Seinsommargleder i nord

No er det blitt oktober og det er på tide å avslutte soga om opphaldet i nord på seinsommaren.

Eg har tidlegare skildra arbeidsveker i nord, men det var ikkje berre strev. Innimellom arbeidsøktene og på slutten vart det òg tid til fornøyelsar. Og det er jo ikkje tilfeldig at eg legg turane nordover til seinsommaren, med andre ord i moltesesongen. Molta kom seint i år, etter sein vår og blanda sommarvêr.

Sykkelrace og fossebrus

I Bergen har det som kjent nyleg vore eit heidundrande sykkel-VM. Då hadde vi allereie varma opp. I august gjekk nemleg Arctic Race of Norway av stabelen. Ein av etappane hadde målgang på flystripa på Bardufoss, etter fleire runder rundt flyplassen. Skal seie det gjekk fort i svingane, før ein rakk å knipsa bilete var ryttarane forbi. Flystripa er ein romsleg publikumsarena, og det er ikkje kvardagskost å kunne spasere fritt inn gjennom den militære flystasjonen. Litt meir dempa publikum enn dei oppskrudde bergensarane langs VM-løypa i Bergen, men høg nok stemning likevel. Den årvisse folkemusikkfestivalen Kalottspel gjekk også føre seg desse dagane, og her vart kulturelt innslag med dei ikoniske Istindan som bakgrunn.

Folkemusikk på flystripa og mønstring av militære doningar.

Desse dagane hadde vi gjestar, blant anna av ei sognedame frå Luster. Ho hadde til gode å sjå Målselvfossen, så då vart det ein tur dit, saman med nevø, niese og broderen. Fossen, som – sikkert med sterk lokal mobilisering – vart kåra til Norges nasjonalfoss for ein del år sidan, er flott den. Og kanskje kunne fossen med ein slik status fortene litt meir inviterande omgjevnader og tilrettelegging? I fjor gjekk vi tur frå «foss til foss», det vil seie til nabofossen Bardufoss, som vart lagt i røyr for mange år sidan og som i dag ikkje kan by på fossebrus.

Padling i Aursfjord

Fjordarmen Aursfjord (også kalla Sørfjorden) høyrer ikkje til dei mest berømte fjordane i landet. Men for innlandsbygdene Bardu og Målselv er det truleg lettaste tilkomsten til sjøen og fjordlandskapet. Fjorden er ein sidefjord til Malangen. Grensa mellom kommunane Målselv og Balsfjord går midt i.

Ved utløpet av elva ligg Aursfjordsaga, ei oppgangssag som høyrer inn under Midt-Troms museum. Området ved saga er eit utmerkt utgangspunkt for padletur ut Aursfjord til Malangen. Vi passerer vakkert kulturlandskap og fleire brygger med tjukke tømmerstokkar som bolverk, dette har eg ikkje sett andre stader.

Etter å ha runda neset kjem vi ut i hovudfjorden Malangen, og følgjer stranda til vi kjem ut til Tennholmen. Der er fint å gå i land og raste. Langs stranda dannar skiferbergartane artige formasjonar, jmf. biletet under.

På andre sida ser vi over mot «Malangen brygge» og hytteutbygging som skaut fart då Malangshalvøya vart landfast med Kvaløya og Tromsø.

Tennholmen er skildra også som turmål her: Tennholmen

Området ved Aursfjord er idyllisk i dag, men her var det drama på 1700-talet. Nokre har kanskje høyrt om søskenparet Birte og Benjamin, og Kjærvikmordet. Søskenparet vart dømt for mordet på Birte sin mykje eldre ektemann og avretta ved halshogging i 1741. Undervegs gøymde dei seg i ein fjellhole opp mot Mårfjellet. Det er litt ulike historiar rundt dette: sjå Kjærvikmordet og ein litt nyare versjon i artikkel i Nordlys. Historia er også dramatisert og gjekk som serie i NRK TV: Solens sønn og månens datter.

Det går merka tursti opp til skjulestaden Birtehula. Den har vi ikkje prøvd oss på enno.

I skog og fjell

Kvar seinsommar er det jakting på fjellets gull. Dermed er det meste sagt. Vårt lokale fjell skuffar sjeldan, sjølv i moderate molteår som i år. Det blir nok C-vitamin-tilskot denne vintaren også. Og ingen tur på fjellet utan rast på den faste plassen ved vatnet, sommar som vinter.

Det var ergerleg med all den halvmodne blåbæra, det såg ut til å bli ein strålande blåbærhaust. Blåbær skal jo vere foryngande seiast det. Det kunne vore greit å sikre seg nokre fleire friske år. Men blåbærmodninga rakk vi altså ikkje.

Ein treng ikkje ha nytteærend for å nyte ein tur. I tidlegare tider var det seterdrift i desse traktene. I år vart det gjensyn med Myrvangsetra, der eg ikkje hadde vore på mange, mange år. Dei opprinnelege bygningane er borte, men det vart bygd ny hytte å 50-talet. På Sundlisetra, der mine formødre/-fedre hadde seterdrift, er det knapt tufter å sjå, men staden ho sto vart markert med skilt for ein del år sidan.

På kjente gamle trakter: Myrvangsetra, Hestjordvatnet og Kvilarsteinen

Sosialt

Dette var gleder knytta til natur og friluftsliv. Men litt sosialt liv vart det sjølvsagt. Det vart hyggeleg gjensyn etter mange, mange år med barne- og ungdomsvenninnene Wenche, Sissel og Eli. Og Thora, tremenningen som eg sist møtte som 4-åring. Godt vaksne damer er vi blitt etter kvart. På ein kort Tromsøtur vart det besøk hos broderen og tante Solveig, den kvikke og blide tanta som no er den siste igjen av mor mi sin søskenflokk. I tillegg fekk Ellen & Odd og Halldis & Bård besøk på sine respektive hytter i Balsfjord og i Malangen. Gamle vener må ein ta vare på, og fleksibiliteten i pensjonistlivet er ei velsigning i så måte.

Vi var også innom Bardumartnan på Setermoen, der det vart innkjøpt lefser og honning frå dei lokale produsentane Ivar Foshaug og Knut Eide som bur i nabolaget. Verdas beste honning, no i to variantar. Legg merke til etikettane med bilete frå Sundlia, med Nessan, Barduelva og Mårtind i bakgrunnen. Vi heiar på biene og røktarane deira, dei har ein viktig jobb å gjere!

På Setermoen vart det også visitt til Kjellaug, som etter å ha vore vår næraste nabo på Sundheim no er bebuar på aldersheimen. Det er stilt på nabogardane no, dessverre.

Neste og avsluttande kapittel om returen sørover kjem i neste innlegg.

Posta oktober 3, 2017mars 15, 2018 av livsundheim 2

Arbeidsveker i nord

Det er gått ei god stund sidan dei fem vekene i nord på seinsommaren, men no kjem det omsider framhald på soga. På grunn av utruleg, men vel fortent forseinka sommarvarme i Bergen eit par veker i strekk i september, er tida brukt til andre ting. Då lyt også nemnast eit sykkel-VM som nesten fekk meg til å tru at eg var blitt fullblods bergensar.

Etter tre overnattingar undervegs på vegen nordover «ankommer vi bestemmelsstedet», som vår GPS-venninne seier. Her ventar mykje jobb. Det er ikkje spøk å vere eigar av eit 60-tals hus 170 mil unna.

Til kamp mot vegetasjonen

Ein kjøleg og fuktig sommar har ikkje bremsa veksten av gras, høymol, bringebærskot, krypsoleie og anna ukrutt som ikkje høyrer heime på ein plen. Berre å brette opp ermane!

Den kun to år gamle elektriske plenklipparen bukkar under etter andre klipperunde. Motoren har havarert og kan ikkje reddast. På verkstaden meiner dei at Black & Decker har feildesigna modellen. Og vi er ikkje dei einaste som har opplevd havari. Klipparen må skrotast. Er det muleg å konstruere ein grasklippar utan skikkeleg lufting for motoren? Så viser det seg at årets modell faktisk har utbetra dette. Etter litt parlamentering med Extra Bygg på Andslimoen blir det ny klippar – med litt prisavslag. Batteridrift denne gong, slepp å vase rundt med ledning rundt beina. Men tre ladingar må til for å rekke over heile tomta.

Maling og fasadeklatring

Huset var sist malt ein gong på slutten av 80-talet. Malinga har halde seg forbausande godt, men no er det på tide med ein ny omgang. Same gilde gulfarge – lys oker – som før, vi let oss ikkje påverke av den grå trenden. I den vesle fargehandelen på Andselv har vi no etter kvart blitt kjente fjes og vi får god sørvis. Smått er ofte godt.

Vi tenkjer sjølvsagt Helse, miljø og sikkerheit (HMS), her skal vi ikkje brekke bein eller rygg. Tilfelle med fatal utgang har vi også høyrt om. Vi sløyfer stillas, men utstyrer oss med stigesokkel for å unngå sidevelt, samt klatresele. Arbeidsdeling: sambuar oppe på veggen i sele, eg nede. Klatreutstyr blir innkjøpt på sportsbutikken på Setermoen, med kyndig hjelp. Metoden vekker interesse hos naboane, kanskje får dei litt ekstra å snakke om? To strøk må til. Det dukkar opp blemmer, her ligg det nok linolje i botn. Det får vi berre leve med.

Maling: prosess og testing av sikkerheitssele. Nede til høgre situasjon ved avreise. Nymalt hus og nyklipt plen med kveldssol over lia.

Farvel til skrotet?

Eg har tidlegare i år hatt opprydding heime i Bergen, og kvitta meg med mangt som fylte opp bodane. No er det på høg tid med rydding i sjåen, der mine no avdøde foreldre har plassert ting og tang opp gjennom åra. Min foreldregenerasjon tok vare på det meste. Dei stifta bu i etterkrigstida, og mykje kom til nytte. Å ta vare på det ein hadde var vanleg og naudsynt før i tida, i motsetnad til i dag. Men her som elles gjeld det å finne rette balansen. Av og til må ein berre innrømme at ting ikkje varar evig og lære seg å ta farvel.

Ting som etter ei tid ikkje fekk plass innomhus vart flytta ut i sjåen. Der har det vore fullt lenge, og eg har skjønt at det er mitt ansvar å skape orden. Sidan det ikkje er eg sjølv som har stått for lagringa er det ei viss spenning knytta til kva som gøymer seg der. Kva er for eksempel innhaldet i dei mystiske kartongane som ligg under alt lausøret på overflata? Vi leiger oss ein romsleg tilhengar og går på med krum hals.

