ikkje så massivt som Las Americas og Los Cristianos lenger sør. Truleg som følgje av finanskrisa står det påbyrja bygg og gapar ein del stader, særleg skjemmande i åssida i Los Gigantes. Og her er også mange tomme lokale å sjå. Det er ingen tre som veks inn i himmelen, som kjent.
Skjemmande bygningsskal i åssida i Los Gigantes
Los Gigantes
Fotturar
Det som fristar mest no på vinteren er fotturane. Vêret på Kanariøyane kan vere lunefullt på denne årstida, og det er ikkje alltid perfekte tilhøve for strandliv. Tidlegare har vi hatt bruk for både stillongs og regntøy. Denne gongen viste Tenerife seg frå si beste side, med sol og klårvêr heilt frå Teide til havet, og gode temperaturar. Naboøya La Gomera var synleg, og når ein kom litt opp i høgda kunne vi sjå La Palma i vest. Berre mot slutten av vårt to-vekers opphald kom det litt nedbør. Då var det eit par dagar der vi kunne observere det velkjente skoddebeltet.
Fem turar vart det, tre i eller i nærområdet til Teide nasjonalpark, ein ved området kalla Los Carrizales som ligg mellom Teno-området og den meir kjente Masca-dalen, og ein tur i nærområdet, det vil seie Santiago-dalen og høgdedraga like ved.
Rundt Montana El Chinyero
Vulkanen El Chinyero (1560 moh) ligg i eit naturreservat ved nordvestre utkant av Teide nasjonalpark. Vulkanen hadde utbrot i 1909, dette er også siste gongen det var utbrot på øya. Gjennom nasjonalparken går det ei aktiv rift-sone frå nordvest til nordaust. Teide er i dag ein inaktiv vulkan, men ein veit ikkje kva som kan skje i framtida.
Dette er ein lettgått og det eg vil kalle koseleg tur, i pinjeskog og i nærkontakt med «fersk» lava. Turen rundt vulkanen tar eit par timar, om ein då ikkje, som vi gjorde – i tillegg tar turen opp på det skogkledde nabofjellet Montana el Estrecho med utsikt og god rasteplass ved ei lita bygning oppe på toppen.
På veg ned frå Mt. Estrecho. Chinyero i midten, Teide i dis til høgre.
Tur rundt Chinyero.
La Fortaleza
Forrige gong vi var på Tenerife måtte vi gjere vendereis då vi hadde planlagt å gå til La Fortaleza, som ligg i austre utkanten av nasjonalparken. Grunnen var at vi kom i jaktsesongen for steinbukk og då er stiane stengde. Men denne gongen kom vi oss dit. Fortaleza er ein del av krateret (Las Canadas) som omkransar Teide. Starten er ved El Portillo, der det er besøkssenter og botanisk hage. Dessverre kom vi utanom blomstringstida. Det vart ein strålande tur i ikkje altfor utfordrande terreng. Vi har mektige Teide ved sida av oss under turen, og frå toppen er det vid utsikt mot nord og aust på øya.
På veg på sandsletta mot La Fortaleza.
Utsikt mot Teide frå toppen av Fortaleza.
Montana Samara
Turen til Mt. Samara er ein av fleire turar kalla «Caminando entre Volcanos» – turar mellom vulkanar. Dette er ein lett og interessant tur, spesielt for dei med sans for slike landskap. Sjølve Mt. Samara (1926 moh) er unnagjort i starten som avstikkar til toppen, etterpå er det å spasere over og mellom ulike typar og kulørar av lava. Turen går rundt Mt de la Botija (2122 moh).
Mt. Samara bak i midten er passert og turen held fram oppover. Utsikt mot La Gomera og La Palma.
Gjennom lava og vulkanar i ulike fasongar. Teide og Pico Viejo i bakgrunnen.
Los Carrizales/ Roques deAbache
Den nordvestre delen av Tenerife utmerkar seg med dramatisk landskap, djupe dalar, bratte stup og spisse fjellformasjonar. Her ligg også ein og annan landsby. Folk har klort seg fast på dei utrulegste stader. «Der ingen skulle tru at nokon kunne bu» får her eit nytt innhald.
