Haust og tida som går

Då var hausten her og vi er tilbake i Bergen. Det vart eit lengre opphald i den andre heimen i nord enn planlagt. Mi kjære, alltid blide og positive tante Solveig gjekk bort 18. august og då måtte sjølvsagt heimreisa utsetjast ei veke slik at vi kunne følgje ho til grava i Målselv kyrkje. For sjølv om ho hadde vore bufast i Tromsø by det meste av livet, var det i heimbygda Målselv både ho og ektemannen kjende seg heime og der begge no er gravlagt. Gravferda fann stad ein vakker og solfylt dag, heilt i tante si ånd. Og for meg vart det gjensyn med slektningar som eg ikkje hadde sett på årtier, no er det på dette viset ein treff dei. Eg møtte også ei frå den tida vi begge gjekk på Tromsø gymnas og som no var inngifta i familien.

Tante Solveig var den siste av mine biologiske tanter, både på mors- og farssida. Alle onklane er også gått bort. Det betyr at eg no er den eldste av etterkomarane til mine besteforeldre Otilie og Gabriel Pedersen Solli. For døden har også gjort innhogg i søskenbarnflokken. Tante var mi mor si syster, i barneflokken på fem var dei fire systre som alle passerte nitti med god margin. Tre av dei var berre tre år unna dei hundre. Slektar eg på morssida kan eg sjå fram til eit par tiår til, riktignok med fare for noko demens på slutten. Inntil vidare får ein vel ta seg i vare som best ein kan. Men erkjenninga av at tida går og at dagen nærmar seg då ein ikkje lenger er blant dei levande, trenger seg på.

*Tre av tantene på muntert møte i Oslo i 2005. Frå venstre Torunn, mor mi Pauline (eldst) og Solveig (yngst).*

Det vart altså ei ekstra veke, vêret var kaldt og surt og lite freistande for friluftsliv. Tromsøturen var unnagjort, der var det første barnebarnet, ein månad gammal, det sjølvsagte midtpunktet i min bror sin familie. Der fekk eg også treffe alle mine tanteungar, som no er godt vaksne blitt. Og sidan min bror hadde fullt hus fekk vi losji hos mi veninne frå gamle dagar, alltid triveleg hos dei. Så kva skulle vi finne på, no når også sjåen var ferdig reparert? Det vart ny tur til fargehandelen på Andselv, der vi no er å rekne som faste kundar. Den lenge påtenkte oppussinga av eit soverom vart realisert, og vi var såre nøgd med resultatet – og oss sjølv. Og så vart det nokre fine dagar på slutten, med tur til Sørhusfjellet som ligg ved grensa mellom kommunane Sørreisa, Målselv og Bardu. Fjellet er lett tilgjengeleg og har vid utsikt både mot sivilisasjon og villmark.

*Sørhusfjellet, med utsyn til flystripa på Bardufoss, fjellandsbyen, Blåtind og Mauken*

Studenten som vi hadde avtale om å møte i Bodø hadde fått andre dose av covid-vaksine (Moderna) dagen i forvegen og det hadde slått han såpass mykje ut at det berre vart ein kort visitt til hybelen på Mørkved. Vi kunne konstatere at han hadde fabelaktig utsikt til Børvasstindan og at det elles sto bra til. Siden vi hadde tatt avstikkaren frå E6 til Bodø valgte vi å reise vidare via Saltstraumen og Misvær. Det er ofte omvegane som er best. Så vart det overnatting i Mosjøen og Trondheim og så Sognefjellet og Tindevegen ned til Årdal, i strålande vêr. 16 varmegrader på Sognefjellet!

*Bodø veks i høgda, det rivast og byggjast*

Etter tre dagar på vegen nådde vi fram til vår bopel i Bergen. Eg er av dei som har ein fot på landsbygda og ein i storbyen. No kjentes det godt å stø seg på byfoten. Ikkje visste eg kor mykje eg hadde sakna byen før eg igjen kunne rusle rundt i gatene å sjå på hus og folkeliv. Altså, Bergen er ein fabelaktig by, og no var det også godt og tørt vêr!

Ja, Bergen har hatt den tørraste sommaren på aldri så lang tid. Eg frykta for plantane etter vårt lange fråver, sjølv om studenten nok hadde gjort ein innsats for å berge dei. Mirakuløst nok hadde dei aller fleste plantane både ute og inne klart seg. Rosene står fint og blomstrar for andre gong. I morgon, 13. september er det stortingsval. Eg har unngått køane for å førehandsstemme og har tenkt å møte opp i vårt vallokale på Hellen skole på sjølve dagen. Då er det berre å ønske godt val og velje riktig farge!

Posta september 12, 2021 av livsundheim 0

På seinsommaren 2021

No har bloggen vore i dvale sidan i våres. Når sommaren snart går mot slutten er det sanneleg på tide å vekke han til live att. Eg gjorde eit forsøk midtsommars, men vart stoppa av at verktøyet ikkje fungerte slik det skal. Som om ikkje det var nok, ville heller ikkje tastaturet på IPaden samarbeide. Etter mykje att og fram viste det seg at trøbbelet på Mac’en kom av at eg ikkje hadde oppdatert operativsystemet på ei god stund. Det krevst alltid litt mot å sette i gang med omfattande oppdateringar, kva om alt krasjar? Det gjekk bra, og eg fekk også nytt tastatur på IPaden kostnadsfritt. Men det er eit tankekors at det i denne digitale tidsalder då det forventast at alle skal vere på nett, er mange som av ulike årsaker ikkje maktar å følgje med i svingane og som til slutt blir sittande med forelda utstyr og ubrukbare system. Og har du for gamal datamaskin stoppar også moglegheitene for oppdateringar. Eg vonar det etter kvart blir større merksemd på den digitale utanforskapen som er ein realitet for mange grupper i dagens samfunn.

Men nok om det. No er eg på mitt andre besøk nordpå denne sommaren. Det første i juni for å utføre våronn på eigedomen og nyte forsommarens gleder. Så eit lengre mellomspel heime i Bergen og omland før vi i slutten av juli kunne køyre av garde på sommarens siste etappe i nord. Og her er eg i skrivande stund, mens eg ventar på at godvêret skal kome att og blåbæra haustast. Årets molter er i hus (det vart litt meir enn vist på biletet under).

Forsommar i villmarkskommunen Bardu

No vil det føre for langt å kome med utfyllande oppsummering av sommaren 2021, det får bli nokre smakebitar. Eg har i løpet av tida som er gått sidan sist hatt ein del tankar om tema eg ville ta opp. Då eg var her i juni og skulle gå den vanlege turen opp lia, fekk eg sjå på nært hald kva spor moderne maskinell skogsdrift let etter seg i naturen. No er det lovfesta at det skal ryddast og istandsetjast etter avslutta drift, men eg er usikker på om såra er grodde i mi levetid. Eg er sjølvsagt ikkje motstandar av å utnytte skogsressursane og å opne opp i tilgrodd landskap. Men kan det ikkje gjerast på eit meir skånsomt vis?

Det vart eit slit opp lia, men vi kom oss omsider til rasteplassen på Kvilarstenen og kunne nyte synet av ein enno snødekt Hjerttind og nyutsprungen lauvskog.

Bardu kommune profilerer seg som villmarkskommune. Her er både nasjonalpark (Rohkunborri) og rovdyrsenter som er samlokalisert med Polar park, verdas nordlegaste dyrepark. Her er store utmarksareal og utmerka tilhøve for friluftsliv, jakt og fiske. No har det seg slik at her også er sauebønder, nokre av dei har sauebeite farleg nær inntil forvaltningsområdet for bjørn. Bjørn og sau er ein uheldig kombinasjon. Svoltne bjørnar som kjem ut av hiet på vårparten ser seg gjerne om etter lett tilgjengelege kaloriar. Om dei kjem over ein saueflokk er det lett å la seg friste, og då helst av dei mest fetthaldige delane utan ull, slik som til dømes jur.

Det er ikkje greit for bonden å finne dyra sine sundrivne. I den oppheita diskusjonen som gjekk føre seg i Indre Troms i sommar var det fleire som meinte bjørnen er ein lystmorder, som gjer slikt for moro skuld. Vekk med heile bjørnestammen, meinte somme. I alle fall må han sjå til å halde seg unna beiteprioritert område. Ikkje så lett for bamsen å forstå kor grensa går og at det er fy å ikkje ete opp maten. Historisk sett kom bjørnen før sauen. Kanskje bør det etablerast ei buffersone mellom dei? Rovdyrpolitikken er noko som set sinna i kok her i traktene, og ordføraren i Bardu frå SP er, ikkje overraskande, sterkt engasjert på bøndene si side. Eg, som drista meg til å kommentere eit FB-innlegg i lokalavisa om at villmarkskommunen jublar over felte bjørnar og at bjørn er bjørn og ikkje lystmordar, fekk mellom anna spørsmål om eg i det heile tatt hadde vore i Bardu? Noko eg nokså enkelt kunne bekrefte. Men her er såvisst ingen enkle løysingar.