Etter å ha sortert og kvitta meg med det meste i dei øvste laga finn eg fulle esker med materiale til matter, det vil seie avlagde klede og andre tekstilar, delvis oppklipt. Mor mi har nok hatt store planar om gjenbruk, men her er materialet blitt liggande kanskje i 40-50 år. Dessverre er ikkje tøyet sin tilstand slik at det innbyr til vidare gjenbruk. Det blir eit litt vemodig gjensyn med tøy som ein gong var i bruk, mange minne dukkar opp. Men altså exit.

Far min, som gjekk bort alt i 1977, var siviltilsett i Forsvaret og hadde tilgang til militært overskotsmateriell. Derfor finn eg plenty med skjorter, genserar, bukser, sokkar og undertøy, ja også soveposar, Dessverre har nok både mor mi og far min gøymt på alt dette til inga nytte. Det går nok i bosset.

Nei forresten, ikkje alt går i bosset. Overraskande nok fnn eg ein kartong med avlagte klede frå mor mi. Av ein eller annan grunn har dei hamna her i sjåen. Dei skreiv seg nok frå 70-talet. Mor mi var ei klesinteressert dame med sans for farge og fasongar. Hadde ho vakse opp i ei anna tid hadde ho kanskje vore designar? Her plukka eg ut nokre eksemplar som – i desse retrotider – truleg kan vere interessante for den rette. Desse er no levert til Fretex i Bergen. Det er berre å håpe at dei kan få eit liv nummer to hos den rette.

Inst i ein gamal kjøkenbenk finn eg far min sine slitne bøker med reiseskildringar frå fjerne himmelstrøk. Er har mistanke om at desse måtte vike frå bokhylla då mor vi vart medlem i Bokklubben. Far min var svært opptatt av framande kulturar, eg hugsar spesielt han var fasinert over hovudjegarane på Ny Guinea. Hadde han levd i ei anna tid hadde han vel kanskje blitt etnolog eller sosialantropolog? Nei, desse bøkene tar eg vare på.

Far min vart i staden ein habil snekkar. Det var det som var oppnåeleg opplæring den gongen i dei harde 30-åra. Som eit sideprosjekt denne sommaren har eg pussa opp nokre små bord som han laga. Eit av desse var opphavleg laga som møbel til leikestova mi, men var så fint at det i staden vart tatt i bruk til radiobord i stua. No var det blitt slitt og stygt på overflata, men etter sliping og ny lakk har bordet atter fått ein plass i stua.

To fulle lass med boss vart til slutt frakta til næraste miljøstasjon i nabokommunen Målselv, som er tilslutta det interkommunale selskapet Senja avfall. Her har dei opent nesten kvar dag i motsetnad til stasjonen i Bardu, som eg betalar renovasjonsavgifta til. I Målselv ser dei stort på det og tar imot avfall også frå dei som måtte kome over kommunegrensa frå Bardu. Veit selskapet om denne snyltinga, tru?

Refleksjonar

Eg tenker at mange av oss har urealistiske førestillingar om alt vi skal få utretta i vår levetid. Vi fyller opp med ting rundt oss som om vi skulle leve evig. Samtidig er vi dyktige til å fortrenge og utsette. Eg trur ein lærdom frå denne sommaren sitt strev må bli å ha kontroll med tinga og så langt råd er gjere opp vårt bu i eiga levetid.

For mitt vedkomande vart eg inspirert til gjenbruk. Vel heime i Bergen gjekk eg laus på gamle dynetrekk. Ja, eg var til og med innom Fretex for å skaffe meg eit par nye for ein billeg penge. Oppskrifta er kort sagt: rive i strimler, nøste opp, hekle fastmasker med heklenål nummer 10. Eg synest dei vart flotte.

I neste innlegg skal eg skrive litt om fornøyelsane som vi også omsider fekk tid til, etter all jobbinga. Og korleis vi kom oss sørover.

Posta september 29, 2017mars 15, 2018 av livsundheim 1

Fem veker i nord – første etappe

Det har vore taust på bloggen lenge. Eg har vore i WiFi-fri sone men er no igjen på nett. På seinsommaren gjekk turen mot nord der eg altså har min sekundærbolig. For at dette ikkje skal bli for omfangsrikt er erfaringane fordelt på tre innlegg: reisa nordover, opphaldet nordpå og til slutt reisa sørover. Kor interessant dette er for andre er vanskeleg å seie. Men for meg sjølv er det greit å ha nokre knaggar å henge minne på. Ting går fort i den store gløymeboka.

Nordover

Frå Bergen til Buskerud

Vi startar frå Bergen i strålande sommarvêr, altså i ein av dei korte periodane sommaren 2017 som har gått over i historia som den dårlegaste sidan 1964. Finvêret varar heile turen nordover.

Turen i bil nordover har vi gjort mange, mange gonger og dei fleste alternative ruter er utprøvde. Etter at vi no ikkje lenger er bundne av tilmålte feriedagar, kan vi unne oss litt slakk og omvegar. Ofte er omvegane dei mest spennande. Det er begrensa kva strake vegen langs E6 har å by på. Og så er det spennande å ikkje ha reiseruta fastspikra på førehand.

Vi reiser som vanleg med kajakkar på biltaket. Dette har vist seg å vere kontaktskapande, på linje med det å vere hundeeigar. Utanfor hotellet i Ål fanga vi interessen til ein tidlegare rallykjørar frå Sverige, som kunne fortelje at padling var noko han ikkje ville våge seg på. Kjekt med litt respekt.

Denne gongen blir det ikkje den spektakulære nasjonale turistvegen over Sognefjellet som så mange gonger før. Det blir Hardangervidda. Vi har langt å køyre, over 170 mil, meir om vi tar omvegar. Altså må vi unngå for mange stopp, men unnar oss ein første kaffepause ved Vangsvatnet på Voss. I konkurranse med andre rasteplassar langs hovudvegane fortener denne plassen terningkast 6. Plassen ligg litt før Voss sentrum når ein kjem vestfrå. Her er også badeplass og snedig nok har Hjelle bakeri etablert seg her, med herlege bollar og anna snop.

På strekninga Bergen – Voss – Eidfjord og vidare over vidda passerer vi fleire stader som i mitt yrkesaktive liv låg på mitt bord som plansak. Eg konstaterer at det har fått vekse opp handelssatelittar utanfor Vossevangen. Butikkar meint for plasskrevjande varer har som alle veit også rikt utval av detaljvarer. Bransjegliding kallast det. Det er heilt greitt å vere pensjonist og frikopla frå slike saker no.

Så kryssar eg for første gong Hardangerbrua inn til Eidfjord der det enorme cruiseskipet Viking Star ligg til kai og stenger fjordutsikten for hotellgjestane. Vi hugsar turbulensen rundt dåpen av båten, som førte til Bergen sin fargerike ordførar sitt fall. Bølgjene har no lagt seg. Men kva med Eidfjord sentrum? Kan ein sjå resultat av reguleringsplanen for sentrumsområdet no tru? Vi gir oss ikkje tid til å sjå ordentlig etter. Ting tar no uansett tid.

Deretter opp Måbødalen, med Vøringsfossen som ligg ved nasjonal turistveg Hardangervidda og Fossatromma, er her skjedd noko etter at reguleringsplanen var vedtatt? I det minste er det kome nytt utsiktspunkt nedanfor Fossli hotell. Utsiktspunktet ved Fossatromma kjem vel etter kvart som tilrettelegginga held fram. Det har hendt at turistar har trådt feil og hamne i fossen. Viktig med sikring.

1024px-Vøringfossen — Vøringsfossen. Foto: Kenny Louie, Flickr – wikimedia

Vi passerer Sysendalen ved innfallsporten til nasjonalparken på Hardangervidda. I tidlegare tider var jernvinna på Fet eit av dei viktigaste produksjonsstadene for jern. No har nye næringar slått rot i form av ei formidabel hytteutbygging. Dette vekker minner om mange og til dels konfliktfylte reguleringsplanforslag som kom på min pult for fylkeskommunal fråsegn. Kva har skjedd med dei vidløftige planane om Eidfjord Resort, med fjell-landsby og tilhøyrande fasilitetar? Det ligg nok litt fram i tid. Den digre Sysendammen, magasin for Sima kraftverk ligg kloss i vegen. Elles registrerer eg at det er kome nye leilegheitsbygg på Maurset. Også her skal det bli fjell-landsby. Urbaniseringa av fjellheimen er i full gang.

Frå Hardangervidda til Trøndelag

Men no er eg straks ute av kommunane der eg har hatt plansaker. Eg er dessutan utanfor Hordaland fylke. Over i Buskerud kan eg senke skuldrane og slappe av. I Ål blir det overnatting, deretter går turen til Gol og Golsfjellet, over til Valdres og Dokka og ned til Mjøsa, der vi tangerer Lillehammer på veg opp Gudbrandsdalen til Ringebu, der vi tar av til Venabygd. Dessverre gløymer vi å ta til venstre inn til Gausdal med Aulestad og Segalstad. Dette er interessante trakter for meg som etterkommar på morssida av utflyttarar herfrå til Målselv på slutten av 1700-talet. Garden Segalstad er med på slektstavla for denne greina av familien.

Rasteplassen ved Mjøsa, ved innfallsporten til eks-OL-byen Lillehammer, må eg nesten gi strykkarakter, til tross for fin utsikt over Mjøsa.

Vi legg vegen om Folldal. På vegen får vi eit gløtt inn i Rondane nasjonalpark. Fjella ser forlokkande og ikkje minst lettgåtte ut, her må eg absolutt få tatt turen ein gong. Gruvedrifta i Folldal tok slutt i 1993 og anlegget er no museum. På museumskafeen blir det lunsjpause. Her er ein god del folk på besøk. Særleg for ungane er det stas med togtur i gruva. Vi har det travelt og gir oss ikkje tid til å utforske staden nærare denne gongen. Eg meiner at forfedrane mine som kjem frå traktene i Østerdalen hadde fraktoppdrag til gruvene, kanskje også her i Folldal?

Vi passerer Alvdal, Tynset og Røros. Der har vi stoppa på tidlegare turar. Med min bakgrunn som etterkommar på farssida etter folk som flytta frå desse traktene til Bardu, er det sjølvsagt interessante stader. Sommaren 2010 oppsøkte eg museumssenteret på Tynset – Ramsmoen – for å forske litt meir på utvandringa herifrå til Bardu. Museet har namn etter Nicolai Hersleb Ramm som er rekna som «far» for utvandringa til Bardu. På museet var dei svært hjelpsame og henta fram både bygdebøker og anna. Eg fann litt andre versjonar av denne historia enn det som står i bygdeboka for Bardu. Eg la også to og to saman om bakgrunnen til at mine tippoldeforeldre braut opp og drog nordover i 1837.

Bileta under er tatt i 2010, då vi gav oss litt meir tid og bl.a. besøkte Vingelen.