Hovudattraksjonen her er den spektakulære landsbyen Masca, noko som medfører opphoping av besøkande på avgrensa plass. Fotturen frå Masca og nedover kløfta mot havet er ein av dei mest populære turane på Tenerife. Vi har ikkje gått denne turen og kjem ikkje til å gjere det heller. Det fristar ikkje å gå i kø.
Det skal også seiast at bilturen utover ikkje er for sarte sjeler med høgdeskrekk. Vi har vore forbi her ein gong tidlegare, men eg hadde gløymt kor nifst det var på den einfelts vegen med hårnålssvingar og loddrette stup nedanfor. No var det ikkje eg som var sjåfør, men eg lova meg sjølv at her skulle eg aldri meir!
Vi hadde opphavleg tenkt oss tur på fjellryggen La Cabezada eit stykke før Masca, men det viste seg umuleg å finne parkering ved startpunktet for turen. Vi køyrde eit stykke vidare og alternativet vart ein tur til Roque de Abache som ligg i nærleiken av området kalla Los Carrizales. Turen går på stort sett grei sti i dels luftig landskap. Somme stader er stien eit imponerande byggverk.
Men etter kvart som vi steig opp vart høgdeskrekken min utfordra. Eg må berre innrømme at eg meldte pass før forsering av den siste fjellryggen før målet som var den nedlagte gården – fincaen med tilhøyrande era (treskeplass). Eg sette meg i staden til rette på ei fjellhylle og lot min mindre høgderedde sambuar ta seg fram dit. Her kom eg i snakk med forbipasserande, mellom anna eit par damer på om lag min alder. Også dei klaga over at dei var blitt så pysete de siste åra. Så det er vel alderen, då. Elles er det nedoverbakkane som er verst, her lyt ein stavre seg uelegant nedover med stavstøtte. Det er eigentleg redsla for å falle som er årsaka. Etter to arm/handleddbrot er eg blitt livredd for å gli på lausgrus, som det er mykje av på desse kantar.
På veg opp mot luftig oppmurt sti
Velberga ned
Finca med era
Klimaet på denne delen av øya er relativt fuktig, og langs stien er det ein interessant flora. Her finst ein del endemiske (stadeigne) artar, mellom anna den vakre raude klokkeblomen Canarina canariensis og staselege Sonchusacaulis. Samt blomar som har slekt på våre kantar, som soleiene og prestekragene (biletet under).
Santiago-dalen
Med Puerto Santiago som utgangspunkt treng ein ikkje reise langt for å gå seg ein tur. Etter ein liten køyretur oppover i Santiagodalen når ein, etter å ha passert byen Tamaimo, opp til landsbyen El Molledo som er starten for fleire rundturvariantar. Vi valgte den lettaste, som først går eit stykke ned på ein Camino Real – kongeveg, før vi går opp fjellsida og kjem opp til Degollada del Roque med imponerande utsikt mot havet og det ville Teno-området i vest.
På kongeveg i Santiagodalen
Utsikt
Utsikt mot Risco Blanco
Strandliv
Men vart det berre fjellturar, ikkje noko bading og strandliv? Joda, litt av det også, men det er ikkje det som fristar mest. Vi syntes stort sett det var meir behageleg med eit dypp i svømmebassenget når vi kom tilbake etter dagens turar. På denne tida av året, og på desse kantane, er Atlanterhavet nokså friskt. Det er ofte raudt flagg på strendene. I Puerto Santiago finn vi den svarte lavastranda Playa Arena, og ei mindre strand på strekninga til Los Gigantes, som også skal ha ein strand som vi ikkje har besøkt. Her finn vi også eit naturleg havbasseng.
Naturleg basseng
Playa Arena
Playa Abama
Ei mil lenger sør ved kysten ligg Playa San Juan, ein ganske fredeleg mindre by med god strand og hyggeleg strandpromenade. Ein dag drog vi til Playa Abama, som ligg nedanfor den luksuriøse resorten Ritz-Carlton. Etter å ha passert overvåkingskameraer kjem vi omsider ned til stranda, som også har heis. Vanlege folk som oss går naturlegvis trappene ned til det som er ei flott strand med lys, truleg importert sand. Her må ein punge kraftig ut for leige av solseng, og vil ein ha ein matbit på den fasjonable strandbaren må ein ut med det dobbelte for mat og drikke av kva ein betaler andre stader.