Sommaren i vest

Det har vore ein fin sommar på Vestlandet. Det har blitt både fotturar og padleturar i byen og omlandet. For eit privilegium det er å ha tilgang på nære naturområde å ferdast i! I mai er Bergen på sitt finaste. Det er ei god stund sidan 17. mai, men eg spanderer eit bilete frå ein spasertur i Fjellveien denne dagen.

*I Fjellveien 17. mai*. *Årets rododendronblomstring overgjekk seg sjølv.*

*Padletur i bynær skjærgård. Danskebåten passerer på vei sørover*.

*Utsikt over Bergen frå turvegen Tippetue*.

Så fann vi ut at vi skulle ta ein tur til Tysnes og unne oss eit opphald på Haaheim gård . Her er idyllisk hage, romantiske omgjevnader og topp restaurant. Det vart også padletur i Godøysund med Solstråleøya og bading i Kjevikjo.

Sommaren 2021 er for oss siste sommaren med hage og terrasse med utsikt mot byfjorden. Det er sjølvsagt litt vemodig, men på sikt er det nok betre for oss litt aldrande personar å flytte til leiligheit utan trapper, vedlikehald og hageflekkar der ugraset trivst så altfor godt og er ei plage for vonde ryggar.

*Siste juli månad med kos på terrassen på Lønborg*

Seinsommaren i nord

I slutten av juli gjekk turen igjen mot nord, i bil denne gongen. Først over Fillefjell og Valdresflya, seinare langs den velkjende og tidvis trøyttande E6. Av tidsomsyn vart det ikkje den meir spektakulære kystvegen denne gongen heller. Men det er mange fine stader også i innlandet.

Vi venta besøk av bobilturistar som ville sjå innom vår bustad i Bardu. Dei – Bjørn si søster Wenche og sambuar Kai – fekk i alle fall med seg ein tur på vårt lokale Sundlifjell, dette var før moltesesongen.

*Ved Stenvatnet på Sundlifjellet saman med Wenche og Kai*

Vêret har vore vekslande, men med ikkje så reint få godvêrsdagar, som vi utnytta så godt vi kunne. Denne gongen har vi ikkje vore på dei heilt spektakulære stadene, men oppsøkt både kjente og meir ukjente stader innanfor halvannan times køyretid. Eg lar bileta tale for seg.

*På gamle slektstomter i Sollia, Målselv. Dette er halvdelen av mine tipp-tippoldeforeldres hus, visstnok bygd i 1825 men nå sørgelig forlatt.*

*Flott padledag i Aursfjorden, sidearm til Malangen*

*På sykkeltur i det breie og fruktbare Målselvdalføret. Her på veg ned til Målselvfossen*, *langs ein byggåker, sjeldan syn i våre dagar.*

*Den mektige Målselvfossen sett frå austsida.*

Men har her verkeleg berre vore fritid og godvêr? Slett ikkje. OBS’en på Andslimoen og fargehandelen på Andselv har hatt besøk også i sommar. Utbetringa av sjåen skal fullførast og nokre vindu fiksast litt på. Og det har vore kalde dagar, gråvêr og regn slik som i dag.

Dette vart eit summarisk tilbakeblikk på ein sommar som tross alt ikkje er heilt slutt enno. No blir det snart bytur til Tromsø og litt sosialt liv med familie og vener der. Deretter nokre dagar i Bardu før det blir retur mot sør, truleg med ein visitt til studenten i Bodø og familie i Trondheim. Hausten ventar med ryddesjau og etter kvart sal av noverande bustad. Ein får ta det som det kjem.

Posta august 12, 2021 av livsundheim 1

Både vinter og vår

No har eg i lengre tid forsømt bloggen. Tida flyg, alt man gjer og faktisk også ikkje gjer tar tid. Men no lyt eg ta meg saman før vi skriv mai månad. Ja, kva har eg no halde på med sidan sist? Geografisk sett har eg vore både i nord og i sør, i indre strok og i aller ytste. Påskehelga i Bardu i vekslande vêr, med hyggeleg besøk av studenten som dette året får prøve seg på sitt framtidige yrke på lensmannskontoret i Nordreisa. Koronaen la sjølvsagt ein dempar på tilbod som elles er opne i skisesongen. På gode gamle Kampenhytta var det ikkje servering denne påska, men heldigvis var eit rom opent slik at ein kunne få spist nista og varma seg. Idrettslaget Kampen skal ha alt mogleg skryt, truleg er dei noko av det viktigaste limet i lokalsamfunnet, i den vesle grenda i Nedre Bardu som blant anna stadig må kjempe for å behalde barneskolen.

*Rast på Kampenhytta, før snøbygane kom*

Eg presterte å øydelegge ein av dei no etter kvart antikvariske Rottefellebindingane på dei førti år gamle skia som eg brukar når eg er på desse kantar. Det vart derfor ein tur opp lia til fots, på gamle trakter, opp til Kvilarstenen, ein ynda rasteplass med lange tradisjonar. Dagen etter fekk eg likevel låne meg eit par ski av ein god nabo, så då vart det ein tur på Sundlifjellet. Sidan det, til tross for forsøk på alle sportsforretningane i området, ikkje var mogleg å finne make bindingar, begynte eg så smått å gle meg til å skaffe meg nye ski. Men då hadde eg ikkje rekna med bror min i Tromsø, som tar vare på det meste, og som stolt kunne hente fram just riktige bindingar frå kjellarboden. Så då blir det vel ikkje nye ski likevel.

*Utsikt frå lia over min barndoms dal og Istind*

*Opp mot Sundlifjellet, Istind i bakgrunnen også her*

Tilbake i Bergen kunne vi konstatere at våren ikkje var komen lenger enn då vi drog derifrå tre veker tidlegare. Men skisesongen hadde vi ikkje noko ønskje om å forlenge, så då vart det ein søndagstur ute i havgapet, på Algrøy vest for Sotra. Der skulle det vel vere god plass, tenkte vi. Det hadde også mange andre tenkt, for parkeringskapasiteten ved utgangspunktet for turstiane var sprengt. Men tur vart det, på ei rute som av turlaget var markert som «enkel» – ein rundtur Maggevika – Kongvika. Vel, det skal gode kne til for å forsere dette opprivne kystlandskapet, for til tross for at det ikke er mykje høgdeskilnad, så er det ein god del kløfter som skal forserast. Eg er ikkje alltid samd i turistforeiningane si klassifisering, dei er truleg berekna på folk under førti. Stavar er godt å ha. Det er røft her ute, bølgjene får slå uhindra mot land og skal ein reise vestover herifrå er det vel ikkje landkjenning før Shetland.

Elles er det litt styr i samband med den tilstundande flytting til ny leilegheit. No er nemleg tida komen for såkalla «tilval», til kjøken og diverse anna. Kronene renn fort unna, utan at vi på nokon måte har lagt oss på ei dyr og eksklusiv line. Kvar minste endring kostar flesk. Det var irriterande å oppdage at standard dørtersklar ikkje kom til å harmonere med standard golv, skulle det bli heilskap måtte det bestillast ekstra tersklar til 600 kr stykket. Og det blir sikkert mykje anna å gruble over etter kvart. Inntil vidare får vi nyte siste våren og sommaren i vår noverande bustad.

Etter eit drygt år med pandemi kan ein verkeleg begynne å lure på når vi skal kome tilbake til normale tider. No har det verkeleg gått både vinter og vår – to gonger. Noko av det eg ser mest fram til er å sleppe desse munnbinda. Elles har eg som frisk pensjonist i Noreg lite å klage over, og eg har fått mitt første vaksinestikk. Ikkje alle konsekvensar er negative heller, ein har fått rikt høve til å gjere seg kjent med kvalitetane i sitt nære miljø og kan gle seg over dei små ting. I dag var eg ein tur til byen, det har ikkje vore for ofte i den seinare tid. Nydeleg var det å spasere gjennom Sandviken til sentrum, og for ein fin by, Bergenshjertet svulmar. Men hovudærendet mitt var å få med meg utstillinga til Thomas Pihl i KODE 2. Han er kjent for sine store einsfarga måleri, eller monokrome som det heiter på fagspråket. Eg fann ut at slik kunst passar godt i denne tida, som for mange kan opplevast som monoton. Når ein står med opne auge framfor desse måleria og gir seg tid til å betrakte dei, trer nyansane fram på forunderleg vis. Men ein må gi seg tid, for dette er subtilt, bokstaveleg talt «det små i det store».

*Tre av Thomas Pihl sine utstilte måleri*

No ventar vi berre på at våren skal kome for alvor. Han kjem seint, men vonleg godt.