Øverst til venstre Neby, Tynset der mine tippoldeforeldre budde først. Tynset kyrkje, skrivarstua til Eystein Eggen i Vingelen, forfattar av bygdebok for Bardu bd 1 og 2, nede til høgre traktene mine tippoldeforeldre budde før dei reiste til Bardu.

Som ei avveksling tar vi turen gjennom Stugudalen og Tydalen. Pilegrimsleia Romboleden gikk fra Sverige via Tydal til Trondheim. Elles var det i Tydalsfjella ein av Nordens største krigstragediar fann stad. 3000 svenske soldatar under leiing av general Carl Gustaf Armfeldt døde her vinteren 1718/1719.

Vi overnattar på hotell i Stjørdal sentrum. I gamle dagar, på dei første ekspedisjonane våre nordover, overnatta vi gjerne i telt eller i campinghytter. Alt har si tid. No set vi pris på komfort, mjuke hotellsenger og rikeleg med frukost som opplading til lange køyreøkter.

Frå Trøndelag til Bardu

Så er det å ta fatt på E6 og den lange Namdalen. På tide å sette på den nedlasta lydboka. Litt underhaldning må til på landevegen, det vert oftast krimbøker for å ha litt spenning. Årets bok av eit svensk forfattarpar (ikkje Sjøvall og Walløe!) viser seg dessverre – etter ein lovande start – å vere ganske så keisam, utflytande i formen og overlessa med alskens sidetema.

Men snart er det tid for kaffe og den obligatoriske vaffelen ved Nord-Norgessporten. Og sjølvsagt toalettbesøk på eit av dei absolutt betre toaletta langs vegen.

Nord-Norgesporten – Trønderporten for sørgåande

Nordland er eit langt fylke. Vi køyrer og køyrer og middagspausen blir som så ofte før på Saltdal turistsenter på Storjord. Vi har då forlengst forkasta dei litt vage planane om å besøke Rødøy på Helgelandskysten. Det blir Hamarøy, Hamsun sitt «æventyrland» i staden. Her har vi vore før og veit om fine padleplassar.

Vi har fantastisk ver, jamnt 23 grader og kjem til Hamarøy like etter solnedgang. Det blir overnatting på Sentrumsgården motell på Oppeid. Heilt OK standard, nesten betre enn dei to hotella vi har vore på. Frukost ordnar vi på felleskjøkken etter sjølvbeteningsprinsippet, maten finn vi i kjøleskapet. På andre sida vegen ligg den sjarmerande retrokafeen Idunngården, som også har uteservering i hagen. På Hamsunsenteret har vi vore før og derfor legg vi ikkje turen dit denne gongen. Eit fabelaktig bygg som uttrykker Hamsun sin person på slåande vis.

Så ut på padletur i strålande sommarvêr og eit fabelaktig landskap. På ein padletur i same farvatnet nokre år tidlegare oppdaga vi nokre utruleg fine holmar med kvite strender, dei fann vi igjen. Frå austsida av Vestfjorden kan ein nyte utsynet mot Lofotveggen. Denne dagen ligg veggen i varmedis, men kan likevel skimtast.

Opplevingar på padletur i Hamarøy. Nede til venstre kunne vi hatt gløtt mot Lofotveggen.

Så forlèt vi Hamarøy og «ankommer bestemmelsesstedet» som vår GPS-venninne seier. Meir om dette i neste bolk.

Posta september 10, 2017mars 15, 2018 av livsundheim 5

Frå Hidra til dalstroka nordaførr

Eg har for første gong vore på Hidra. Ikkje Hitra i Sør-Trøndelag og heller ikkje Hydra, den greske øya som i si tid var tilhaldsstad for kunstnarar som forfattaren Axel Jensen og for ikkje å gløyme Leonard Cohen, saman med si norske venninne Marianne (..»so long Marianne..»)

Wikipedia åtvarar mot å forveksle Hitra og Hidra. Men namnet på dei to øyene har same opphav, det kjem frå gammalnorsk Hitr eller Hitrar der tydinga er «splitta» frå fastlandet.

Men no altså Hidra, som er ei øy i Flekkefjord kommune i Vest-Agder med 700 innbyggjarar. Eg må innrømme at denne øya aldri var i mine tankar før det kom invitasjon til eit bryllup som skulle finne stad nettopp på Hidra laurdag 1. juli. Akkurat denne delen av landet har – for meg – vore ein gøymt og gløymt del av kongeriket. Kysten Jæren – Lista er vel noko av det mest eksotiske ein Bardudøl kan tenke seg. Og dalstroka innafor liknar heller ikkje mykje på dei breie og frodige dalane i Indre Troms. Men frodig er det også her på Sørlandet, med tett edellauvskog mellom bergknausane.

Kvifor er no Hidra interessant å samanlikne med Bardu? Det har seg slik at min svigerfamilie er blitt tungt inngifta i ein familie med band til Hidra. Same familie har òg band til Bardu. Når eg seier at familien heiter Reistad, er det sikkert bjøller som ringer hos dei som høyrde til Bardu kyrkjelyd i åra 1955-1964. Nils Jørgen Reistad var første sokneprest i Bardu etter at Bardu i 1955 vart eige prestegjeld. Eg sto til konfirmasjon i 1963 og vart konfirmert av Reistad. Og han kom altså frå Hidra. For ordens skuld – prestefamilien har ingenting med skirennet Reistadrennet i Bardu/Målselv å gjere. Oberst, flygar og idrettsmann Ole Reistad som gav namn til dette rennet kom frå Oslo.

Ungeflokken på fire tilbrakte altså mange oppvekstår på Setermoen i Bardu, så også sonen Georg Reistad, far til brura. Georg er også prest (no pensjonert), og sto for vigselen. Svigersonen er nevøen til min sambuar. Det lyt nemnast at søstera til nevøen er gift med broren til brura. Her deler ein altså praktisk nok på svigerforeldra. Dette betyr også at eg tidlegare har møtt Georg og dei tre søstrene hans i bryllup. Vi snakka også då om deira tid i Bardu.

Bryllupsdagen var velsigna med strålande vêr. Eg tippar det i forvegen var sendt nokre bøner om godvêr. Nydeleg brur og stilig brudgom, dei kom attpåtil romantisk roande i båt til restauranten Isbua, der festen fann stad om kvelden.

Då var Ingrid og Espen gifte, og i den raude bygninga lengst bak oppe til høgre var det bryllupsfest

Sundagen kom med regn. Då drog vi vidare inn til fastlandet, men først ein tur innom Reistad nordaust på Hidra, der Reistadfamilien no har fritidsbustad i huset der Nils Reistad tilbrakte sine pensjonistår. Han døydde i 1994. På nabotomta ligg garden der faren Nils Reistad vaks opp.

Vi vart budne inn på kaffe og restar frå kakebordet dagen før, og hadde ei triveleg stund der vi snakka om Bardu, felles kjente og mykje anna. Det er ikkje vanskeleg å høyre at Georg bryt på Bardudialekten.

Øverst garden der presten Nils Reistad vaks opp. Under Georg med ektemake Ingebjørg og familiens fritidsbustad.

Det er mange nydelege kvitmåla og velstelte sørlandshus på Hidra. Men dei verka påfallande ubebudde. Seinare på sommaren blir dei vel fylt opp – det er nok her som så mange andre stader at husa der folk tidlegare budde er gått over til å bli feriebustader.

Vi er elles på historisk, for ikkje å seie førhistorisk grunn. Hidra har hatt busetting sidan steinalderen og det er mange funn derfrå og framover som viser kontakt med utlandet. Dei eldste funna er datert til rundt 9500 år før vår tid. Det er gjort rike funn fra vikingtida. På Reistad er det funne ein runestein – Reistadsteinen som har denne innskrifta: «Yðingr ek Vakr nam reit» som tyder: Yding. Jeg, Vakr, har tatt jorden i besittelse). Landnåm var det også innanlands på denne tida, ikkje berre på Island og dei andre øyene i vest.

Eg nemnte innleiingsvis forskjellen mellom Hidra og Bardudalen. Geografisk er det ein annan verden. Men kanskje er det ein fellesnemnar når det gjeld det, skal vi seie åndelege. Sørvestlandet og dalstroka innafor er rekna for å vere strengt pietistiske. Arne Garborg kalte det i ei artikkelsamling for Det mørke fastland. Dei som kom sørfrå og busette seg i Indre Troms på slutten av 1700-talet og ut på 1800-talet var også stort sett av det gudfryktige slaget, påverka av Hans Nielsen Hauge.

Då må eg nesten også ta med eit bilete av Bardukyrkja, der altså Nils Reistad var sokneprest. Kyrkja er bygd etter modell av Tynset kyrkje. Dei fleste nybyggjarane som kom til Bardu på 1800-talet kom frå Tynset.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA — Bardu kirke, der Nils Reistad var prest

Etter Hidra gjekk turen over Listalandet, med eit forblåst besøk på Lista fyr, deretter til Mandal der vi tilbrakte eit par dagar. Ikkje særleg imponerande sommartemperatur, men det vart eit raskt dypp i kjøleg sjø på Sjøsanden, berre for å kunne seie at eg har bada i år. Det er ikkje sikkert det blir fleire høve. Dette vart sommarens Sydentur. Norge – med sitt lunefulle sommarvêr – får duge i år.

Lista – med fyr og tradisjonelt samanbygd hus

Mandal kunne eg sikkert skrive meir om. Sidan eg var der sist for ein mannsaldar sidan er det gjort omfattande byutviklingsgrep. Der er kome både «Aker brygge» på gamalt industriområde, nytt kulturhus på andre sida av elva med gang/sykkelbru over – og nytt Amfi-kjøpesenter i randsona av sentrum. Høyrest kjent ut?

Mandal med kulturhus, nybygg og Sjøsanden. Og Lindesnes fyr

Denne turen til Norges sydkyst vart avslutta med ein svipptur til Skjernøy utanfor Mandal, og så heimover til Bergen via Sirdal, Suleskarvegen og Haukeli. Neste langtur går til motsett ende av landet, til dalstroka nordaførr – etter 170 mils bilkøyring,

Uansett kor ein kjem i verden, er det noko å sjå. Grev ein litt, finn ein alltid ei historie eller fleire, og interessante samanhengar kan dukke opp. Eg ser at eg som pensjonist er heldig med min fagbakgrunn. Det kjem nok fleire geografitimar.

Posta juli 15, 2017mars 15, 2018 av livsundheim 2

Kjole frå Kina

fullsizeoutput_2dcb Eg sit inne på St. Hans-aften og ser ut på eit trøystelaust vêr. 12 grader og regn. Det har regna i Bergen kvar dag i juni så langt. Ny nedbørsrekord i sikte. Nei, det blir ingen utandørs sprell i den lyse sommarnatt. Ikkje noko bål eller anna moro. Så då blir alternativet litt skriving i sofakroken. Det finst mange tema og denne gongen skal vi ut på ei lang reise.