Byar
No oppsøkte vi ikkje dei større byane på øya denne gongen. Men i nærleiken er det fleire landsbyar og mindre byar når ein kjem litt opp i høgda. Vi tok ein tur til Guìa de Isora, som også er kommunesenteret for kommunen av same namn. Tenerife har forøvrig 31 kommunar, fordelt på dei tre sonene nord, sør og storby (med hovudstaden Santa Cruz og La Laguna).
Det avteikner seg ei anna verd når ein kjem seg utanom turiststroka. Vi kjente oss åleine som turistar i Guìa, eigentleg var det lite folk å sjå i det heile tatt. I gamlebyen som ligg i strøket rundt kyrkja er det godt bevarte eldre bygg, som også inneheld offentlege kontor. Etter det vi forsto vert det satsa på god og stadtilpassa ny arkitektur. Dei offentlege bygga, rådhus, kulturhus og buss-stasjon var eksempel på dette. Og det var sett grense for byggehøgd.
Inn frå høgre
Lite hus
Fleire ulike stilar
Kulturhus
Bustadbygg
Kontor for byutvikling og utdanning
Til slutt
Dermed har vi også vore på denne delen av Tenerife. Truleg kjem vi tilbake til øya fleire gonger. Vi utgjer jo no strengt tatt ein del av den veksande aldrande befolkninga i Nord- og Mellom-Europa, på flukt frå vinteren. For det skal seiast: her er ikkje mykje ungdom å sjå. Heller ikkje mange landsmenn, for dei held seg vel helst på naboøya Gran Canaria.
Vi er tilbake i Bergen, som allereie i februar er blitt nesten skremmande vårleg, med blomstrande krokus i hagen. Men etter kvart går turen igjen mot nord. Som med trekkfuglane.
Med nedbørsrekord, på full fart inn i seinhaust og med vinter i sikte må det vere lov å drøyme seg til andre stader. Ofte stoppar det med draumen, men denne gongen, for tre veker sidan, vart det realitet. Plutselig hadde vi bestilt reise til Spania. Vi er ikkje åleine, lik trekkfuglene flyg kvar haust ein bråte pensjonistar same vegen. Men sidan vi likar å tenke på oss sjølv som individualistar og pionerar med sans for reisemål litt utanfor allfarveg, måtte vi jo unngå å hamne i flokken av jamnaldringar og turistflokkar på kyststripa der sør. Så kor skulle vegen gå?
Ein liten kvil framfor katedralen i Malaga
Malaga
I Andalucia hadde vi vore før, for atten år sidan. Då besøkte vi dei mest kjente byane og attraksjonane. Vi hadde allereie vore i Sevilla, fått med oss moskéen i Córdoba, Alhambra i Granada, Ronda, Gibraltar, og Pico Veleta, nest høgaste fjelltoppen i Sierra Nevada. Så dét var unnagjort. Men vi hadde også vore på turar i flott natur og sett interessante landsbyar i meir avsidesliggande strøk. Vi kunne derfor tenke oss eit gjensyn med desse sidene av regionen. Så vi satsa denne gongen på det rurale Andalucia.
Al-Andalus er det arabiske namnet på dei delane av Iberia som var under muslimsk styre frå 711 til 1492. Det var i Andalucía muslimsk styre varte lengst. I 755 gjekk Abd al-Rahman I i land i Almuñécar og etablerte seg som emir med hovedstad i Córdoba. Då den kristne kongemakta gjenerobra Spania vart muslimar og jødar fordrivne. Granada, som var den siste muslimske bastionen, fall i 1492.
Lecrin-dalføret er midt på kartet. Pinos del Valle er merka av sør for Dúrcal
Valle de Lecrin – Pinos del Valle
Utsikt frå Ermita Cristo del Zapato over Lecrin-dalen med Pinos del Valle i forgrunnen. Beznar-dammen og nabolandsbyar i bakgrunnen. Pinos er delt i øvre og nedre del, med kvar si kyrkje.