Posta april 27, 2021 av livsundheim 0

Liv i ytre Sandviken

Tida går fryktelig fort i denne koronatida. Den eine dagen er den andre lik, ikkje før har det vore helg så er det atter fredag. Sidan sist eg skreiv her på bloggen har vi gått gjennom ein uvanleg kuldeperiode, gjennom fleire veker kunne januar og februar by på snø og skøyteis, til glede og avveksling for dei mange, både vaksne og især barn og unge som ikkje har så mange andre fritidsaktivitetar å ta seg til denne tida. For første gong i mine mange år i Bergen kunne eg spasere på Langevatnet, som ligg i mitt nære turområde, mellom Munkebotn og Eidsvåg. Men no er vi tilbake til normalen, det er plussgrader og i hagen byrjar krokusen å stikke opp. Det er ikkje lenger naudsynt med broddar om ein har tenkt seg ein tur opp i våre nære og kjære turområde. Skøyteisen vart borte på rekordtid og ein skal bra høgt opp for å finne skiføre.

Utbygging, fortetting – utvikling?

Vinteren er historie, i alle fall på desse kantar, trur vi. No er det andre ting som opptar meg og som gjer at det kjem liv i gamle glør. Det gjeld byutviklinga i ytre Sandviken, der eg bur og der eg fortsatt kjem til å bu når den nye leilegheita vår blir ferdig til innflytting neste år. Til avveksling frå turar oppe i høgdedraga legg eg gjerne turen gjennom dei tettbygde strøka her i bydelen. Blant anna held eg jamnleg auge med framdrifta på «vårt» bustadprosjekt Biskopshus, som no er kome såpass langt at ein kan ane konturane av korleis det vil ta seg ut. Prosjektet ligg i eit område som no blir transformert frå industri til bustadføremål. Utan å svartmale kan eg slå fast at her blir det tett. Med unnatak av leilegheitene i dei øvste etasjane er det ikkje mykje utsikt, og det meste av uteareala vil helst ligge i skygge det meste av dagen.

Heile dette prosjektet vil rundt rekna ha 90 nye bueiningar som blir liggande i det vesle dalsøkket mellom Fagernes og Breiviksveien, der det tidlegare var eit næringsområde med ymse verksemder. På vestsida, ut mot Byfjorden, kneisar dei tre ikoniske punkthusa på Fagernes, bygd tidleg på 50-talet (der har eg forresten budd i den midterste blokka ein gong i tida). I enden av dette søkket ligg bygget til det gamle Merinospinneriet som var etablert i den tida det enno fanst tekstilindustri på Vestlandet. Etter 1980 har bygget mesteparten av tida vore utleigd til Norges Handelshøyskole, som har sitt hovudbøle på toppen av skrenten opp frå Breiviken. Blokkene på Fagernes var i si tid husvære for tilsette – hovudsakleg kvinner – på Merinospinneriet.

I dette næringsområdet heldt mellom anna Norsk Stålpress til, det er mange som har deira stålbestikk i skuffene. Men Breiviken hadde også anna verksemd. I 1881 vart all renovasjon overtatt av kommunen, og byen fekk eit renovasjonssystem der avfallet skulle omggjerast til gjødsel. Alle byens husstandar fekk utlevert kaggar som vart henta kvar 14. dag og frakta bort i ein pram til Breiviken. Der vart det anlagt ein pudrettfabrikk, der innhaldet skulle tørkas og ende som tørr, luktfri gjødsel – pudrett. På midten av 1920-tallet tok denne produksjonen slutt. Anlegget i Breiviken var tømmestasjon der kaggeinnhaldet vart pumpa ut på seks meters djup. Kaggesystemet varte lenge, det var framleis kaggar i bruk då det vart vedtatt å avvikle kaggane i 1979. I dag har Bergen kommune etablert nytt og moderne renseanlegg i Breiviken.

*Breiviken i 1964, Merinospinneriet er det store bygget i midten. Fagernes til venstre. (Foto: Widerøe, Universitet i Bergens billedsamling)*.
*Under til venstre: Prospekt av Biskopshus (foto: Bonava/Tag arkitekter), til høgre illustrasjon frå salsprospekt for Merinoparken, (Foto: Finn/Privatmegleren)*.

Ja, det er store ting på gang. På plassen framfor blokka som er vist framfor Merinobygget på biletet til høgre er det i reguleringsplanen avsett areal for enda ei blokk. Men det stoppar ikkje der. No har selskapet Bonava, som er utbyggar for Biskopshus, også fått hand om Merinobygget og dei er i ferd med å legge vidare planar for bruken. Det inneber mellom anna å bygge på to etasjar og fjerne noko av den sørvendte delen av bygget slik at det indre gardsrommet blir opent ut mot sjøen. Vi har sett ei skisse for korleis det kan bli, med 170 leilegheiter. Eg håper dei har god dialog med Byantikvaren, dette er eit verneverdig bygg og skissa viser store inngrep. Vi er underetta om at det kjem ein liten lokal matbutikk i underetasjen, slik blir det tilført eit nytt samlingspunkt og butikktilbod i Biskopshavn, blir det sagt.

Bustadblokkene like bortanfor på Jæger brygge var bygd tidleg på 2000-talet, også dei på gammalt industriområde. Med nye bustadprosjekt, i tillegg til eksisterande busetnad vil denne bydelen få ein merkbar folkevekst. I salsprospektet for Biskopshus blir området presentert som eit «urbant nabolag». Og det er då eg spør meg: Kva er eit urbant nabolag? Blir det urbant berre av å fortette med bustadblokker og legge inn flest muleg bueiningar? I reguleringsplanen for området er ei av dei gamle bygningane (det raude låge huset på kaien) verna og avsett til ålment føremål, for eksempel til forsamlingshus. Det hadde vore fint, men der har no padleklubben til BSI fått leige huset til klubbhus inklusiv lagerplass for kajakkar. Det er i og for seg fint, eg er medlem og det ville vere flott å få oppbevare kajakken der når vi flyttar. Men det betyr altså at funksjonen som forsamlingshus fell vekk, utan at det ser ut til at det er funne ei erstatning i dei prosjekta som no er under utføring.

Forsamlingshus og møteplassar er mangelvare i ytre Sandviken. Og det er då eg tenker: kva med det store Merinobygget, med sine ein gong luftige og romslege salar, ville ikkje dei kunne vere veleigna som forsamlingslokale/bydelshus/ kafé/restaurant? Kanskje med tilbakeføring av den opphavlege 50-tals-stilen i møblement, med bilete og kanskje òg gjenstandar som kan fortelje noko om historia i dette området. Og same kor mykje seljarane av bustadprosjekta framhevar området som «sentralt», så er vegen lang til næraste serveringsstad der ein for eksempel kan få eit glas vin, frå Breiviken må ein til byen fire kilometer unna for å finne slike tilbod. (Traktørstedet i Gamle Bergen er ikkje å rekne med på heilsårsbasis, eg reknar heller ikkje med dei tre pizzastadene som baserer seg på take-away).

Ifølgje salsbrosjyren for Biskopshus er prosjektet «Sentrumsnært og solrikt» og eg siterer vidare: «Med en sentral beliggenhet i Biskopshavn, Ytre Sandviken vil det nye nabolaget legge til rette for plass til både privatlivets og fellesskapets gleder. Biskopshus blir et urbant nabolag med flere uteområder som legger til rette både for aktivitet og gode samtaler.» Det er då eg lurer på kor mykje den lille matbutikken (sannsynlegvis blir det ein Joker) skal kunne fungere som samlingspunkt og arena for gode samtalar, for eit område som med ny og eksisterande busetnad vil omfatte rundt rekna 500 husvære. Ei så omfattande byutvikling og byutviding krev meir av infrastrukturen enn ein lokal daglegvarebutikk. No meiner eg tida er inne for å tilføre denne bydelen noko meir.

Men det er meir på gang. For vel eit år sidan kunne vil lese at finansmannen Bjørn Rune Gjelsten, som eigar av firmaet Profier, har slått kloa i ei kremtomt i sjøkanten i Bergen. «Gjelsten tar nye jafs i Bergen: – Betydelig potensial» står det å lese i Finansavisen. Og tidlegare denne månaden kunne vi lese om planlegging av luksusleilegheiter på Hegreneset. 550 bustader er anslaget, oppstart om 4-5 år. Hegreneset ligg ein kort spasertur sør for Breiviken og er eit område med lang og mangfaldig historie. I dag er kornsiloen eit av Bergen sine landemerke.

Over til venstre: Kornsiloen på Hegreneset, til høgre Nyhavn med utsyn mot Hegreneset.

Eit kort stykke frå Hegreneset mot byen er det i dei seinare åra bygd kraftig ut med blokker i Nyhamn, og passerer ein Gamle Bergen kjem ein til dei nye blokkene i Elsesro. Går ein vidare kjem ein til blokkene på Måseskjæret. Alt dette nybygg på gamal industrigrunn langs sjøen. Eg har lufta problematikken rundt nedbygging av strandsona i Sandviken i blogginnlegget Med hjarte på/i/for rette staden og historikken rundt Storemøllen i Soga om Munkebotn.