Det har seg slik at eg er invitert i bryllup i nær framtid. Etter å ha saumfart klesskapet fann eg ut at eg kan trenge eit nytt festantrekk. Eg veit at ein runde i Bergen sine mange kjede(lege)butikkar neppe gir noko tilfredsstillande resultat.

På Facebook dukkar det heile tida opp reklame for kjolar, ofte i påfallande romslege fasongar (kvifor det mon tro? FB veit for mykje!). Nokre av dei er riktig fjonge. Eg lot meg lokke til å bestille ein kjole frå eit firma kalla Buykud. Etter at bestillinga var ekspedert vart eg overraskande hyppig underretta om progresjonen i transporten. Men plagget kom innan rimeleg tid. Det viste seg at det var sendt heilt frå Singapore, og at det var fabrikert i millionbyen Hangzhou aust i Kina. Hadde eg googla firmaet på førehand, hadde eg visst meir. Eg burde jo skjønt kor det kom ifrå sidan modellane i annonsane var vevre små damer med asiatisk utsjånad, nokre av dei med kroppsvekt på 46 kilo. Grunnen til at vekta var oppgitt er truleg fordi ein skulle kunne vurdere korleis ein sjølve ville ta seg ut i antrekket. Min kjole var i one-size og eg vurderte den då til å vere romsleg nok.

Ekspress frå Singapore, med lettlest informasjon.

På førehand hadde eg heller ikkje sett nettsida Trustpilot med vurdering av Buykud. Her ligg åtvaringar mot firmaet frå ei lange rekkje frustrerte og til dels rasande kunder frå alle verdsdelar. Dei kjenner seg lurt, har ikkje fått varene dei har bestilt og betalt for, dei klagar over at det er vanskeleg å få kontakt med firmaet, dei må sjølv betale frakt til Kina dersom plagga ikkje passar og derfor må returnerast, dei får ikkje pengane tilbake og dei er misnøgde med kvalitet på stoff og saum. På Facebooksida til firmaet flommar det over med klager frå kundar, også over fasongane – potetsekkar er ein karakteristikk som går igjen i innlegga. Men nokre få var nøgde både med fasong og firma.

For eigen del er eg sånn nokolunde nøgd med plagget, så eg unngår problem med retur. Stoffet liknar riktignok ikkje mykje på silke, slik det sto i annonsen, saumen er så som så, blant anna mangla ein saum i falden på eine ermet. Den måtte eg fullføre sjølv. Men alt i alt er kjolen grei nok, og eg har litt å gå på når det gjeld storleik, truleg blir det plass til ekstra 20 kilo. Likevel kjem eg ikkje til å gjenta nokon handel med så langreiste plagg.

Langreist kjole frå Kina, supplert med heimehekla veske i chenille (restegarn frå uuttømmeleg lager)

Hangzhou

Nok om kjolen. Sjølvsagt kunne eg meint noko meir om suspekte nettfirma, langreiste varer og import av masseproduserte klede frå lågkostland som f.eks. Kina. Det er all grunn til å stille spørsmål ved berekraften i dette. Men no blir det geografitime.

Hangzhou (tidlegare Quiantang) er den største og mest folkerike byen i Zhejiangprovinsen i Øst- Kina. Den ligg ved Hangzhoubukta som skiljer Shanghai og Ningbo. Hangzhou har vore ein av dei mest kjente og velståande byar i Kina i det siste tusenåret.

Folketalet i provinsen Zhejiang er ca 55,6 millionar. Hangzhou kjem med sine over 9 millionar innbyggjarar på femteplass i Kina. Byen er sentrum i metropol-området som er det fjerde største i Kina med ca 21,5 millionar innbyggjarar.

1024px-China_Hangzhou_Nine_Greeks_Meandering_Through_a_Misty_Forest.JPG — Hangzhou – West Lake (Foto: Mywood – self_made, Public Domain, Wikipedia)

Hangzhou si historie går over 2200 år tilbake, til Qin-dynastiet (221 f.Kr). Byen er Kina sin tehovudstad. Longjing-teen, som er rekna som den beste grønne teen, har sitt opphav her. Hangzhou er også berømt for sin fine silke. Byen var ein av Marco Polo sine favorittar.

Økonomien har utvikla seg raskt sidan 1990-talet. Hangzhou er ein tradisjonell industriby med varierte næringar – småindustri, landbruk, tekstil, og eit viktig senter for industriproduksjon og logistikk i kyst-Kina. I den seinare tid har nye verksemder utvikla seg, bl.a. innan medisin, IT, elektriske apparat, elektronikk, kjemikaliar, matproduksjon m.m. Byen tredobla sin BNP mellom 2001 og 2016. Det vert satsa på høgteknologi, og byen vert omtalt som Kinas svar på Silicon Valley. Byen er hovudkvarter for Alibaba-gruppa – ein gigant innan netthandel. Hangzhou var vertskap for G20-møtet i 2016.

Byen er kjent for sine kulturminne og vakre natur, og er ofte rekna som den mest attraktive byen i Kina. Turisme er ein viktig del av økonomien. Interessant er det at byen har verdas største sykkeldelingssystem: 3000 utleiestasjonar med meir enn 70 000 syklar plassert rundt om i byen.

Den mest kjente attraksjonen er West Lake som saman med Grand Canal står på verdsarvlista. Grand Canal strekkjer seg frå Bejing til Hangzhou og er med sine 1776 km verdas lengste kanal eller kunstige elv.

1024px-Hangzhou_International_Conference_Center_15 — Konferansesenter i Huangzhou (foto: Huandy618 – Wikipedia)

Zhejiangprovinsen er tradisjonelt kjent som eit fisk- og risland, og er også senter for akvakultur. Den er Kinas viktigaste provins når det gjeld teproduksjon.

Miljø

Eg veit ikkje korleis arbeidsforholda er på den fabrikken som produserer klede for Buykud. Fabrikken kallar seg Hangzhou Tianyun Garment Co.Ltd. med kontoradresse eit steinkast frå West Lake. Om produksjonslokala også ligg her, framgår ikkje. Den ikkje heilt gode saumkvaliteten, og den manglande saumen på ermet på kjolen kan ha fleire årsaker. Kan hende vart det i eit oppjaga produksjonsklima for tidkrevjande å få tredd i ny sytråd då den tok slutt før saumen vara ferdig? Eg skulle gjerne visst litt meir om kva levekår syarane har i sin kvardag. Kva tekstilindustrien i regionen bidrar med av skadelege utslepp veit eg heller ikkje. Vi har sett skremmande eksempel på dette nettopp frå Kina.

Det vi veit, er at det er høg luftforureining i byen, med plagsom smog store delar av året. Den aukande privatbilismen er ein stor del av problemet. I takt med velstandsvekst og aukande middelklasse, aukar også bilparken. Dette er drøfta i ein artikkel på nettstaden Chinadialogue. Det er også store trafikkproblem i byen, til tross for at det er investert tungt i offentleg transport.

Ein kommentar til eit innlegg i Numbeo 3. mai 2016 lyder slik: «I will move back home to Sweden. The pollution is soooo bad in hangzhou and have been worsening. A heads up for you who wanna work here. Re-think. I regret my choice». (Numbeo er ein database der brukarar bidrar med data om byar og land på verdsbasis. Numbeo skaffar løpande informasjon om levekår, inklusiv forureining). Ifølgje Numbeo er det også problem med vasskvaliteten.

Men til tross for dårleg luftkvalitet, må eg seie at eg har fått appetitten skjerpa når det gjeld Hangzhou, og kunne gjerne tenkt meg ein tur hit. Byen satsar på berekraftig grønn økoturisme, skal ein tru på det som står i eit innlegg i TheGuardian. Hangzhou er også omtalt i Lonely Planet. Og her står det om Highlights i Hangzhou.

Rart kva ringverknader litt netthandel kan få. Med mengda av kinesiske turistar her til lands er no også nokre gjenvisittar her heilt på sin plass.

Verdas lengste bru

Eg er ikkje heilt ferdig med geografitimen enno. Det viser seg at brua over Hangzhou-bukta er verdas lengste samanhengande bru over sjø. Brua som er 36 km lang bind saman Shanghai med Ningbo og vart opna i 2008 etter ni års førebuing. Midtvegs på brua er det eit service-senter med shopping, utstillingar, parkering og restaurant. Brua ligg i det som blir kalla «det gylne industritriangel» beståande av Shanghai, Hangzhou og Ningbo, og tanken er at større nærleik mellom desse vil skape nye mulegheiter for regional økonomisk utvikling.

Hangzhou-brua – 36 km – med service-senter midtvegs.

Kvifor vart eg no så interessert i denne brua? Det var det at den likna litt på eit prosjekt på våre kantar. Som ledd i ferjefritt samband på E 39 på Vestlandet er det planlagt ei 5 km lang bru over det store fjordbassenget Bjørnefjorden, frå Søre Øyane i Os til Reksteren i Tysnes kommune, og med bru derifrå til Stord. Brua vil medføre enorme naturinngrep. Samfunnsnytten er hovudsakleg grunngjeve med utvida arbeidsmarknad og nedkorta reisetid mellom næringsklynger nord og sør for fjorden. Dette skal då føre til verdiskaping. Altså gjennom tilrettelegging for meir pendling. For bruingeniørar er prosjektering av ei slik bru sjølvsagt litt av ein godbit.

Etter kvart er berekna kostnader med brua auka frå dei opphavlege 19 milliardar til svimlande 43 milliardar. Dette vart i drygaste laget og har ført til at bl.a. Hordaland fylkeskommune har fått litt kalde føtter. Det er peikt på andre vegprosjekt som lyt prioriterast. I tida etter at planane oppsto er også dei oljesmurte næringane i regionen svekka. Regjeringa har sett bruprosjektet på vent for å vurdere korleis kostnadene kan kuttast.

e39-bru-bjornafjorden-vegvesen_3917889665_o_2 — Bru over Bjørneforden (skisse Statens Vegvesen)

Det er litt forskjell på Kina og Vestlandet når det gjeld befolknings- og næringsgrunnlag og dermed kva som er naudsynt omfang på infrastrukturen. Hordaland og Rogaland sitt folketal er rundt rekna til saman 1,1 millionar. Zhejiang-provinsen, der Hangzhou er hovudstad, har 55,6 millionar, meir ein ti gonger Norge si befolkning. Det er ikkje forbudt å tenke store tankar, men stormannsgalskap fører sjeldan noko godt med seg.

Ny silkeveg til Kina?