Det vart fly til Malaga og ei ei overnatting der, samt besøk på Picasso-museet, før vi i leigebil tok fatt på ein ca halvannan times tur aust- og nordover. Vi hadde bestilt overnatting på to stader vi aldri hadde høyrt om. Først fem netter i landsbyen Pinos del Valle i Lecrin-dalen, deretter tre netter i Almunecar ved kysten, på strekninga kalla Costa Tropical eller Costa Granada. I Lecrin-dalen finn vi opptil fleire av dei «kvite byane» Andalucia er så kjent for. Granada er ikkje langt unna, berre ein halvtime mot nord på den nye motorvegen. Takk vere god tilgang på vatn er landskapet grønt og frodig. Her blir dyrka mange slag frukt, nøtter, mandlar og oliven, og dette dominerer kulturlandskapet. Vintrane kan vere kalde her ved porten til Sierra Nevada, sist vinter ned mot 9 minus i Pinos fekk vi høyre. Pinos ligg 700 moh.
Valle de Lecrin – Lecrin-dalen
Lecrin-dalen tilhøyrer provinsen Granada og har 22 500 innbyggjarar. Som mange andre stader på landsbygda både her og heime flyttar ungdomen til byane mens dei gamle blir att. Fråflytta hus blir til fritidsbustader, eller er til sals. Vi såg mange «Se vende» skilt. I Pinos går det buss berre to gonger dagleg, dette betyr at folk er avhengige av privatbil, sjølv om gater og smau i desse gamle byane på langt nær er tilpassa biltrafikk.
Dagligvarebutikken vegg i vegg med kyrkja
Mest eldre å sjå i landsbyen
Det var full klaff med val av overnattingsstad. Her har Anne frå Nederland og Martin frå England i eitt års tid drive bed and breakfast i Casa Aire de Lecrin, ei nydeleg restaurert og smakfullt møblert gamal bygning. Svært hyggelig og hjelpsamt vertskap, inkludert dei tre sjarmerande huskattane som held gjestane med selskap når dei (kattane) er i humør til det.
Takterrassen
Frukostrom
Frukost
Rom
Huskatten ved frukostbordet
Vart litt seint i går
Første kvelden i Pinos tok vi turen til kafeen Venecia, einaste serveringsstad i landsbyen. Her får ein drikke, tapas og ein enkel dagens rett, alt etter kva verten finn på den dagen. Det er dette som er treffstaden, både for lokalbefolkninga og dei som måtte komme utanfrå. Vi såg svært få andre turistar. Truleg er det fleire å sjå andre tider på året. Sierra Nevada er snøsikker og trekker skituristar også til Pinos i vintersesongen.
Dagen etter var det ut på tur, ein time i siksak på grei turveg opp fjellsida til Ermita Cristo del Zapato på 1000 moh med flott utsikt. Det er elles plenty med turmulegheiter i nærområdet.
Utsikt til Ermita Cristo del Zapato frå terrassen
På veg oppover
På toppen
Gorafe
Eg hadde på førehand googla meg fram til ein stad som fanga min interesse. Forutan i geografi har eg ein smule fagleg bakgrunn i arkeologi, og område som kombinerer interessant natur og forhistorie oppsøker eg svært gjerne. I eit dalsøkk ein times køyring nordaust for Granada ligg landsbyen Gorafe. Byen ligg i eit vakkert canyon-landskap, men framfor alt finn ein her ein av dei største konsentrasjonene av førhistoriske gravfelt i heile Europa.
Gorafe med omgjevnader
Her er det oppretta ein megalittpark (megalitt = stor stein) som inneheld gravkonstruksjonar (dolmener eller dysser), 240 i alt, frå yngre steinalder/bronsealder. I tillegg er her holer i fjellsidene som både har vore bustader og etter soga også tilfluktsstad for araberane då dei vart jaga ut under gjenerobringa på slutten av 1400-talet. Den dag i dag er det bustader inngravd i fjellet, nokre av desse kan leigast.