Byutvikling krev styring og heilskapleg planlegging, utbyggjarar må haldast i taumane. Infrastruktur dimensjonert for bustadveksten må vere på plass, og på ein måte som legg rammer for at det kan utviklast eit bumiljø med høg kvalitet og med dei funksjonar ein må forvente i ein bydel.

Til slutt: ta ein titt på dette filmklippet frå etableringa av Merinospinneriet:

Klipp frå Filmavisen i 1949 om Merinospinneriet

Posta februar 25, 2021februar 25, 2021 av livsundheim 0

Takk for det gamle?

Ein takkar som regel for det gamle på sjølve nyårsaftan, men no er vi alt komne til første dagen i 2021 før eg fekk summa meg. Eg set spørjeteikn fordi mange meiner dette året var lite å takke for, det kom med koronavirus og pandemi som førte til dødsfall, unntakstilstandar og ulemper for folk flest, for nokre meir enn for andre. Men tenkjer ein etter er det kanskje likevel ein god del å takke for i dette året. Vi har fått ei påminning om at livet er lunefullt, at vi må vere førebudde på at ikkje alt kan gå på skinner heilt inn i evigheita. Lærdom skal ein vere takksam for.

*Julestemning på «Testplassen». Fargeinnslaget er det dei nye el-sparkesyklane som står for.*

Vi veit enno ikkje når vi ser slutten på denne pandemien, men med vaksine på plass kan kanskje året 2021 bli tilnærma normalt. Eg ser fram til den dagen eg ikkje lenger treng å tenke på om eg har hugsa å ta med munnbind når eg skal på butikken eller bussen. Dessverre ser det ut til at viruset har evne til å kome med stadig nye og meir smittsame mutasjonar. Her i rike Norge har vi likevel sluppe relativt lett unna, det skuldast ikkje berre oljepengane, men også at vi, til tross for politiske motsetnader, stort sett har stått saman i ein samla innsats for å få kontroll.

Dei nye utfordringane har også utløyst mykje kreativitet. Ein har funne nye måtar å arbeide på og mange har fått øve seg på kommunikasjonsteknologi. Ikkje minst har ein fått augene opp for kven det er som utfører livsviktig arbeid: dei som står på i helse- og omsorgssektoren, dei som yter tenester innan undervisning, transport og varehandel, dei som sørger for bygg og vedlikehald av alt det materielle vi omgir oss med og mange andre. Og ikkje å gløyme kulturlivet som har lidd store tap i denne tida, alle dei som gjennom si verksemd gir farge og liv til tilveret. Med andre ord, vi har hatt høve til å tenke over kva som er viktig her i livet.

Mange museum er nedstengde eller har redusert aktivitet, men i romjula fekk vi høve til å sjå utstillinga på KODE 1 med Knag-møblar. Det var ein gong eit levande møbelsnekkarmiljø i Bergen. Særleg imponerande er møblementa med intarsia – innfelte bitar som dannar mønster. Møblane passar nok ikkje heilt inn i dagens interiørstil, men for eit handverk! Bileta under viser eit par intarsia-detaljar.

Som eg har nemnt tidlegare tar vi sikte på å flytte i leiligheit til neste år. Vi vil levere vidare vår noverande bustad i best mogleg stand og har derfor no i førjulstida hatt ein dyktig fagmann til å skifte kledning og nokre av vindauga. Ikkje var han høgderedd heller, der han sprang opp og ned på stillaset frå morgon til kveld. Dyktige fagfolk er gull verd, ein må berre ta av seg hatten.

*Høgt til vêrs på stillas i adventstida.*

Men 2020 hadde fleire ting på lur før nyåret kunne ringast inn. Katastrofen ramma brått den vesle kommunen Gjerdrum på Romerike der grunnen for ein stor del består av leire avsett på ei tid då området låg under havnivå etter siste istid. Når den salthaldige leira vert utvaska av ferskvatn svekkast bindingane mellom leirpartiklane og ho blir til kvikkleire som kan kollapse dersom ho blir utsett for omrøring eller belastning. Grunnen blir til suppe. På Ask i Gjerdrum forårsaka kvikkleira eit skred som førte til utrasing av eit relativt nytt bustadfelt. Ein ytterst krevjande redningsaksjon er i gang og situasjonen er i skrivande stund ikkje avklart. Menneskeliv er gått tapt og dei materielle skadene er enorme. Dette er eit varsko for framtida. Klimaendringar med auka nedbør og vatn på ville vegar krev strengare krav til arealplanlegging og utbygging.

2020 er eit år som grunna pandemien kjem til å gå inn i historia og vert sikkert eit referansepunkt når ein i framtida snakkar om tida som var. For eigen del har eg levd godt og skjerma utan mange forsakingar, eg har vore heldig. At utanlandsreiser må settast på vent er til å leve med, men eg håpar det snart kan bli ein vintertur nordover til min andre heim. Verre står det til mange andre stader, både med det eine og det andre. Eit eksempel er vår alliansepartnar USA som har gjennomført eit presidentval der den utstemte og trumpete presidenten nektar å gi seg. Han utfordrar maktfordelinga, twitrar til alle døgnets tider og prøver å fyre opp stemninga blant tilhengarane sine, som faktisk er mange, så utruleg det enn kan verke for oss nordmenn som er vant med ein heilt annan standard på dei som er i styre og stell. Eg har lagt meg til (u)vanen med dagleg å sjekke Donald sine stadig meir rabiate twittermeldingar, det er så ein ikkje trur det ein leser. USA framtrer som ein svært splitta nasjon og det er lett å tenke på liknande tilstandar i mellomkrigstida, og kva det førte til. I dag er det skremmande enkelt å finne seg kanalar for falske nyheiter og propaganda. Ein får håpe det ikkje flyt heilt ut i kaos der borte, som med kvikkleira når bindingane forsvinn. Det er djuptliggjande og strukturelle årsaker til denne tilstanden, og sjølv om ein får ein mentalt oppegåande og anstendig president med folkeskikk spørs det om USA klarar å reparere skadene.

Så tilbake til det heimlege. Nyåret er her og dermed er ei særs roleg jul på hell. Bortsett frå hyggeleg besøk frå barnebarnet studenten har vi feira helga i tosomheit. Eit amputert selskapsliv har det nok vore for mange denne julehelga. På denne første dagen i det nye året var det sol frå skyfri himmel. Det var lett å la seg friste til ein tur ut i godvêret og vi var ikkje åleine langs vegen. Bergens gater er elles i løpet av kort tid blitt prega av el-løpehjul i store mengder, levert av fleire leverandørar som opererer med kvar sin farge på doningane. Desse framkomstmidla, som utelukkande vert nytta av den yngre garde med friske bein, kan ein no etter bruk finne fråsett kvar som helst, gjerne midt på fortau, før dei blir samla inn og plassert på sine faste plassar. Også brukte munnbind er eit nytt innslag i vegkantane, det er visst for mykje bry med å kaste dei i bosset.

Uansett går det mot lysare tider og vi kryssar fingrane for at alle våre gode ønsker for det nye året blir oppfylt. Eg avsluttar med eit bilete frå dagen i dag, som varta opp med ein skyfri horisont ved solnedgang.

*Solnedgang over Helleneset 1 nyårsdag 2021. Denne utsikten frå stovevindauget må vi om ei tid dessverre gi slipp på.*

Posta januar 1, 2021januar 3, 2021 av livsundheim 0

Advent 2020

Vi er allereie langt inne i adventstida. Til vanleg er dette ei tid for sosialt samver, festar og tette stimar av handlande i butikkane. I år er det strenge grenser for dette. Og kven skulle tru at i år skulle munnbind høyre med til det obligatoriske utstyret? Grensen for tillatte deltakarar har endra seg frå dag til dag og har skapt forvirring. I Bergen er det blitt full krise i kriseleiinga, smittevernoverlegen som var sett på sidelina sa seg opp og fekk følgje av dei andre kommunelegane i eininga.

Redusert sosialt samver er eigentleg ikkje så problematisk for oss som har vent oss til ein begrensa omgangskrets som pensjonist, og for oss med introvert legning går det bra. Sjølvsagt er det trist å ikkje bli invitert til dei årlege førjulstreffa der vi kunne møte gamle kolleger. Det er berre å håpe at ein etter at koronatida er over ikkje heilt har tapt alle sine sosiale ferdigheiter. For sjølv om ein kan trivast i eige selskap, er det jo triveleg å møte andre. Vi er sosiale dyr tross alt.

Etter kvart var det blitt tradisjon med julemarknad på Festplassen. Bergen kunne jo ikkje vere dårlegare enn store byar ein vil jamføre seg med. I år vart det ingen marknad her, derimot kom det på plass ein stor teststasjon for Covid 19, slik sett vart Festplassen til Testplassen. Bileta under illustrerer dette, øvste bilete frå førjul 2019 og nedste frå 2020.