Kina er ein gigant som vil få ein stadig meir dominerande rolle i verdssamfunnet. For Norge er Kina ein viktig handelspartnar, og no når Norge ikkje lenger er stein i skoen hos dei kinesiske makthavarane er dørene igjen opne. Spesielt er eksport av sjømat viktig.

HHD17_3Kinakontainerhavn_system_toppbilde — Containerhamna i Shanghai

Frakt mellom Norge og Kina går hovudsakleg med containerskip eller fly. Flyfrakt går via Oslo Lufthavn. I nord har det reist seg røyster som peiker på manglande geografikunnskapar når ein ikkje legg til rette for fiskeeksport til Kina frå nord-norske flyplassar, men i staden lar denne gå via Oslo lufthamn. Ved å følgje storsirkelen på globusen kan ein korte ned flytida. Jorda er som kjent ikkje flat.

Kina lanserte i 2013 det såkalte Ett belte, èn vei»-initiative t, jf. den historiske Silkeveien. Kina vil gjennom utbygging av denne infrastrukturen styrke sambandet vestover gjennom Asia mot Europa og Afrika både over sjø og land. Her er det framsynte folk i Norden som ønskjer å hekte seg på. Til hausten startar det transport i regi av det statlege kzakhstanske jernbanselskapet KTZ. mellom Kina og Finland, med endestasjon i grensebyane Torneå og Haparanda. Kva med ein arm til Narvik? Dette har vore ein draum i mange år. Planar om ein transportkorridor til Kina er også lansert tidlegare, m.a. med Nordland fylkeskommune som medaktør, utan at det vart vidareført.

Artikkel i Nordlys 22.06.2017

1498049400190

Norge – Kina: frå isfront til tøvær

Den nye silkeveien til Europa

Som eg har sagt tidlegare: det er utruleg kor langt ut på viddene ein kan komme med utgangspunkt i daglege trivialitetar. Denne gongen kom eg heilt til Kina!

Posta juni 25, 2017mars 15, 2018 av livsundheim 0

Ei veke i nord: frå vinter til sommar

Igjen har eg vore ei veke i nord. Det forpliktar å ha overtatt ein eigedom som ligg på 69 grader nord, om lag 170 mil frå primærboligen i Bergen. Det var tid for våronn på tomta.

Denne gongen var snøen knapt tint då eg kom, etter den kaldaste mai månad i manns minne. No hadde eg følgt nøye med på vêrmeldingstenesten Yr i fleire veker for å finne rette reisetidspunktet. Då eg skjønte at varmlufta frå søraust (russarlufta) var på veg, slo eg til.

Straffa for å vente så lenge var sjølvsagt at det ikkje var billege flybillettar å få tak i. Fire tusen kroner, takk, skulle Norwegian ha for å fly tur-retur Bergen-Bardufoss. Og det var endatil såkalla lågprisbillett. Kor urettferdig er ikkje det for ein landsdel utan reelle alternative transporttilbod?

Førsituasjon den 7. juni. Få teikn til sommar

Det lauvast i li

Sett frå lufta den 7. juni var det lite som tyda på at det var to veker til midtsommar. Men det betra seg dramatisk. I løpet av to dagar med godt over 20 grader sto skogen grøn. Og det var ikkje ein sky å sjå heile veka.

Det er ikkje uvanleg å hoppe over våren her nord. I Bergen, der eg bur til vanleg, er det stort sett same vêr og temperatur året igjennom, men som regel med ein lang og som oftast fin vår. Lauvtrea bruker gjerne vekesvis på å bli grøne. Å kome nordover på forsommaren er ei spesiell oppleving og ei påminning om kontrastane i dette langstrakte landet.

Vinterens siste sporsnø. Elgen sine visittkort kjem fram, hestehoven tittar fram, blommen krøllar seg og bekkane brusar.

Når eg er på min fødestad i Sundlia prøver eg alltid å få meg ein tur på gamle trakter opp i lia. Der er det no bygd skogsveg og dei gamle stiane eg brukte i yngre dagar er gjengrodde. Dette var stiar som gjekk til setrene den gong det var seterdrift, og elles til fiskevatn og vidare til fjells. Enkelte av stiane er merkte, men dei er lite brukt og bregner og buskas gjer dei lite framkommelege. Det positive er at skogsvegen er lett og fin å gå for aldrande damer!

Floraen i dei frodige liene i dalføra i Troms er eit kapittel for seg. Tidlege blomster her er gulveis (gulsymre), soleihov og ballblom (knappsoleie). Og så har vi «blommen» som dominerer i liene og som eigentleg er bregnearten strutseving. Dei nye skota på blommen er spiselege, ja skal vere ei delikatesse, men det har eg til gode å prøve. «Bispestav» er eit anna namn på denne bregnen, og kjem av formen på dei nye bladene.

Strutsevingen må ikkje forvekslast med ormetelg. Forskjellen er at strutsevingen har eit separat brunt blad med sporer, mens ormetelgen har sporene på sjølve dei grøne blada. Etter nøye konsultasjon i faglege kjelder har eg funne ut at det er strutseving og ikkje ormetelg vi finn oppe i lia.

Eg undrar meg over at gulveisen ser ut til å ha blitt meir vanleg enn før. Den liknar på kvitveisen, ein karakteristisk vårblomst på Vestlandet. Gulveisen var ikkje vanleg då eg vaks opp, og den er faktisk rekna som sjeldan. På Vestlandet har eg aldri observert denne arten. At gulveisen er kommuneblomst i Bærum får vi bære over med. Blåveisen hadde vel høvd betre på dei kantar?

Ballblom – eller knappsoleie som vi pleide å kalle denne flotte og velduftande blomsten – er Troms sin fylkesblomst. Korleis det skal gå med fylkesblomstane i den nye regionen som består av Troms + Finnmark gjenstår å sjå. Dette spørsmålet gjeld no forresten heile stortingsvedtaket om regioninndelinga som kom den 8. juni. Det kjem eit val i september.

Seinare på sommaren kjem høgstaudene: turt, storkenebb, rød jonsokblom (eller Maria bløde som vi brukte å kalle den), mjødurt, vendelrot med fleire. Det er elles slått fast frå forskarhald at Troms er frodigaste fylket i landet.

På tur opp lia passerer vi Kvilarsteinen, ein populær rasteplass med vidt utsyn mot fjella ikring.

Utsikt frå Kvilarsteinen. Istind, Hjerttind og Vesle-Ala.

Våronn

Hovudærendet mitt nordover denne gongen var eigentleg ikkje kos og fornøyelse. Eit mål tomt med «plen» kan by på mykje slit. Eg brukar hermeteikn fordi dette jordstykket etter nokre år med mangelfull skjøtsel knapt fortener å kallast ein plen. Rett skal vere rett: det dreier seg ikkje berre om vanskjøtsel. Etter at plenen for nokre år sidan vart gravd opp for å drenere vart det kjørt på ny jord og tilsådd. Det som kom opp viste seg å vere ca. 70% ugras.

Lass på lass med daugras måtte vekk. Grunna sein vår var det lite grønt gras, men ugraset, og då særleg den forhatte høymugla (høymol for søringar) såg ut til å ha det travelt med å kome seg opp. Det er lansert fleire kjerringråd for å bli kvitt styggedommen. Her kan nemnast eddik, kokande vatn, salt osv. Men eg bestemte meg for å ta ondet ved rota, bokstaveleg talt. Eg fann ut at spett var det best eigna reiskapet. Eg ante ikkje at ukruttet hadde slike imponerande pelerøter, dei største på storleik med ei middels gulrot.

Istinden kan ein nyte både i midnattsol og morgonsol.

Midnattsola viser seg ikkje på denne sida av dalen, men sola står opp kl. 2 og står høgt på himmelen i 5-tida. Altså er det all grunn til å starte dagen tidleg, og ein kan halde på langt ut over kvelden om kreftene strekk til.

Samferdsel i nord – og livet langs E 6

Det vart mykje botanikk den her gongen. Eg kunne ha skrive om mykje anna. Innleiingsvis uttrykte eg misnøye med samferdselstilboda her nord. For snart 100 år sidan vart det fatta vedtak om å bygge Nord-Norgebanen, men etter at banen vart ført fram til Fauske i Nordland i 1958 stoppa det opp. I det siste er det blåst nytt liv i planane. Forlenging av jernbanen nordover kjem nok ikkje i mi levetid, sjølv om det i Nasjonal transportplan vert sett av eit par millionar til utgreiing av bane fram til Tromsø. Det er næringsutvikling og då særleg sjømateksporten som no er hovudargumentet. Men persontransporten vil jo følgje med på lasset.

Ofotbanen som går til Narvik frå Sverige er ein slags Nord-Norgebane, men den stoppar altså i Narvik og derfrå er det vegtransport som gjeld. Å få gods over frå veg til bane vil vere gunstig med tanke på klima og miljø, også for lokalmiljøet. Vi som har tilhald ved E 6 i Bardu veit kva det vil seie å ha all godstransport på veg mellom nord og sør dundrande forbi til alle døgnets tider. Strekninga Narvik – Tromsø er særleg tungt belasta av godstransport med bil. Og i Indre Troms har vi militære køyretøy i tillegg til anna tungtransport.

Les meir om framtidig jernbane i Nordnorsk Debatt

Eg kunne ha skrive mykje anna også, om uttynning av busetnaden på landsbygda i nord, om nedlagte gardsbruk, gjengrodd kulturlandskap osv. osv. I Sundligrenda – som då eg vaks opp var eit levande lite lokalsamfunn med folk i husan og dyr i fjøsen – står no dei fleste nabohusa tomme. Nokre er overtatt eller utleigd til våre nye polske landsmenn, andre fungerer som feriebustader for fråflytta folk som meg. Folk i det nye bustadfeltet eit lite stykke unna er framande for meg. Bjørkeskogen kryp lenger og lenger ned mot bebyggelsen. Gran, tett planta på 60-talet, har begynt å prege bjørkeliene, med dei følgjer dette får for blåbærhaust og andre lyskrevjande planter. Mykje er endra i min barndoms dal. Då er det ei trøst at den majestetiske Istinden er den same, sjølv om breen ser ut til å minke. Dette fjellet skal eg skrive meir om ein annan gong.

Eg er no tilbake i Bergen, i regn og gråvêr og 14 grader, altså standard sommarvêr. Etter å ha tilbrakt ei veke under skyfri himmel, med spirande vekster og nyutsprunge lauv, kjennest det nesten brutalt å komme tilbake til Bergen sin overdådige grøne vegetasjon, med digre tre og prangande rododendronbusker!