Gravkammer i dalsida ved Gorafe
Gravfelt på platået over Gorafe
Ein av megalittene (dyssene) ved Gorafe
Byen har eit informasjonssenter av nyare dato, men dette var stengt. Truleg var dette på grunn av siestaen som bl.a. har som resultat at det ingen stader er muleg å få seg middag mellom klokka 16 og 20, det gjeld alle landsbyane vi besøkte. Dei lokale sørger for å få i seg dagens hovedmåltid tidleg på dagen, noko vi også gjekk over til. Går ein ut om kvelden for å ta eit glas får ein likevel eit fat med litt tapas å bite i. I Gorafe fekk vi oss ein god og rikeleg lunsj på det beskjedne lille gjestgjevariet. Vi hadde verkeleg kjensla av å vere avsides og åleine turistar denne dagen.
Gorafe
Holebustad i Gorafe
Gorafe
Vi tok ein tur opp i fjellsida, her går sti til det som skulle føre fram til enda fleire gravfelt. Eg snudde ganske snart fordi eg er blitt utruleg pysete i bratte nedoverbakkar med lause småstein (etter to tidlegare fall med brot i arm og handledd). Også min sambuar vendte tilbake etter ei stund utan å ha nådd fram til gravene.
Regionen Alpujarra ligg i sørskråninga til høgfjellsområdet Sierra Nevada, som i dag er nasjonalpark. Området var i tidlegarere tider bebudd av berberar med røter i Nord-Afrika, og den spesielle byggeskikken her har sitt opphav derifrå. Her ligg tre landsbyar på rad og rekke: Pampineira, Bubión og Capileira, på ca 1200 moh.
Fredsavtalen etter gjenerobringa i 1492 gav den muslimske befolkninga i kongedømmet Granada rett til å leve som før og utøve sin religion, men forsøk på å konvertere dei til katolisismen førte til opprør og borgarkrigar. Den siste braut ut i Alpujarras i 1568. Under den spanske borgarkrigen 1936-1939 var området hardt råka, og geriljakampar heldt fram her sjølv etter at nasjonalistene hadde gått av med sigeren.
Bubión
Hus i Bubión
Capileira
Vi var her for 18 år sidan og har sidan ofte hatt i tankane å gjenta besøket. No var vi her, klar for å gjenta rundturen innover dalføret frå Bubión via Capileira. Langs stien er det stadvis tett vegetasjon, mellom anna av ville kastanjetre og bærbusker. Dalen og elva kryssar ein to gonger. Turen var like fin som før, men bakkane var merkeleg nok blitt brattare…
På tilbaketur opp dalsida etter elvekryssing nr. 2
Start på turen. Toppane i Sierra Nevada i det fjerne. Vi ser Capileira.
På heimveg hadde vi eit stopp i Lanjaron som er kjent for sine vasskjelder og fontener.
Gjennom frukthager og langs vassvegar
I nabolaget til Pinos del Valle er det meir å finne på. Ei merka turløype går nede i dalen, i frodig landskap, langs vasskanalar og bekkar, gjennom frukthagar med sitrusfrukter, avokado, oliven-, fiken-, valnøtt- og mandeltre. Ein startar frå Melegís (næraste nabolandsby, som også kan skilte med ein OK restaurant) og er innom Restabál, begge idylliske og typiske landsbyar. Etter lunsj i Melegís vart det også ein svipptur til Conchar, ein av dei andre landsbyane i dalen. Apropos restaurant: ein ettermiddag tok vi turen til Nigüelas som ligg i ein sidedal på austsida, ved foten av Sierra Nevada. Torsdagar kan ein nemleg gjere eit kupp og få to pizzaer for ein på «la Tasca»!
Vandring gjennom frukthagar
Ikkje modne enno
Vassleidning
Framfor kyrkja i Melegís. Katten er også på søndagstur.
Mosaikk i Conchár
Paella med hummer på Los Naranjos i Melegís
Almuñécar
Men no sto Costa Granada, også kalla Costa Tropical, for tur. Ein kan jo ikkje la sjansen gå frå seg til å kjenne litt på Middelhavet når ein er på dei kantar. Som sagt hadde vi sett oss ut Almuñécar – ein by vi aldri hadde høyrt om. Her ved kysten ligg forresten fleire mindre byar som i alle fall for nordmenn flest er mindre kjent enn andre turistmagnetar på Costa del Sol.