No er det nesten blitt slik at jula kjem før advent. Eg meiner ho kjem cirka ei veke tidlegare for kvart år. Og i år har folk fått ekstra påskot for å starte tidleg, ein må jo ha noko å muntra seg med i koronatida. Aldri har det vore så mykje lyslenker og bling rundt husa som i år. Eg har fått stadfesta mine påstander om framskoten jul i eit nyleg innlegg frå Nasjonalbiblioteket. Nasjonalbiblioteket er forresten ei sann skattkiste, ikkje berre er her gjort tilgjengeleg ei uhorveleg mengd digitalisert materiale, det er også formidla på ypparleg vis, med hyppige oppdateringar blant anna på Facebook. Den gamle raddisen Aslak Sira Myhre har gjort ein framifrå jobb i dei åra han har vore direktør.

Andre ting ein kan gjere i førjulstida er å vere ute. Basert på sikre observasjonar har det siste månaden vore seks godvêrsdagar i Bergen. Og då er sanneleg Bergen ein fin stad å vere, når vinden har skifta fra vest til aust og det er låg sol og raudflammande skyar på vesthimmelen når sola går ned bakom Askøy. Som bebuar i denne byen lærer ein seg å vere audmjuk andsynes vêrgudane og lovprise dei dagane vi blir velsigna med opplett. Etter å ha vore på Møllendal gravplass for å pynte på grava til sonen som for nøyaktig to år sidan slutta å oppleve denne verda, vart det i går lunsj på kaféen Møllendal fetevare, ein av dei trivelegaste lunsjstadene i byen. Deretter ein rusletur i den «nye» bydelen der ved sørenden av Store Lungegårdsvann, der den nybygde Kunsthøgskulen held til og der det nyaste tilskotet til bybanen i Bergen skal suse forbi når traséen blir ferdig.

*Svanene stiller opp for fotografering på Store Lungegårdsvann*

Elles går turane gjerne dei to kilometrane fram til byggeplassen der vi etter planen skal flytte inn utpå vinteren 2022. Der kneiser kranene høgt til vêrs og eit av bygga har begynt å reise seg. For «vår» blokk ser det ut til at dei så smått har starta på fundamentet. Dette er eit kjent strøk, her budde vi også tidlegare og no blir det atter Biskopshavn som blir den næraste badeplassen.

Ja slik går no dagan. Ein gjer så godt ein kan for å sjå lyst på livet, og eg har liten grunn til å klage på eigen velferd. Eg har skaffa meg strikketøy slik at eg har noko å henge fingrane i, eg har óg andre skriveprosjekt. Eg har laga krumkaker og lefser og skal no straks ta fatt på ein ny favoritt: biscotti. Eg inkluderer utan skam utanlandsk tradisjonsbakst i tillegg til den norske. Men verda dreier seg ikkje berre om meg og mitt. Eg må ha med nokre alvorsord, denne gongen om ein type utanforskap som etter mi meining har vore altfor lite framme i offentlegheita.

Om digitalt utanforskap

Noko som har opprørt meg lenge er korleis framveksten av digitale tenester i samfunnet ekskluderer mange, og særleg blant dei eldre. I det siste har vi sett dette på nært hald. Eit familiemedlem, ei elles oppegåande enke sist i åttiåra, har i haust flytta frå hus til leilegheit. Dette medførte både kjøp og sal av eigedom, kontakt med meglar og bank og med mykje kommunikasjon på e-post og krav om tilgang til nettbank. Til tross for at ho har skaffa seg både smart-telefon, iPad og PC og har gått på kurs, var det meste gått i gløymeboka og finessane med desse verktøya var i liten grad utprøvd. Det vart rett og slett angstfylt å nærme seg dei digitale tenestene. Sidan ho ikkje har barn eller andre nære som kunne hjelpe, fekk ho hjelp frå oss i denne prosessen.

Det er ei kjent sak at det ein ikkje gjer og øvar på i det daglege ikkje set seg i minnet, og slett ikkje hos dei som er oppe i åra og som heller ikkje i arbeidslivet er blitt fortrulege med slik teknologi. Tidlegare kunne ein møte opp i banken og få utretta sitt ærend ansikt til ansikt med ein tilsett, no er dei aller fleste bankfilialar nedlagte. Når alle no skal nytte nettbank, kva med dei som ikkje maktar det og ikkje har slektningar eller andre betrudde som kan ta rolla som forretningsførar?

Skal ein reise kollektivt, er det no blitt slik at ein får problem dersom ein ikkje har smart-telefon der ein har lasta ned og nyttar billett-appen. For no er også kortlesarane ved bakdøra på bussane fjerna, visstnok av effektivitetsomsyn. Kortlesarane er no framme hos sjåføren, men grunna korona skal ein ikkje lenger gå inn framme. Heller ikkje kan ein betale med kontantar. Så om ein ikkje har appen er det mest nærliggjande for dei fleste å snike, noko som ligg fjernt for den lovlydige eldre garde. Vår dame fekk hjelp til å laste ned Skyss-appen, men kjente seg ikkje trygg på at ho kom til å gjere alt riktig. Og første gangen ho brukte appen vart byturen kostbar, ho kom i skade for å trykke fire gonger på «kjøp billett» og reisa kom dermed på 80 kroner.

Terskelen for å få utført tenester for dei som ikkje er fortrulege med det digitale, er blitt kjempehøg. Det gjeld forresten ikkje berre eldre, det er også dei blant oss som av ulike årsaker er hamna utanfor, som slit med rus og andre plager som gjer at dei ikkje har tilgang på slikt som er sjølvsagt for andre. Og det er då eg lyt spørje: kvar vart det av prinsippet om universell utforming? Skal det berre gjelde fysisk utforming? Nei, det skal også gjelde tenester, det heiter nemleg at «Den grunnleggende ideen bak universell utforming er å utforme samfunnet slik at så mange som mulig kan delta aktivt uavhengig av funksjonsevne. Målet er at universelt utformede løsninger skal kunne brukes av alle, slik at spesialløsninger unngås. Prinsippet anvendes ved utvikling av produkter, tjenester, bygg, infrastruktur m.v.». Prinsippet er nedfelt i plan- og bygningslova, lov om offentelege anskaffelser, lov om likestilling og forbod mot diskriminering.

Fleirtalet i befolkninga er nok fullt i stand til å gjere seg nytte av digitale tenester, også blant mange eldre vil vel dette betre seg etter kvart som den aldrande befolkninga har erfaring frå eit arbeidsliv med digitale verktøy. Men heller ikkje dette er uproblematisk. Verktøyet treng både fornying og oppdateringar og det er ikkje lett å henge med for dei som ikkje har barn eller barnebarn å stø seg på.

Men no er eg ferdig med alvorsorda og vender tilbake til førjulskosen. Eg lar mine to gode heimelaga nissevener som kosar seg på spelsauskinn frå Vinje i Telemark helse til alle der ute med håp om lysare tider på alle vis.

Posta desember 7, 2020desember 9, 2020 av livsundheim 0

Tankar på seinhausten

Bloggen har lege i dvale ei stund og no står forsyne meg snart vinteren for døra. Første vinterdagen – 14. oktober – er tilbakelagt, utan at han her på desse kantar var særleg vinterleg. Vi har hatt ein nydeleg seinhaust, i motsetnad til ein særs regntung septembermånad. Ja, Vestlandet vekker både kjærleik og hat. Med så mykje godvêr på ein gong er ein jo også forplikta til å kome seg ut, ein veit det ikkje varar. Det vart tur til Fjellhytten, fisketur i Kjerrgarden på Askøy (utan fiskelykke) og spasertur i Nygårdsparken, for å nemne noko. Skriving blir nedprioritert under slike høve, og eg har også hatt nokre andre prosjekt som konkurrerer med bloggen.

Det må ryddast før det skal flyttast

I tidlegare blogginnlegg har eg nemnt diverse ryddeprosjekt i heimen. No har vi sett oss i ein situasjon der vi innan ein tidshorisont på eit og eit halvt år for alvor må rydde oss heilt ut av rekkehuset her på Lønborg. Motivet for å flytte er utsikten til eit meir sutalaust liv i alderdommen, på eitt golv og utan krav til ytre vedlikehald.

Mens eg ved tidlegare flyttingar har flytta lengre og lengre ut i Sandviken, kjem vi no til å snu oss andre vegen, innover mot Sandviken og byen, til ei leilegheit i eit flunkande nytt bustadprosjekt på eit tidlegare næringsområde i Breiviken, nær der vi budde på 1980-talet. Inst inne synes eg det er litt synd at islettet av næringsverksemd forsvinn frå dette nabolaget, tilliks med mange andre nabolag der det er transformasjon på gang. Byutvikling reiser mange problemstillingar. Dette prosjektet legg no i det minste ikkje beslag på meir av Sandviken si stadig meir nedbygde strandsone.

Grunnarbeid for nytt leiligheitskompleks i Breiviken. Enno litt å gjere før vi kan flytte inn.