Posta juni 17, 2017mars 16, 2018 av livsundheim 1

Litt av kvart i Kraków

Eg har vore ein tripp til Kraków, den historiske storbyen i regionen Lille Polen i sørlege Polen. Byen er eit populært reisemål for nordmenn og andre nasjonalitetar. Til europeisk storby å vere er det påfallande liten variasjon i hudfarge å sjå i bybiletet. Eg såg éin svart mann, elles var det kvite og asiatar. Ingen romfolk, ingen somaliar å sjå. Men no var det ikkje det nye polske regimet sin autoritære og framandfiendtlege politikk eg skulle skrive om. Eg tar også litt lett på omtalen av dei kjente turistattraksjonane. Så skal eg heller bruke litt meir plass på det ein kan oppleve om ein rører seg litt utanfor bykjerna.

Gamlebyen

Det som er lettast å la seg imponere av i Kraków er sjølvsagt gamlebyen Stare Miasto, med den gigantiske markedsplassen Rynek Glówny med kleshallen, dei gamle bygningane og kyrkjene, dei trivelege gatene, parkane, slottet på Wavel, gatelivet, hyggelege kaféar og restaurantar osv. Kraków sin gamleby har vore på UNESCO si verdsarvliste sidan 1978.

Den gamle jødiske bydelen

I gangavstand frå gamlebyen ligg den jødiske bydelen Kazimierz. Her finn ein mange artige småbutikkar og kaféar, sjekk gjerne Josefa-gata. Og på Hamza på Szeroka-plassen kan ein få god mat med inspirasjon frå Midt-Austen.

Kazimierz med den gamle synagogen i midten til høgre. Radler – blanding av øl og sitronbrus – er forfriskande. Pus held auge med forbipasserande.

Saltgruva i Wieliczka

Besøk i den berømte saltgruva i Wieliczka er nesten eit must. Vi satsa på ei organisert utflukt og vart guida kilometervis gjennom gruvegangane med stopp på utvalde stader undervegs. Alt i alt er det 300 km med gangar. Gruvedrifta skriv seg frå 700 år tilbake, men drifta er no avslutta. Gruva står på UNESCO si verdsarvliste.

Frå saltgruva med kyrkje og kunstverk av salt. Bl.a. ein versjon av Rembrandts «Nattverden».

17. mai på Schindlermuseet

Vi spaserte på den nye gang- og sykkelbrua «Bernatek» over Wisla til det nye Schindler-museet. Museet er etablert der Oskar Schindlers emaljefabrikk låg. Historien om korleis Schindler berga livet til jøder som arbeidde på fabrikken er velkjent og også filmatisert (Schindlers liste, 1994). Museet ligg i Podgòrze, der den jødiske gettoen låg. Vi tenkte at 17. mai kunne vere ein passande dag å besøke dette museet. Det er greit å bli minna om kva det er å bli frårøva fridom og sjølvstende.

Stader ein kan passere på veg til Schindlermuseet. Kyrkja er Corpus Christi i Kazimierz, dei andre bileta er frå området på sørsida av Wisla, i Podgórze..

På vegen vart vi forøvrig vitne til nordmenn si feiring av nasjonaldagen. Vi får jo gå ut frå at dei som flaggar med det norske flagget utanlands ikkje let seg provosere om det skulle dukke opp eit og anna ikkje-norsk flagg på nasjonaldagen heime!

Schindler-museet

Om Oskar Schindler

Tannturistar

Krakow har forresten ei anna veksande gruppe tilreisande: dei som vil ha fiksa eller bytta ut tanngarden. Her er tannklinikkar som yter tenester for halve prisen av heime. Taxisjåføren som kjørte oss til flyplassen kunne fortelje at dei tener godt på talrike taxiturar mellom flyplassen, gamlebyen, tannklinikk og saltgruva i Wieliczka.

Art in Art

Museet for samtidskunst, som ligg vegg i vegg med Schindler-museet, har for tida den fornøyelege utstillinga «Art in Art». Her har fleire kunstnarar laga meir eller mindre respektfulle versjonar av kjente klassiske verk. Her er nokre smakebitar:

Dei origniale verka over av Leonardo da Vinci (Dame med hermelin – maleriet er å finne i Kraków), Jan van Eyck (Arnolfinos bryllup), Piet Mondrian og Andy Warhol har fått ny vri:

Las Meninas (Velázquez) og Mordet på Marat (David) er framstilt slik:

Meir informasjon om museet og denne utstillinga er å finne på museet si heimeside.

På sykkel til Nowa Huta

Vi leigde syklar i ei sidegate til markedsplassen, og drog på sykkeltur langs elva Wisla til drabantbyen Nowa Huta. Wisla (uttalast Wiswa) renn gjennom byen, med grøntareal og gangstiar på begge sider. På nordsida er det tilrettelagt med sykkelveg. Kraków viser seg å vere ein grøn by godt tilrettelagt for syklistar. Mange nyttar sykkelvegen langs elva som transportåre, frå og til arbeid.

Sykkelveg langs Wisla, med ny og gang- og sykkelbru til andre sida. Fint utsmykka med atletar i mange idrettsgreiner.

Nowa Huta ligg ei dryg mil aust frå sentrum. Ein kan følgje elva det meste av vegen, men det er merka sykkelfelt vidare heilt fram. På vår veg kunne vi konstatere at det i Kraków som i dei fleste andre byar er grodd opp kjøpesenter og ny tett blokkutbygging utanfor bykjerna.

Nowa Huta («Nye stålverket») vart grunnlagt som by i 1949 og vart i 1951 ein del av byen Kraków. Landets største stålverk «Vladimir Lenin» vart opna i 1954. Det låg ideologiske motiv bak etableringa av byen. Eit stort tal industriarbeidsplassar skulle styrke den kommunistiske samfunnsorden, og den nye byen skulle verte ei motvekt mot den borgarlege og katolske byen Kraków. Bydelen vaks kraftig på 60-talet, men vart ramma av økonomisk krise på 80-talet og veksten stoppa opp. I dag har bydelen om lag 200 000 innbyggjarar. På 80-talet med Solidaritetsrørsla vart Nowa Huta eit senter for opprør og til dels valdelege demonstrasjonar.

Nowa_Huta_jako_idealne_socjalistyczne_miasto — Bystrukturen i Nowa Huta (foto frå Wikipedia)

Nowa Huta vart utforma med eit monumentalt bysentrum i streng klassisk sosialrealistisk stil, etter mønster frå renessanse- og barokkarkitektur. Sentrum er eit framifrå eksempel på denne stilen, som var dominerande fram til 1956. Etter den politiske liberaliseringa vart det lempa på dette, og det vart oppført bygg i meir modernistisk retning, bl.a. med inspirasjon frå svenske arkitektar. Den sentrale plassen, som tidlegare hadde ein statue av Lenin, er no omdøypt til Ronald Reagans plass. Statuen er visstnok hamna i Sverige.

I den klassisk prega delen av Nowa Huta. Ronald Reagans plass oppe til høgre.

Eksempel på bygningskompleks i Nowa Huta

Vi inntok lunsj på restaurant Stylowa, som hadde ei høg stjerne i tidlegare tider. Her har ein halde på stilen frå 70-åra. Også menyen er tradisjonell – og rimeleg. To rettars lunsj – suppe og kjøtkaker, med Kompot attåt (som viste seg å ikkje vere dessert, men ei nokså tam raud saft) til 14,90 ZL, det vil seie ca 35 kr. Det var lite turistar å sjå i strøket. Om ein vil kjenne litt på stemninga frå tida før jernteppet si oppløysing, er Nowa Huta staden å besøke.

Restauranten Stylowa – og tidtrøyte i parken.

Ein kan meine mykje om måten det er planlagt på i Nowa Huta. Ein ting er sikkert: grøntstrukturen er rett så imponerande, velstelt og godt tilrettelagt. Dei såg ut til å ha det triveleg, dei eldre herrane som sat og spelte kort i parken. Ved sida var det plassert eit bokskap der ein kunne legge inn bøker som folk kunne forsyne seg av.

På denne og denne sida kan ein lese meir om Nowa Huta.

Planlegging og fortetting

Med Nowa Huta i minne går tankane til fortettingsdiskusjonen her heime. Samordna areal- og transportplanlegging er det rådande paradigmet innan samfunnsplanlegging, med satsing på regionale senter og fortetting rundt kollektivknutepunkt. Fornuftig alt saman. Men det må fortettast med vett. Utbyggjarar ønskjer høg tomteutnytting, og overordna arealplanar prioriterer fortetting nær bybanen og kollektivtilbod. Dei grøne områda er under press, og i strandkanten veks det opp blokker utan påfallande mykje areal til leik og rekreasjon. Eg har i eit tidlegare innlegg beklaga meg over utviklinga i Sandviken.

I Bergens Tidende 20. mai var det eit oppslag om bebuarar på Slettebakken som kjente seg som jaga vilt. Asbjørn Kristoffersen hadde i same nummer ein kommentar der han stiller spørsmål ved miljøkvaliteten i fortettingsområda. Han uttrykte også skepsis over blokkifiseringa som også hadde spreidd seg til strilelandet. Og har ein tatt for hardt i når det gjeld forventa folkevekst og bustadbehov?

Slettebakken og Landås vart bygd ut på 50-talet. Når ein besøker desse bydelane kan ein tydeleg merke at dette er planlagte bydelar, med grøntstruktur og infrastruktur tilpassa og dimensjonert etter bebyggelse og folketal. Det er beklageleg når fortetting bryt opp etablerte og velfungerande strukturar. Tett utbygging krev tilsvarande god tilgang til nære grøne område med gode lysforhold, om ikkje livskvaliteten skal forringast for store og små.

Nowa Huta er neppe noko ideal for notidas planlegging. I 2017 er det andre utfordringar å ta fatt på enn på 50- og 60 talet. Men det er då faktisk element frå den tidas planlegging som ikkje fortener å hamne på historia sin skraphaug?

Posta mai 29, 2017mars 16, 2018 av livsundheim 0

Ha det på badet

Den tidlegare omtalte renoveringa av badet er no til ende. I halvannan månad har snekkar, murar, elektrikar og rørleggjar vore i aktivitet. Vi har hatt unntakstilstand i heimen, og har opphaldt oss mykje i kjellaretasjen. Det kjennest bra å komme seg opp i lyset igjen. Det er jo vår.

Dei grunnleggjande endringane kom raskt på plass, bortsett frå eit par dagars utsetting på grunn av golvfliser som var forseinka frå leverandør. Elles har det vore imponerande koordinering og god framdrift frå alle. Dei ulike handverkarane har sprunge opp og ned trappene i høgt tempo. Dei skulle knapt trenge noko ekstra trening til Stolzen til hausten, om dei no skulle ha ha interesse av det. Og arbeidet er prikkfritt utført.