På gamlevegen ned til kysten
Vertskapet i Pinos oppmoda oss om å velje gamlevegen frå Lecrin-dalen over fjellet, via Otivar og ned til kysten. Denne vegen går over eit relativt aude og forlatt område der størstedelen er naturpark , i skarpe svingar i særs sidebratt terreng. Ingenting for dei som er skeptisk til høgder, men ei oppleving i seg sjølv. Imponerande vegbygging.
Utsikt frå borgen San Miguel.
Historisk er Almuñécar meir enn interessant nok. Byen var grunnlagt rundt 800 f.Kr. av fønikarane og fekk namnet Sexi. Etter kvart, rundt år 200 f.Kr., kom romarane som hadde som mål å legge under seg dei fønikiske koloniane i Spania. Byen fekk namnet FirmiumJuliumSexi. Her var romersk koloni i ca 700 år. Under det fønikiske styret var det etablert et anlegg for fiskesalting, dette vart videreutvikla av romerane, som også etablerte fleire akvedukter i området for å sikre vassforsyninga. Det romerske imperiet utgjorde ein enorm marknad for fiskeprodukta herfrå. Anlegget vart utgravd på 1970- og 80-tallet og ligg no som ein av byens hovudattraksjonar i Majuelo-parken, der det også er botanisk hage og skulpturpark.
Informasjon om fiskeanleygget
Fiskekummer
Etter at det vestromerske riket gjekk under på 500-talet, kom ei germansk gruppe – visigoterane – som på mange vis tok opp i seg romersk kultur og språk. Men den 15. august år 755 gjekk prins Ymayyad Abd-al-Rahman i land i byen, og det var starten på den muslimske (mauriske) æraen i Andalucía. Gamlebyen sine gater og bygningar skriv seg i stor grad frå denne tida. I 1492 var det slutt på det muslimske styret, og den katolske kongemakta overtok.
Mosjonsanlegg for eldre i parken
I den botaniske hagen
Den andre hovudattraksjonen i byen er borgen San Miguel som vart bygd av romarane ca 100 f.Kr, kraftig utvida av araberne då dei kom til makta og deretter ombygd av dei kristne etter gjenerobringa i 1492.
Cueva de Siete Palacios – no bymuseum
Frå museumsutstillinga
Rett ved borgen ligg «Cueva de Siete Palacios» (Grotten med de syv palass), som eigentleg er restar etter eit palass frå romertida. Underleg nok tente dette som sosialbustader fram til 1970-talet. No er det bymuseet som held til der.
Statuen av Abd-al-Rahman
Byen er godt forsynt med badestrender og vatnet er turkisblått og reint. Det var god plass på stranda og vatnet hadde perfekt temperatur no i starten av oktober. Den trivelege byen byr på god trim, her er bratte bakkar og trapper og smitt og smau, nett som i Bergen.
Strandpromenaden
Vi budde på Hotel el Palacete del Corregidor som held til i ei ærverdig eldre bygning i gamlebyen. Takterrasse med utsikt, og gyngestol på balkongen!
Gardsrommet på hotellet
Balkong med gyngestol
Duene kastar seg over frokostrestane på takterrassen
Etterord
Vi er tilbake i Bergen, der det i skrivande stund har falle over 690 mm nedbør siste 30 døgn. Det er ca 150 mm meir ein gjennomsnittleg årsnedbør for Bardufoss, der eg har min sekundærbustad. Eg er ikkje tilhengar av å fly utanlands i tide og utide, vi har eit klima å ta ansvar for. Weekend-shoppingturar til storbyar held eg meg unna. Men eg meiner at det må vere legitimt for gjennomvåte bergenserar å søke ly ei stund i eit land som i september-oktober har perfekt sommartemperatur for oss nordbuarar!
I dagens Bergens Tidende får eg plutseleg auge på ein annonse for Vitus-reiser, som – tru det eller ei – annonserer for langtidsferie i, ja, nettopp Costa Tropical og Almuñécar. Det var irriterande å sjå at nokon andre allereie hadde oppdaga det eg trudde var eit lite kjent reisemål. Så feil kan ein ta!
Livsløp 