Minner frå Hellen skole

Første ryddeetappe var å hente ned kartongar som har lege i dvale på loftet heilt sidan vi flytta inn her for 30 år sidan. Mykje av innhaldet viste seg å vere diverse papir frå sonen si tid i barnehage og skule. Her var teikningar og elles smått og stort frå åra på Hellen skole. Skrivebøker, mattebøker og arbeidsbøker vitnar om ein pliktoppfyllande og flink elev som fekk gode skussmål. Her låg også nokre av dei humoristiske teikneseriestripane han laga. Han var ein mangfaldig person som hadde fortent ein betre skjebne. Det vart eit verdifullt tilbakeblikk på den gode tida. Med nokre unntak gjekk likevel det meste i bosset.

Jubileumsavis for Hellen skole, teikning: Sissel Kyrkjebø, klasse 5c

I haugen av papir fann eg jubileumsavisa for Hellen skole frå 1980, då skulen var 25 år. Og kven andre er det som har fått æra av å illustrere forsida enn Lønborgs store stjerne, sjølvaste Sissel Kyrkjebø som gjekk to klassar over sonen min og som vaks opp i ei høgblokk på Lønborg, over noverande Coop rett borti vegen.

Frå den akademiske verda

Men her var ikkje berre etterlatenskapar frå sonen sine skuleår. Her låg førelesingsnotatar og kompendier og diverse anna frå mine studieår ved det samfunnsvitskaplege fakultetet ved Universitetet i Bergen. Det meste vart kassert, eg klarte ikkje heilt å sjå nytten i den livsfasen eg er komen i. Lat oss håpe noko av stoffet har vore til nytte på ein eller annan måte, i yrkeslivet eller på andre frontar.

Sjølv om eg kvitta meg med det meste, gjorde eg likevel eit par unntak, tenkte noko framleis kunne ha aktualitet. Det eine unntaket var nokre notatar om «Struktur og dialektikk – strategier i studiet av sosial endring» (1976) av Gudmund Hernes, Sosiologisk institutt, dit han var komen som landets yngste professor, rett frå Junaiten. Her vert det blant anna operert med endringstypane 1) enkel reproduksjon, 2) utvida reproduksjon, 3) transisjon eller overgang og 4) transformasjon, omforming. Dei to siste særlege interessante.

Det andre var kapitlet «Sentrum og periferi som eit forhold mellom produksjonsmåter» i Jon Naustdalslid si magistergradsavhandling «Interessedimensjonar i norsk distriktsutbygging» (1974). Absolutt aktuelt tema i notida, sjølv om eksempla som er brukt er litt utdatere.

Her dukka også opp rapportane frå eit arbeid eg utførte i 1984 for Bergen kommune, oppmålingsavdelinga: «Arealbruk og arealbruksendring i Bergen 1970 – 1980 – metode og hovedresultater» og «Arealregistrering i Bergen – en metodesammenligning». Utruleg kva ein har halde på med ein gong i tida. Eg trur ikkje desse vert klassikarar.

Frå min sykarriére

I kartongane på loftet låg også talrike klesplagg. Forutan diverse barnetøy vart det sanneleg gjensyn med dei sjølvsydde kjolane eg ikkje forsto kor var blitt av etter at vi flytta. Eksklusiv haute couture frå 70- tal og tidleg 80-tal! No for tida går det minst halvårsvis mellom kvar gong ein ifører seg penkjole, det går i bukser, T-skjorter og ulltrøyer året rundt. Sidan det ikkje lenger er samsvar mellom min og kjolane sin storleik og det derfor er utelukka at nokon får se meg iført dei, og fordi eg gjerne vil vise kor flink eg har vore med nål og tråd, skal eg no vise dei fram her. Elles har eg sydd mange fleire kjolar enn dette gjennom tidene, men dette er altså dei som låg i skjul på loftet i 30 år.

Eg er særleg imponert over den kvite kjolen. Heilfora med silke, tynt stoff utanpå, vaffelsaum nede på ermene, storleik 38. Kanskje nokon av lesarane går i giftetankar? Den lyseblå vart i kortaste laget, hadde knapt med stoff. Den lange lysegrøne var brudekjole i ein gong langt tilbake i tida. Det tilhøyrande beltet under bringa manglar. Eg ser med beundring på den stripete nede til venstre. Her har eg vore treffsikker med stripene, hadde nok skåra høgt i Symesterskapet. Desse plagga skal eg ikkje kvitte meg med, om det då ikkje skulle vere nokon som brenn etter å overta dei.

Eksempel på transformasjon

Eg har forresten tatt opp hobbyen med å produsere matter av gamalt sengetøy. Framifrå syssel der alle slags tankar kan flyte fritt mens ein riv dynetrekk i strimlar og deretter heklar i veg med heklenål nummer 10. Og resultatet kjem raskt, ferdig på få timar. Biletet under viser eksempel på transformasjon av eit dynetrekk og eit putetrekk.

Oppsummering

Eg ser no at det eg har skrive i det føregåande – med fare for å lyde pretensiøst – kan løftast opp på eit universelt nivå. For det dreier seg jo om handtering av fortid, notid og framtid. Då må ein rydde, kvitte seg med noko og bevare noko. Så kan ein vurdere korleis ein kan gjenbruke og omforme. Og notida lyt ein ta vare på som best ein kan, ein måte å gjere det på kan vere å utnytte fine haustdager til å ta ein fjelltur, fisketur eller tur i parken.

Så er det ikkje til å kome ifrå at ein av og til bør flytte på seg og endre på ting med tanke på framtida. Og når vi om ei tid flyttar til noko nytt så er det andre som forhåpentleg ser fram til (og vil betale for) å gjenbruke vår bolig.

Utfordringar dukkar opp stadig vekk. Då eg skulle skrive dette innlegget oppdaga eg at redigeringsverktøyet på bloggen var blitt endra. Eg måtte altså omstille meg. Eg vart irritert, dette hadde eg ikkje bedt om. Så finn eg ut av det likevel og ser at det kanskje ikkje er så dumt. Det er aldri for seint å lære.

Posta oktober 20, 2020oktober 31, 2020 av livsundheim 0

Seint på koronasommaren

Før ein veit ordet av det er ein eit godt stykke ut i siste sommermånaden i denne koronatida, som ikkje ser ut til å ta slutt med det første. Smittetala er aukande og kan hende blir ikkje dette den einaste unntakssommaren. Tida vil vise.

Heimlege gleder

I Bergen by har det vore meir kvile å få enn til vanleg. Hordane med utanlandske cruisepassasjerer har vore fråverande, i staden har gatene vore fylt med ferierande norske familiar. Når sydlige strender og storbyar ikkje lenger var eit val, kunne ein jo like gjerne ta turen til Vestlandets hovudstad og tilliggjande herlegheiter.

499823CC-1866-4ED5-831C-813AEC509178 — Å late seg på heimleg terrasse med avis og kaffe utan å stresse har vore kjekt. Innimellom regnbygene har det vore muleg.

262ABCE6-8DDC-4BC2-9320-34595BFEA3A4 — På oppdagingsferd i eigen by. På Nygårdshøyden er Sydnesplass ein triveleg stad.

2EF59A6E-D124-4A3E-9B0F-1A4CAC646A4C — Den botaniske hagen ved museet på Nygårdshøyden er alltid ein fryd for auget.

21008A22-1254-46AE-85CB-1B0D7794F87C — Og kva fann eg ikkje i Steinkjellergaten? Indie-bokhandelen Heim! Flott alternativ til bokhandlerkjedene.

C94E6856-E576-4EF2-94BF-BAD57653E9D8 — I tidlegare Os kommune, no Bjørnafjorden, ligg ruinane etter Lysekloster. Det står dessverre mykje att før dette blir den innbydende attraksjonen dette unike fortidsminnet fortener.

På tur i heimlandet

Dette har vore sommaren der folk har feriert i sitt heimlege land. Fleire har for første gong tatt fatt på den lange turen til vår nordlige landsdel. Om næringslivet elles slit i desse tider, så har i alle fall bubilbransjen hatt blømande tider. Mange har lagt ut på tur i bubil, truleg er her ein god del debutantar som har møtt på utfordringar på smale vegar og i lange ferjekøer. Lofoten har vore den store magneten, ved sida av andre spektakulære reisemål i nord som Senja og Sommarøya med fleire. Frå mitt utkikkspunkt her ved E6 i Troms, der eg for tida oppheld meg, observerer eg ein evig straum av norskregistrerte bubilar, truleg på heimveg no når kvardagen nærmar seg. Det står visst ikkje så dårleg til med økonomien til Norges befolkning – det er stive prisar på denne rullande farkosten.

Med permanent fritidsbustad i nord og lang erfaring med sommerferiar nordpå har eg vore på mange av dei stadene som i år har hatt storinnrykk. Eg har derfor ikkje hatt behov for å menge meg med flokkane. Det er mange andre stader å ta av, fine stader der få framande set sin fot. Sjølv har eg fått meg nokre nye opplevingar i relativt nære område i Midt-Troms. Innlandet i Bardu er vel og bra, men på varme dagar blir ein dregen mot sjøen. Og sjøen ligg innanfor rekkevidde, innan ein knapp times køyring.