Det rota seg likevel litt til no i førkonfirmasjonstida. Konfirmasjon er – forutan å vere markør for mykje anna som skal visast fram – også milepel for fornyingar i heimen. Nye kjøkken og bad er vanlege prosjekt. Dermed kom vi i konkurranse med stressa familiar som måtte kome i mål før den store dagen. Og dette auka stressnivået hos handverkarane, som likevel sto han av på tilfredsstillande vis, sjølv om progresjonen i sluttfasen ikkje gjekk heilt etter planen.

For djevelen sitt som kjent i detaljane. Vi har – i tråd med dagens standard – toalett med innebygd sisterne, flislagt på utsida og med kantlister. Akkurat der stoppa det litt opp, og først i går fekk muraren på plass dei to små hjørnestykkene som mangla på kantlistene. Desse bagatellene viste seg å vere meir komplisert å få fiksa enn ein skulle tru. Det viste seg også at det måtte til ein del prøving og feiling før elektrikaren fekk skaffa riktig vifte. Rett etter at muraren gjekk ut døra, var snekkaren innom igjen for å fikse på ein del småting som verken vi eller han var heilt nøgd med. Varmekablane i golvet kan vi ikkje sette på før om to veker. Så alt tar den tida det tar, og litt til. Det er no elles god mentalhygiene å få testa tolmodet sitt.

Så no har vi sagt takk og ha det til alle dei flinke fagfolka. Alt er klart! Og då kan eg vel nesten ikkje nekte lesarane eit lite innsyn i korleis det er blitt:

Inspirasjon frå Sveits

Ikkje alle vil synes at det er riktig med mørke vegger og kvitt golv – dei fleste vil gjerne ha det motsett. Smaken på det dunkle fekk eg allereie då eg på ein studietur til Sveits i 2005 fekk høve til å besøke kurbadet Therme Vals, som er utforma av den kjente sveitsiske arkitekten Peter Zumthor. Det var ei spesiell og ytterst behageleg oppleving å bade i desse omgjevnadene. Anlegget ligg i kommunen Vals i kantonen Graubünden. Det var ferdigstilt i 1996 og vart freda to år seinare.

Meir om Therme Vals

Romersk badekultur

Opp gjennom historia er det fleire som har hatt det fint på badet. Dei gamle romarane for eksempel. Nymotens offentlege og private bad kan knapt måle seg med keiser Caracallas termer i Roma. Eg har sjølv vore og sett ruinane, som er ein kjent attraksjon. Badet var bygd på den tida då Caracalla (188–217) var keiser. Anlegget ble påbegynt i 211 og stod ferdig i 217, det året Caracalla vart drepen.

Dette var et offentleg bad, for vanlege romarar, kvinner og menn. Det var tre hovudbad: frigidarium (kaldt), caldarium (varmt) og tepidarium (lunkent). Området inneholdt også parkar, museum og bibliotek. Eit anlegg for det utvida kulturbegrepet, med andre ord.

Meir om romerske bad

Meir om Caracallas termer

Caracallas termer slik anlegget kan ha sett ut, samt mosaikk og fliser

I antikkens Roma var det slavar som sto for byggearbeid. Badeanlegga er nok resultat av slavearbeid. På apostelen Paulus’ tid var kanskje halvparten av befolkninga i Roma slavar. Det var vanleg at krigsfangar vart brukt som slaver, så Romas umettelege behov for fleire slavar må ha vore ein sterk motivasjon til å fortsette å krige.

Sats på fagfolk

I dag er slaveriet avskaffa. Det er ikkje dermed sagt at alt tåler dagens lys i byggebransjen anno 2017. EØS-avtalen har opna for arbeidsinnvandring og mange har fått badet sitt pussa opp av handverkarar frå Aust-Europa. Dei fleste av desse er dyktige fagfolk. Men det finst også useriøse aktørar som utnyttar og underbetaler arbeidsfolk, og svart arbeid er ikkje uvanleg. Ikkje sjeldan høyrer vi skrekkhistoriar om folk som har kasta bort pengar på elendig utført arbeid. Spesielt kritisk er dette i våtrom. Det er då som regel ufaglærte som har vore inne i biletet.

Ein bør tenke seg om før ein slår til på billegaste tilbodet. Det er ikkje fritt for at det er ein del cowboyar i bransjen. Det svarar seg å bruke eit velrenommert firma, der ein på førehand kan drøfte løysingar med erfarne fagfolk, og som tar ansvar for å koordinere dei ulike prosessane slik at alt glir mest mogleg saumlaust. Eit ekstra pluss er det om dei tar inn lærlingar og på den måten tar samfunnsansvar.

Gode fagfolk kan ikkje overvurderast. Mange av oss er glade amatørar som set i gang med svære oppussingsprosjekt i eigen regi. Ikkje alltid med hell. Joda, det er bra å gjere ting sjølv. Men ein bør kjenne si begrensing, og til mange oppgåver bør ein absolutt bruke dei som kan faget sitt.

Plan- og bygningsloven set krav til at det blir nytta fagkyndig personell for oppføring, reparasjon og vedlikehald av tekniske installasjonar. Krav og reglar finn ein i Byggteknisk forskrift (TEK10) §13-20.

Kompetansesjekk

Fagrådet for våtrom

Murmestere

Kompetanse i fagutdanning

Ja, vi treng solide og kompetente fagfolk som har skikkelege lønns- og arbeidsforhold. Og då må det sytast for at det blir utdanna nok fagfolk også i byggebransjen. I den seinare tid har det vore nedgang i søknader til yrkesfaga i den vidaregåande skulen, og det er også mangel på lærlingplassar.

Vi lever i omskiftelege tider, med krav til omstilling særleg innan dei oljerelaterte næringane. Også byggebransjen er påverka av konjunkturane. Men det vil likevel alltid vere bruk for kompetente tømrarar, rørleggjarar, murarar og elektrikarar.

I regi av Hordaland fylkeskommune er det for tida på høyring ein Regional plan for kompetanse og arbeidskraft. Planen har fokus på kompetanseutvikling og kunnskapsproduksjon som svar på dei samfunnsmessige endringane. Det er vist til dei store endringsdrivarane som globalisering, eldrebølgja, det grøne skiftet og automatisering og robotisering. Overordna mål er «Betre balanse mellom tilbod og etterspurnad etter kompetanse og arbeidskraft i Hordaland gjennom eit forpliktande samarbeid mellom næringslivet, offentleg sektor og utdanningsaktørane». Det er eit gjennomgåande krav at det er arbeidslivet sine behov som skal leggjast til grunn.

Fag- og yrkesopplæringa har ikkje fått nokon dominerande plass i høyringsforslaget, men i kapittelet om dimensjonering av fag- og yrkesopplæring vert sett opp følgjande delmål:

Alle kvalifiserte søkjarar skal få tilbod om læreplass ved at partane i arbeidslivet og fylkeskommunen forpliktar seg til å gjere fag- og yrkesopplæringa meir føreseieleg.
Betre samarbeid mellom dei vidaregåande skulane og arbeidslivet lokalt slik at talet på elevplassar samsvarer med talet på læreplassar.
Auka opplæringskapasitet i arbeidslivet ved å få fleire bedrifter til å bli lærebedrifter

Det er berre å krysse fingrane for at fagutdanninga får den plass og status den fortener.

Eg ser at eg har femna vidt denne gongen. Med utgangspunkt i ein meir eller mindre triviell kvardag er det utruleg kor langt ut på viddene ein kan hamne. Eg likar å sjå både til sides, bakover og framover når eg skriv, og framtidige innlegg blir nok også prega av det. Dei som ventar seg ein interiørblogg får heller søke andre kjelder!

Posta mai 13, 2017juni 23, 2017 av livsundheim 0

Kremtoppar og gummistøvlar

I håp om skikkeleg seinvintervêr, og for å ta ein pause frå alle ulydar som høyrer med når renoveringsarbeid pågår i heimen, har eg vore nokre førpåskedagar i nord. I sekundærboligen, som det så fint heiter i skattemeldinga. April er lunefull og finvêret kom først etter nokre dagar med regn og holke. Etter vêromslaget kom kremtoppane til sin rett, med nydelege heildekkande dyner av nysnø. Alle som har reist med fly over den nordlege landsdelen på ein klår vinterdag veit kva eg snakkar om.

Eg fekk ikkje tatt bilete frå lufta denne gongen, vinduet på Widerøe-flyet Tromsø-Bergen var for uklårt. Biletet over er derfor frå ein tidlegare tur. Det var synd eg ikkje fekk knipsa det utrulege synet på returen skjærtorsdag, med kremtoppar frå fjella i Troms og vidare sørover over Vesterålen, Lofoten og Steigen, før skyane overtok sør på Helgeland.

Men sjølvsagt vart det turar også mellom kremtoppane. Skiterrenget som eg er oppvaksen med, og som er min referanse for alt anna skiterreng, er fjellområdet som ligg mellom kommunane Bardu, Målselv, Sørreisa og Salangen. Her tronar Hjerttind med Hjerttindtuva ved si side, her ligg Kampen og Kampaksla, og frå Sundlifjellet, som ligg i skiløypa midtvegs mellom Setermoen og Bardufoss er det eit utruleg panorama. Heilt til Senja og fjella i Balsfjord og Lyngen kan ein sjå på klåre dagar. Litt nærare i synsranda ligg Vassbruna, Blåtind, Mauken og sjølvsagt sjølvaste sjefskremtoppane: Istindan. Istind skal eg komme tilbake til ein annan gong.

Utsyn mot Vakkerlødfjell, Hjerttind og Hjerttindtuva frå Sundlifjellet

Den 1. april i år gjekk Reistadløpet av stabelen. Det går frå Setermoen til Bardufoss og kryssar dette området. Dette er eit skirenn som har vore arrangert årleg sidan 1958, men i år var første året med status som eit renn i Visma Ski Classics, der bl.a. Birkebeinerrennet og Vasaloppet inngår. Reistadløpet vart overført på NRK TV i si heilhet og både landskap og arrangement fekk mykje skryt. Men skuffande nok ingen omtale i Sportsrevyen. Fotballen trumfar det meste.

Gummistøvlar

Kva har så gummistøvlar med kremtoppane å gjere? Ikkje anna enn mi personlege tilhøyrigheit til eit geografisk område som både byr på snø og vatn. Det har seg slik at min såkalla sekundærbolig ligg på eit jorde som tidlegare var myrgrunn, og på hustomta ligg ei vasskjelde. Vatnet sig kontinuerleg inn eine hjørnet i kjellaren og fører med seg rusthaldig slam, som tettar til avløpet og forårsakar oversvømming på kjellargolvet. Dreneringstiltak har vist seg fånyttes. Altså er tette gummistøvlar eit must. Då eg skulle lense denne gongen vart eg søkkvåt på beina fordi eg trudde dei billege støvlane eg kjøpte for eit par år sidan ville halde vatnet ute. Nei, her måtte det skaffast nye støvlar.

Av garde til Andselv for å kjøpe støvlar, men først ein tur innom Coop der auga fell på den siste boka Henning Mankell skreiv før sin død i 2015. Boka, som har tittelen «Svenske gummistøvler» vil eg påstå er ein av forfattaren sine beste og mest velskrivne. Det viser seg at hovudpersonen i boka strevar med å få skaffa seg nye gummistøvlar av merket Tretorn. På G-sport på Andselv fekk eg kjøpt eit par skikkeleg solide svenske støvlar – av merket Tretorn. Dessutan vart påskelektyren sikra. Støvlane mine er staselege, med oransje snøring. Sidan eg ikkje er sponsa av produsentane, legg eg ikkje ut bilete.

Men vent litt. Har eg ikkje hatt svenskestøvlar før? Eg minnest støvlane eg hata då eg var sånn ca 4-5 år. Vi kalla dei rett og slett «svenskestøvlane». Dei var håplause å få av og på. Det er desse eg har på meg på biletet under, der eg til tross for dei umulege støvlane ser ut til å vere i brukbart humør.

Sidan eg no er litt tilbake til barndommens rike, kan eg jo også ta med ei bilete frå ein av dei første skiturane mine, på jordet der det nokre år seinare kom opp eit hus – med innebygd vasskjelde….

Så kan eg sjølvsagt kritiserast for ikkje å kjøpe norskproduserte støvlar. Kva er i vegen med Viking? Sikkert ingenting, men Vikingstøvlar var altså ikkje å få tak i der og då. Og vi har vel stort sett få motforestillingar mot utanlandsprodusert fottøy.

Og Sverige er nær nabo. Nokre mil bakom haugane på biletet over ligg svenskegrensa. Ja, for Sverige er naboland også her nord, ikkje berre på Austlandet slik ein kan få inntrykk av når ein f.eks. høyrer nyheitsreportasjane om nordmenn sin trafikk til Strömstad i påsken. Og i same slengen kan ein jo lure på kor dette «påskefjellet» er – det ligg visst sør for Dovre ein stad? Ikkje veit eg, men sikkert er det at finaste påskefjellet er her nord.

Posta april 19, 2017mars 15, 2018 av livsundheim 2

Tid for hjem 2: tidsreise i toppetasjen

Større prosjekt i heimen skaper kjedereaksjonar. I går morges kom det ein lystig og morgonfrisk gjeng: røyrleggjar, elektrikar, tømrar, murar. Særleg tømraren – med si muntre plystring – minna meg om mine heltar frå TV-programmet «Tid for hjem». Alle desse skal i gang med å legge grunnlaget for at vi om nokre veker skal få eit tidsriktig bad etter 2017-standard.

Men for at alle desse skal kunne sette i gang med sitt måtte huseigarane gjere grundige førebuingar. Og då snakkar vi ikkje berre om veker med planlegging og funderingar om form og farge, innhenting av prisar og avtale med firma. Eg er no oppdatert på baderomstrendar og kva som finst på markedet. Kan nesten starte som konsulent på feltet.

Tilgang til røyrsystemet i huset ligg i loftsbod og kjellarbod. Desse bodene har lenge vore ein skamplett i heimen. Altså måtte dei ryddast for å skaffe passasje. Og det er no gjort. Det har tatt dagar med hardt arbeid. Noko har vore reint kroppsarbeid, noko har vore transportarbeid, noko har vore innkjøp. I loftsboden har nye transparente lagringskassar på hjul erstatta pappkartongane. Boss er frakta i fleire omgangar til miljøstasjon. No er det fri passasje og (nesten) orden i sakene.

Men ryddeprosjekt fører også med seg ulike tankeprosessar. Dei har mykje til felles med arkeologiske utgravingar og registrering av artefakter. Her er mykje å ta stilling til: kva kan kasserast, kva skal takast vare på, kva kriterier skal ein nytte for bevaring? Kan noko gjenbrukast? Ikkje alt er rein tankeverksemd heller. Vi snakkar jo her om heilt personlege ting, som har minner og dermed kjensler knytta til seg. Rydding er å ta farvel med fortida. Altså er det duka for sentimentale stunder.

Når det gjeld orden, og mitt forhold til ting generelt, er eg ein splitta person. Eg likar å ha det ryddig, men mislikar å rydde. Eg ønskjer å ta vare på det som kan fortelje om fortida, samtidig som at eg har skremmande lett for å legge ting bak meg. Eg liker fine og gode ting, men vil ikkje ha for mange av dei. Det er ikkje lett.

Farvel til heimesaumen

Det meste av minnestoffet var å finne i loftsboden. Gjensyn med nedpakka baby- og barneklede framkallar kjensler. Gamle pysjar manar fram bilete av femåringen som var raus med godnattklemmane. Ei tid som aldri kjem tilbake. Ungar har det med å skape seg om til heilt andre vesen, på godt og vondt. Gjennomgangen av kleda endte med at det meste gjekk i bosset, det var ikkje i ei forfatning som gjorde det eigna til gjenbruk. Men eg gjorde visse unntak, slik at det no er lagra eit representativt utval. Frå før vart brukte klede også gitt til Fretex og til «Slumsøstrene», der ein før jul tidlegare kunne legge ein sekk med klede under julegrana på Torgallmenningen. Desse vart så delt ut til trengande. Det er det no slutt på. Det er blitt for mange som forsyner seg direkte.

Heimesydde overallar og heimestrikka gensarar er ei påminning om ei tid der heimesaum var standard. Symaskina – ein avansert Husqvarnamodell – fekk eg i gave frå foreldra mine tidleg på 70-talet. Den avløyste den svarte gamle handsveiva Singermaskina, og var i flittig bruk heilt fram til 80-talet. Vekeblada frå den tida strutta av oppskrifter og mønsterark. Etter kvart overtok ferdigsydde og billege klede frå lavkostland, noko som tok knekken både på heimesaum og heimlege tekstilbedrifter.

Eg har tatt vare på ein del vellukka heimesydde eksemplar. Blant anna nokre usedvanleg forseggjorte snekkarbukser. Har eg verkeleg hatt tolmod, flid og handlag til dette? Men nød lærer nøgen kvinde at spinde, som det heiter. Eg sydde også min eigen garderobe stort sett. Alle gjekk forresten i heimesydde fløyelsbukser med sleng på 70-talet.

Av det som no gjekk i Fretex-konteinaren var også eit par så å seie ubrukte bieksoar. Desse «samestøvlettane» i lysebrunt skinn var ein del av uniforma på 70-talet, saman med Fanajakke, fjellanorakk og ofte med Palestinaskjerf i tillegg. Dessverre viste dette fottøyet seg å være totalt ueigna i Bergensvintrane.

Kunstløpskeisene frå ein barfrostvinter på 80-talet, brukt kun éin gong, på Langevatnet i Åsane, har eg enno ikkje lokalisert. Dei ligg truleg ein stad under vesker og koffertar som enno ikkje er komne på geledd i boden.

Gjenbruk og gløymsle

Loftsboden kunne også by på restegarn i overraskande mengder, etter mange års aktivitet med strikkepinnane. Ikkje så mykje frå dei siste 10-15 åra riktignok. Eg trudde eg hadde kontroll på alt av restegarn, men her dukka det opp meir. Har eg verkeleg gjennomført så mange strikkeprosjekt? Eller – nei, alle er faktisk ikkje gjennomførte. Også tidlegare har eg oppdaga halvgjorte strikketøy som eg i ettertid anten har fullført eller transformert til pute. Men no dukka det forsyne meg opp eit strikketøy der heile bolen var ferdig – til og med i eit temmeleg avansert strikkemønster. Så har eg tydelegvis gått trøytt og lagt det til side utan å begynne på ermene. Dette skulle bli ein kvit Aran-genser (sjå biletet under). Korleis er det mogleg å gløyme/fortrenge slikt? Hjernen er og blir eit mysterium. Eg kjem nok ikkje til å fullføre dette. Blir det ny pute tru?

Den kvite ventar på å bli til noko. Den raude skulle bli jakke, men er blitt sofapute

Eg har lenge hatt planar om å strikke ein restegarnsgenser til meg sjølv. Ein del av restegarnet besto av mohairgarn frå 80-90 talet, då fargerike og breiskuldra mohairgenserar var på moten. Denne planen har eg no faktisk nettopp realisert. Eg har vore i ei strikkeboble i eit par månader no, med tre genserar som resultat – to av desse med garn frå min nye favoritt Hillesvåg ullvarefabrikk, den tredje altså av restegarn.

I tidlegare generasjonar, ja, også då eg vaks opp, vart avlagte klede tatt vare på. Dei skulle klippast opp i remser (mattefiller) og vevast til filleryer. Eg likar å tenke på at eg ved å bruke restegarn bevarar denne tradisjonen.

Det er muleg at eg no, når eg ikkje lenger har jobben å gå til, har latt kompenserande aktivitet ta litt overhand. I så fall er eg sikkert arveleg belasta. Mor mi hadde, sjølv i langt framskriden alder, ein virketrang som førte til at ho aldri hadde samvit til å sitte i ro. Kanskje dette har noko å gjere med sosiologen Max Weber si tese om den protestantiske etikk og kapitalismens ånd. Ei av mine stammødre utvandra frå Oppdal til Målselv, i følgje med Hans Nielsen Hauge, som forutan å vere lekpredikant var industrigründer og forkjempar for flid og praktisk arbeid. Eg har høyrt at han strikka mens han var ute på sine vandringar.

Glimt frå studentlivet

Boden inneheld også kartongar med diverse uspesifisert innhald frå studietida ved samfunnsvitenskapeleg fakultet ved Universitetet i Bergen på 70-talet. Her fann eg mellom anna nokre eksemplar av studentavisen StudVest frå 1975-76, stensilar med pensumlitteratur, notatar og eksamensoppgåver.

Studentavisa er prega av ei tid med brennande politisk engasjement på mange felt, og med steile frontar. Eit raskt blikk på eit tilfeldig utval av pensum tyder på at mange tema er høgst relevant i dagens samfunnsplanlegging – stikkord regionalisering, distriktsutbygging, gettofisering og aldring. Og eg ser tydeleg at eg – utan heilt å vite det den gongen, utdanna meg til ein jobb på regionalavdelinga i fylkeskommunen. Elles er nok revolusjonens røyst stilna i dagens studentaviser.

Ryddinga er ikkje heilt avslutta enno. Det kan altså dukke opp meir som stimulerer til aktivitet i toppetasjen.

Posta mars 28, 2017juni 23, 2017 av livsundheim 0