09B062BA-9C74-4937-AD02-F1D0CDA5DF89 — Rossfjordstraumen – merkeleg nok har eg ikkje vore her før.

Rossfjorden passerte vi på veg ut mot Aglapsvika (eigentleg tre viker der den sørlegaste – Sørvika – er tilrettelagt som friluftsområde) ein av dei verkeleg varme og fine dagane. Området ligg i den nye Senja kommune (tidlegare Lenvik) nokre mil frå regionsentret Finnsnes, på fastlandet på ei halvøy ut mot den vide Malangen-fjorden. Etter gammalt markerer Malangen nordgrensa for korndyrking. Ikkje rart at kornhausten var utrygg for nybyggjarane som kom sørfrå for over 200 år sidan og slo seg ned i Målselv og Bardu. Målselva renn ut i Malangen etter å ha tatt opp i seg Barduelva og krøkt seg nedover den breie Målselvdalen.

BA9CAD95-A560-4B02-9B0C-E423C5227317 — Utsikt mot Aglapsvika på veg opp mot Aglappen. Sørvika lengst bak.

Det er merka og lettgått tursti opp til Aglappen, ein liten topp med flott utsikt mot Senja og Kvaløya. Her har Midt-Troms Friluftsråd gjort jobben. Dette er også eit litterært turmål «for heile familien» – her skal ein visst lokkast til å lese seg opp om dinosaurar.

Naturlegvis måtte turen avsluttast i den praktfulle Sørvika, med kvit strand og frisk dukkert i krystallklårt hav. Her var folksomt og stemninga sydlandsk, eg fekk straks kjensla av å vere på ei gresk øy.

014C351E-EA7D-459E-A528-8015287EEB74 — Syden i Sørvika

Ein padletur på Aursfjorden har høyrt til på vårt program i fleire år. Dette er ein fjordarm til Malangen. Starten på turen går frå staden der det vart etablert oppgangssag allereie i 1796. Området, som også inkluderer eit bygg som har vore skulehus flytta frå ein annan stad i bygda, høyrer inn under Midt-Troms museum. Saga var open og i drift, her skjer dei tømmer som blir nytta til utbetringar på andre museumsbygg i distriktet.

F83ECCD3-E21A-459A-BCF1-0860691178D0 — Aursfjord med gamal oppgangssag

93BB8E11-3947-40A0-90EF-9EF3D58E407F — Kongeleg bevilling for etablering av Aursfjordsaga

2E7E31E6-8164-4360-9B52-78BF2D6CEACB — Frå Aursfjord har vi padla ut i Malangen og kan sjå ut mot Malangshalvøya på andre sida.

Det kom fleire fine dagar. No vart det gjensyn med Tranøy som ligg i leia på den blide sørsida av Senja. Kontrasten til den ville yttersida er stor. Ja, mange meiner Senja er eit Norge i miniatyr. Vi gjorde strandhogg på ein holme utanfor sjølve Tranøya.

353D7477-59F0-4CFD-AC37-7F1B25A7D3AD — Forbi Tranøy

B3DF55AF-FAEF-43FC-99AF-F0B73EB66B6D — Strandhogg utanfor Tranøy – med dukkert

No skal vi ikkje heilt gløyme innlandet. Vi har hatt ein padletur på vakre Barduelva og det vart ein tur til Målselvfossen med ein søring som ikkje hadde fått denne attraksjonen med seg enno. Dessverre er her lite tilrettelagt for besøkande. Den tidlegare kafeen ved fossen er ikkje i drift og området er prega av forfall. I si tid vart fossen kåra til Norges nasjonalfoss, sikkert takket vere lokale stemmer. Her har oppfølginga vore dårleg.

ACA20798-2DEB-4E11-A309-5BFD101BCAAD — Målselvfossen

Vi er ikkje ferdige med Nord-Norge enno. Det er ei god stund til vi vender nesen heimover mot Vestland. Uthuset – sjåen – som slike bygg heiter på desse kantar, skal få seg ein omgang maling. Sjåen har vore vanskjøtta i fleire årtier, men no skal han stasast opp med fargen «Herregårdsgrønt». Dessverre er det meldt regn og kjøleg framover, så dette kan ta si tid. Graset veks utstanseleg og må klippast. Moltene er i hus etter ein tur på vårt lokale fjell, men blåbæra treng litt meir tid. Så blir det ein bytur neste veke, der kjem vi bl.a. til å møte barnebarnet politistudenten som skal ha sitt praksisår i Nord-Troms. Besøk har vi hatt av slekt og vener, i dag kom til og med Per, ein tidligare god kollega frå Hordaland fylkeskommune innom på tur nordover saman med sin ektemake. Det vart ein hyggeleg drøs med kaffe og vaflar.

Nei, det har ikkje vore mykje å klage over denne sommaren, som vart så annleis for mange. Vi er privilegerte som kan feriere eit land som kan by på eit mangfald av opplevingar, store og små. Kanskje kan reiselivet ta ei ny retning og at ikkje pengemakta blir viktigare enn folk si helse. Ein kan håpe, men ting kan tyde på det motsette. Korleis koronatida blir i fortsetjinga blir i alle fall spennande å sjå.

Posta august 13, 2020 av livsundheim 1

St. Hans i urbant miljø

I går var det St. Hans-aften, eller jonsok som eg som nynorskskrivar helst burde kalle denne markøren av at vi no atter går mot mørkare tider. Også denne gongen måtte eg finne på noko på eiga hand, sambueren er på padletur med kompisane som vanleg på denne tida. Det vart til at eg på ettermiddagen sette meg på bussen til byen, der eg steig av ved bystasjonen for så å sette kurs gjennom Strømgaten mot Nygårdsparken, denne perla av ein park, formgjeven i si tid etter engelsk mønster.

Nygårdsparken

Eg har ein god del minne frå denne parken, mange av dei er slett ikkje gode. Gjennom fleire tiår var Nygårdsparken tilhaldsstad for rusbrukarar og det var sjølvsagt ikkje så kjekt for andre som ikkje låg under for slike laster. Men Bergen kommune tok grep, vekk skulle dei uønska individa og deira lyssky aktivitetar, no skulle parken bli ein triveleg stad for alle. Desse individa måtte no finne seg andre plassar, det vart ny samlingsplass i fotgjengarundergangen på Laksevågsida, då vart det skikkeleg ille. For å få dei vekk derfrå laga kommunen ein ny «park» for målgruppa, nær Strax-huset. Der vart det heller ikkje nokon idyll, viste det seg snart.

Tilbake til Nygårdsparken. Etter år med oppgradering av parken må ein seie at ein har lukkast med det. Det er tilrettelagt for leik og opphald, det er komen ein kafè der det tidlegare var diverse handel av illegale stoff, og på haugen der dei mest utslåtte heldt til er det blitt riktig flott, bl.a. med klatretunnel, truleg helst berekna for born, eg er neppe i målgruppa. Elles er parken seg sjølv lik når en kjem lenger ned, ved fontena, dammen og bruene. Det er forresten interessant å merke seg kven som er brukarane av parken. I går var dei fleste der familiar med andre tungemål. Folk frå andre nasjonalitetar har truleg andre preferansar når det gjeld friluftsliv, det kjenner seg nok meir heime i byparkar enn ute i skog og hei. (Bileta under er tekne tidlegare, på den tida studentane på Nygårdshøyden gjerne ser sitt snitt til å lufte seg i parken).

fullsizeoutput_3983 — Kafé i øvre del av Nygårdsparken

fullsizeoutput_39ac — I nedre del av Nygårdsparken kan ein slange seg i graset

Møhlenpris

Men eg skulle vidare, eg hadde tenkt meg ein visitt til Møhlenpris, bydelen ein kjem til når en går ut av Nygårdsparken i retning Puddefjorden og Laksevåg. Møhlenpris er den mest reinspikka urbane bydelen i Bergen, med ein aura av urbant byliv. På eit nokså konsentrert område finn ein Cornerteatret med vinbar og uteservering, Bergen kaffebrenneri, bystrand, idrettsplass med meir. Institusjonar som BI og Vilvitesentret ligg like ved, for å nemne noko. Og sjølvsagt idrettsplassen som har gitt namn til teatret, plassen har nemleg fått kappa av eit hjørne slik at det er problem med å sette cornerskot. Den nye gang- og sykkelbrua «Småpudden» til Damsgård og Laksevågsida har trekt bydelane på begge sider av Damsgårdsundet saman. Ei storstilt bustadbygging på andre sida har vore med på å skape liv også på gamle Møhlenpris.

Eg unte meg eit glas kvitvin på plassen utafor Cornerteatret, der eg kunne sitje ei stund og studere folkelivet. Det er nok blitt det ein gjerne kallar ein plass for hipsterar, her er mykje fullskjegg, unge familiar og barnevogner. Få på min alder. Litt som Bergens svar på Grünerløkka kanskje. Det såg ut til at det skulle brennast bål her seinare på kvelden, det var plassert ei bålpanne der som truleg skulle takast i bruk. Folk var det også som nytta badestranda.

Badestranda ved Damsgårdsundet. Frå andre sida av sundet kjem folk gåande og syklande over brua «Småpudden».

Dei vanskelege namna

Som eit ekko frå «Black lives matter» og opptøyer i samband med markeringar mot rasisme og tidlegare slaveri, har det også her i Bergen reist seg røyster som vil ha fjerna stadnamn som har fått namn etter folk som hadde tilknyting til slavehandel. Møhlenpris (opphavleg Vestre Sydnes) har sitt namn etter forretningsmannen og gründaren Jørgen Thormøhlen. Thormøhlen var blant mykje anna hovedeigar i fartøyet Cornelia, som i 1673 seilte til Vest-Afrika med brennevin og kramvarer og som det første dansk-norske skip førte slavar – 103 i talet – over til St. Thomas i Karibia.

No er det vel ikkje slik at folk flest i dag assosierer bydelen Møhlenpris med rasisme og slaveri. «Møllaren» har tvertimot tatt mål av seg til å vere ein inkluderande bydel, blant anna har sportsklubben Djerv bidrege til dette. Det går an å ta avstand frå tidlegare tiders misgjerningar utan å rive ned noverande navneskilt og minnesmerke. Historia er no ein gong slik den er. Ein skapar ikkje meir kunnskap og betre haldningar av å fråta ein bydel eit innarbeidd namn. Omdøyping av gater kan likevel vere gode løysingar der ein ønskjer å heidre andre som har gjort seg fortent til det. Det er for eksempel alt for få kvinner som har fått gater oppkalla etter seg.

Thormøhlens gate – oppkalla etter eigar av slaveskip,

Så reiste eg heim med bussen som faktisk har eit stopp her på Møhlenpris, ved Puddefjordsbrua. Så om ein ønskjer seg vekk frå Lønborg der urbant byliv dessverre er mangelvare, er Møhlenpris berre ei bussreise unna.

Og resten av St. Hanskvelden? Då sat eg ute på terrassen med noko godt i glaset og skua ut over hagen, Helleneset og Byfjorden. Ikkje eit bål å sjå over på andre sida, på Askøy. St. hans-feiringa er ikkje slik den var. I mi første tid her i Bergen var det til og med offentleg St.Hans-feiring på Helleneset, ikkje at eg saknar det akkurat.

Posta juni 24, 2020juni 28, 2020 av livsundheim 0

Mai kom og gjekk

No på tampen av siste vårmånaden må eg å få ned nokre ord slik at eg ikke forsømmer denne vanlegvis så fine månaden. Det har vore ein underleg vår. Koronatiltaka sette ein stoppar for 17. mai-feiringa, gater og plassar var tomme. Vêret var heller ikkje til å kjenne igjen, med kulde og til og med frostnatt i midten av mai.

Denne underlege og stilleståande tida har likevel gått fort, slik det gjerne kjenst når lite og ingenting skjer. Den eine dagen er den andre lik.

Substituttet for levande kultur har vore, og er, framleis framsyning på nett. Sosiale medium flaumar tidvis over av tilbod, eg mistar oversikten og har sikkert gått glipp av mykje sjå- og høyreverdig. Når det gjeld koronatiltaka er det den siste tida slakka litt på taumane, og når det i tillegg kom kjempevêr no i pinsehelga så vrimlar det av folk ute, ja, det er som når buskapen slepp ut på beite etter ein lang vinter på båsen.

Musea slit med økonomien etter lang nedstenging. No nyleg har kunstmusea i Bergen opna, eg fekk endeleg sjå den unike utstillinga av Edward Burne-Jones i KODE 1.

17. mai med tom festplass og nysnø på Ulriken

Tidlegare vårar har vi reist til hytta på Reksteren i Tysnes kommune. Den har vi no gitt frå oss, men vi hadde ærend dit likevel for eit par veker sidan. Vi fekk testa den nye elektriske ferja over Bjørnefjorden frå Halhjem til Våge. Her var det koronatid og godt om plass.

fullsizeoutput_4135 — God plass på den nye el-ferja til Tysnes

Som om ikkje det var nok med koronainnskrenkingar, har min aksjonsradius snevra seg dramatisk inn denne tida. Mens eg i forrige innlegg nemnde forstuva ankel, har eg no fått eit problematisk kne som har sett meg ut av spel, forhåpentlegvis midlertidlig. Det er skikkeleg ergerleg. Turar i skog og mark på denne tida, med nytt og angande lauv og fuglekvitter er noko av det eg sett aller mest pris på her i verda. I den seinare tid har beina stort sett berre blitt brukt til å hente post i postkassen og til å trakke rundt i den ikkje akkurat enorme hageflekken. Eg set min lit til at helsevesenet kan ordne opp, med kirurgi om det må til, slik som med det andre kneet for nokre år sidan. Det er alderen, eg veit.

Pandemiar før og no

Det siste året har eg fordjupa meg i slekta mi si historie (alderen, eg veit) tidleg på 1800-talet. Mellom den tids helsevesen og vår tid er det ein avgrunn. Folk bukka under for epidemiar, særleg kritisk var det i nauds- og krigsåra 1807-1814 då Danmark-Norge hadde stilt seg på Napoleon si side og fått England mot seg. Blokaden som hindra tilførsel av korn og andre varer skapte matmangel og hungersnød. Dette var forsterka av uår, med 1812 som verste uåret i manns minne. Folketalet gjekk ned, det var fleire døde enn fødde. Eg har sett på dødstala i Troms desse åra, særleg 1811 utmerkte seg med mange dødsfall. Eg har ikkje klart å finne ut kva for ein sott som hadde hovudskulda, men både tyfus, tyfoidfeber (tidlegare kalla nervefeber) og kolera var nok inne i biletet og råka eit folk som hadde fått motstandskrafta svekka gjennom barkebrødsåra. Dette var før tuberkulosen og over hundre år før spanskesjuka. Pandemiar har det vore til alle tider, det er prisen å betale for kommunikasjon, handel og samkvem med andre, over lange avstandar. Dei har ofte hatt sitt opphav i Asia og er spreidd gjennom vertsdyr.

Så det gir litt perspektiv å tenke attende. Hadde eg i 1810 blitt belemra med meniskplager hadde eg vel berre måtte leve med det. Eller kanskje ikkje, folk på den tida låg gjerne i grava før dei hadde nådd min alder. Det verkar som om kne og andre ledd ikkje er konstruert for å halde tritt med den forlenga levealderen. Eit evolusjonsmessig etterslep.

Alternativt friluftsliv

Men det er ting ein kan gjere til tross for vonde kne. Padling går fint. Vi har lagt bak oss to kajakkturer denne våren. Ein til Smivågen på Tyssøy i godvêrsperioden i april, i beste ramslauksesong. I går, pinseaftan, tok vi turen til Nordhordland, med start frå kaien på Io på Holsnøy. Her kryssar vi sundet Det Naue til øyane aust for Herdla heilt nord på Askøy. Vi var også innom friluftsområdet på Io.

Smivågen på Tyssøy

Rikeleg med ramslauk

Kart med padleforslag frå Io

På Lamøyna sør for Herdla

Minnestein frå 1915

Ei av desse øyene, Skarvøy, er eit tidlegare militært område som no er blitt offentleg friluftsområde. Her var det ikkje heilt enkelt å kome seg i land med kajakk, så vi padla vidare på jakt etter ein høveleg stad å gå i land. Vi endte opp på Lamøyna rett søraust for Herdla. Der hadde vi ikkje vore før. I regi av Fylkesmannen vart all skog her hogd ned for eit par år sidan. No trer bautasteinane som var sett opp i samband med nøytralitetsvakta i 1915 tydeleg fram i landskapet (sjå bilete over). Av inskripsjonane på steinane går det fram at her har mellom anna Vestoplandske kompani og Hallingdals kompani halde til. Ei hole er også sprengt inn i fjellet, den har vel både vore skjul og gitt ly. Under 1. verdskrig vart store delar av det norske forsvaret mobilisert til nøytralitetsvakt, og var til dels under høg beredskap under heile krigen. Nøytralitetsvakta hadde front mot sjøen, som her på Lamøy. Dette øyområdet i farleia inn til Bergen har vore strategisk viktig til alle tider. Men desse minnesteinane hadde vi aldri høyrt om. Ei interessant overrasking.

Lamøyna har forresten vore i media tidlegare, men då i ein annan samanheng. Ein ryddeaksjon her i 2017 avdekka 1 tonn plast, sjå innlegg i Bergens Tidende.

I sommar, når det meir enn nokon gong før er aktuelt for dei fleste med Norgesferie, er det mykje å oppdage og oppleve om ein berre ser nøye etter. Ein treng ikkje reise så langt heller. For eigen del håpar eg på ein god sommar i Nord-Norge. Snøen er visst i skrivande stund i ferd med å forsvinne.

Posta mai 31, 2020 av livsundheim 2

Livsløp

Stort og smått om liv og litteratur